Ronny Naftaniel

Het bezoek van minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen aan het Midden-Oosten is goed verlopen. De minister heeft kans gezien op niemands gevoelige tenen te gaan staan en vertrouwen te wekken bij zijn Israelische en Arabische gesprekspartners. Op een kort onderhoud met premier Netanjahoe in New York na, is het voor het eerst dat de minister zich zo intensief met het vredesproces tussen Israel en zijn Arabische buren bemoeit. De positieve indruk die het bezoek achterliet werd uiteraard ook gevoed door het nieuwe hoopvolle geluid dat premier Barak laat horen. "Je herkent in zijn plannen bijna zoiets als een militaire aanpak, in de goede zin des woords", sprak Van Aartsen na zijn onderhoud met Barak lovend.

De Nederlandse minister maakte niet de fout zijn gesprekspartners voor te schrijven hoe zij het vredesproces moeten aanpakken. Integendeel, hij liet zich gewillig en met een zekere trots gebruiken als boodschappenjongen van Israel voor Syrië. Hij maakte aan zijn Syrische collega As Shara duidelijk dat Israel graag het vredesoverleg wil hervatten. Ook omzeilde hij het omstreden Oriënt Huis, terwijl hij toch twee keer een ontmoeting had met de Palestijnse "minister" voor Jeruzalem, Faisal Hoesseini. Van Aartsens voorganger Van Mierlo had de Nederlandse Midden-Oostenpolitiek in een soort patstelling gebracht, door het Oriënt Huis als een conditio sine qua non te beschouwen voor zíjn bezoeken aan Israel.

Tegelijkertijd beklemtoonde de minister het Nederlandse beleid de Palestijnen economisch te helpen. Eindelijk kan het havenproject van start gaan en is ons land bereid ruim een derde te betalen van de Palestijnse aankoop van Nederlandse bussen. De Amsterdamse haven gaat voorts assistentie verlenen bij het ontwikkelen van de haven in Gaza.

De rol die Van Aartsen zich bij zijn bezoek heeft aangemeten, is er één van goede vriend, die behulpzaam wil zijn als de partijen er om vragen. Daarmee breekt bij met de Europese traditie om te pas en te onpas, desnoods tegen de wens van één of meer van de betrokkenen in, vredesvoorstellen te lanceren en allerlei andere suggesties te doen. Die voorstellen hielden nooit gelijke tred met het vermogen van Europa de zaken in het Midden-Oosten werkelijk te beïnvloeden. Van Aartsens opvatting van buitenlandse politiek bedrijven is bescheiden. Het loopt in de pas met de werkelijke invloed die Europa en Nederland in het Midden-Oosten hebben. Van Aartsens visie, dat "de VS en de Europese Unie zich daarbij op enige afstand moeten houden (bij de ideeën van Barak over een Palestijnse staat, R.N.), dat anderen zich niet moeten opdringen, omdat dat contraproductief zou kunnen zijn", slaat de spijker op zijn kop. Met dit terughoudende beleid draagt de minister van Buitenlandse Zaken ertoe bij de officiële relaties tussen Nederland en Israel, die door de Bijlmer-affaire en de problemen rondom het beleid van premier Netanjahoe een deuk hadden opgelopen, weer op het oude peil te brengen.