Ronny Naftaniel

Als we de verkiezingsuitslagen in Zwitserland en Oostenrijk bekijken, mogen we blij zijn dat in Nederland extreemrechts geen charismatisch leider heeft. Met name de politieke aardverschuiving in het anders zo rustige Zwitserland is verontrustend. De Schweizerische Volks Partei (SVP) van de multimiljonair Blocher werd daar de grootste partij.

Zowel de Oostenrijkse Freiheitspartei als de SVP keren zich tegen de buitenlanders en de uitholling van zowel de Oostenrijkse als de Zwitserse "waarden". De partijen hanteren simpele oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken. Bijna elk binnenlands probleem wordt in hun ogen veroorzaakt door allochtonen en asielzoekers. Dat in Blochers partij echte racisten actief zijn, blijkt uit een aantal veroordelingen en incidenten, waarin partijleden een rol speelden. De doorbraak van extreemrechts in beide landen valt vooral te verklaren door het toegenomen nationalistische gevoel als reactie op de globalisering van de samenleving en de aanwezigheid van "aantrekkelijke" politieke leiders. Bovendien lijkt de waarschuwende werking van de Tweede Wereldoorlog - racisme leidde tot de moord op 6 miljoen Joden - af te nemen naarmate de tijd voortschrijdt en het aantal etnische conflicten in de wereld toeneemt.

Dat ook Nederland getroffen zou kunnen worden door een hang naar simpele, racistische oplossingen blijkt uit enkele pijnlijke recente incidenten. De massaal bezochte protestbijeenkomst in Kollum tegen het asielzoekerscentrum daar was een schandvlek op de vanouds tolerante Nederlandse samenleving. Er werd geknokt, demonstranten riepen racistische leuzen en later werd onthuld dat het Kollumse actiecomité "AZC nee" geld had ontvangen van leden van een extreemrechtse partij. De asielzoeker die door het Kollumse volksgericht van moord werd beschuldigd, bleek onschuldig te zijn. In de gemeente Elst is het het gemeentebestuur dat zich discriminerend opstelt om de "onrust" onder de bevolking over de komst van een asielzoekerscentrum weg te nemen. Het bestuur wil een avondklok instellen, omdat schoolkinderen door de bossen zouden lopen waar het asielzoekerscentrum zou moeten komen. Om 23.30 uur moeten de asielzoekers binnen zijn. Wie stuurt er nog zo laat zijn kinderen het bos in?

Het griezelige aan deze excessen is vooral, dat de publieke verontwaardiging zo marginaal was en de politiek zo weinig daadkrachtig stelling heeft genomen. In een andere context gebeurde dat afgelopen week ook weer in Duiven, waar de burgemeester en politie in eerste instantie geen reden zagen in te grijpen tegen handelaren in Nazi-spullen, die daar op een beurs van militaire goederen aanwezig waren. Racisme en xenofobie dienen effectief en tijdig bestreden te worden. Als de geest eenmaal uit de fles is en deze de gevestigde politiek in zijn greep krijgt, is het te laat. Dat blijkt in Oostenrijk, Zwitserland en in België, met het Vlaams Blok. We hebben in Nederland de relatieve luxe, dat extreemrechts geen charismatisch leider heeft, maar voor het overige zijn ook hier de woorden van Ed van Thijn, deze week uitgesproken op het Europese B'nai B'rith congres zeker op zijn plaats: "Gevaarlijker dan racisme, is de ontkenning ervan."