Veel verkiezingsprogramma's gaan aan Israel voorbij

De kamerverkiezingen van 15 mei beloven net zo spannend te worden als die in Israel plegen te zijn. Maar terwijl de gemoederen over Israel en de Palestijnen toch ook de Nederlandse politiek parten spelen, bieden de meeste partijprogramma's weinig of geen uitgesproken visie over het nu verder moet in het Midden-Oosten.

Met de wel beschikbare gegevens stelde CIDI het volgende overzicht samen.

Partij van de Arbeid

In het verkiezingsprogramma van de PvdA wordt aan Israel en het Midden-Oosten geen expliciete aandacht besteedt. Met recente uitspraken van Ad Melkert kan men zich toch enigszins een beeld vormen over wat de PvdA in het Midden-Oosten voorstaat.

Op 8 november vorig jaar zei hij het volgende bij de opening van het Rabin Centrum voor Cultuur en Educatie.

"Einde aan het geweld van Palestijnse kant. Met inderdaad gerede twijfel aan de wil en aan het vermogen van Arafat om daar zijn deel van leiding aan te geven. Want het leiderschapsprobleem is ook aan Palestijnse kant zeer zichtbaar en tastbaar geworden, in het bijzonder op het moment dat vanuit Amerika door president Clinton toch zeer serieuze pogingen zijn ondernomen om zo ver te reiken als maar mogelijk was. Dat is in ieder geval mijn opvatting en het is een grote teleurstelling geweest dat er geen moed is getoond op dat moment aan Palestijnse zijde, om althans een deel van die uitgestoken hand te nemen. En het is sindsdien eigenlijk alleen maar bergafwaarts gegaan (…) Einde aan het geweld van Palestijnse zijde. Het is onmogelijk om van Israel en van de mensen in Israel te verlangen werkelijk te geloven in het perspectief van toenadering als je elk moment bang moet zijn als je bij een bushalte staat, of als je pizza gaat halen, ergens in de stad. Dat kunnen wij op geen enkele wijze vragen of verlangen van mensen om daar overheen te stappen. Dat kan niet als dat zo in je dagelijks leven is doorgedrongen. Dat zal dus moeten stoppen. Aan de andere kant, en ook daarvoor wordt aandacht gevraagd in het Mitchell Rapport, blijft het probleem bestaan van wat ik persoonlijk wel beschouw als de gemiste kans na Oslo, de gemiste kans ook aan Israelische zijde, om een halt toe te roepen aan de verdere uitbreiding van nederzettingen. Want ook daarvoor geldt dat er steeds weer nieuwe voldongen feiten worden gecreëerd die het vinden van oplossingen alleen maar moeilijker maken. En het is dus ook logisch dat dat een bestanddeel is van de voorstellen die in dit rapport zijn geformuleerd.

Aan een interview met het Nieuw Israelietisch Weekblad van 26 april zijn de volgende uitspraken van Melkert ontleend:

"NIW: Heeft u begrip voor Sjarons reactie [op de Palestijnse terreur]?
Melkert: Nou, ik vind die niet leiden tot verbetering. En ik heb bovendien twijfels over zijn ware oogmerken. Wil hij werkelijk tot serieuze besprekingen komen?
NIW: Wat denkt u dat het echte oogmerk is?
Melkert: Dat is zeer de vraag, ook de afgelopen 20 jaar heeft Sjaron niet duidelijk gemaakt wat zijn einddoel is.
NIW: Hoe ver gaat volgens u Israels recht op zelfverdediging?
Melkert: Dat gaat ver, dat bepalen zij trouwens zelf, want zij ervaren de aanslagen op de meest gruwelijke wijze. De vraag is alleen of je er op lange termijn komt door altijd maar te moeten terugvallen op het recht tot zelfverdediging.
NIW: In de periode voor de actie waren er elke dag aanslagen, soms meer dan een, en dat is nu aanzienlijk minder.
Melkert: Ja, maar het valt niet te ontkennen dat er daarvoor serieus is geprobeerd tot verreikende overeenstemming te komen, en dat de wandeling van Sjaron op de Tempelberg daar niet bepaald toe heeft bijgedragen.
NIW: Wat zegt u tegen mensen uit families die generaties lang PvdA stemmen, maar die nu voor het eerst overwegen dat niet te doen en die heel boos zijn dat 'uitgerekend de PvdA' zo'n motie tegen Israel indient?
Melkert: Het is geen motie tegen Israel. De motie wil juist een terugkeer naar de onderhandelingstafel bevorderen. De PvdA zal altijd zij aan zij staan met Israel, ook de jongere generatie. Maar ik weet zeker dat die jongere PvdA-generatie kritisch is naar beide kanten, uit ongeduld en ongeloof dat het na al die jaren nog steeds niet mogelijk is gebleken om nader tot elkaar te komen. Wij zijn altijd voor oplossing van het conflict en voor zekerheid van de staat Israel."

CDA

Ook in het verkiezingsprogramma van het CDA wordt aan Israel en het Midden-Oosten geen expliciete aandacht besteedt.

In de verkiezings-special die Christenen voor Israel Aktueel begin mei publiceerde verklaarde het CDA:

"Gezien onze Joods-christelijke traditie onderhoudt het CDA een speciale band met het Israelische volk. Dat betekent niet dat wij alle standpunten van de Israelische regering moeten of hoeven te onderschrijven. Ook binnen het Israelische volk en tegenwoordig ook binnen de Israelische regering zijn er verschillende opvattingen over de vraag hoe de belangen van het volk van Israel het beste gediend worden. Juist als vrienden moet je ook van mening kunnen verschillen, zeker als je denkt dat dit op termijn het beste is voor de ander. In onze optiek zal de toekomstige status van Jeruzalem in ieder geval moeten inhouden dat Jeruzalem de hoofdstad is van Israel, waarbij over de status van de verschillende delen van de stad overeenstemming moet worden bereikt tussen Israeliers en Palestijnen. Het CDA is voor een levensvatbare Palestijnse staat op de Westbank onder de absolute voorwaarde dat dit betekent dat de veiligheid van de staat Israel en de erkenning van de staat Israel dan ook gerealiseerd wordt. De voorstellen die de staat Israel geformuleerd heeft onder Barak kunnen op onze steun rekenen. De erkenning van een Palestijnse staat betekent o.i.: absolute garanties met betrekking tot de erkenning en veiligheid van Israel; dat de Palestijnse vluchtelingen geen recht op terugkeer naar steden in Israel hebben, maar wel de mogelijkheid om zich te vestigen in de toekomstige Palestijnse staat.

Het CDA heeft zich dan ook geschaard achter de opvattingen van Israel waarbij gesteld werd dat bij de vestiging van een Palestijnse staat er niet langer reden zou zijn om te praten over terugkeer van Palestijnse vluchtelingen naar Israel."

Socialistische Partij

Ook hier geen expliciete programmapunten, maar in wel een duidelijke politieke stellingname tegen Israel. De Socialistische partij in de praktijk van de afgelopen vier jaar: De SP spant zich in voor instelling van een wapenembargo tegen Israel. De SP werkte actief mee aan de grote anti-Israeldemonstratie van 13 april in Amsterdam. Het SP-kamerlid Remi Poppe sprak de demonstraten toe. Hij kritiseerde op geen enkele manier, ook niet na afloop, de antisemitische spreekkoren en spandoeken.

Kaderleden van de SP stellen het Palestijnse terrorisme gelijk aan het verzet van Hannie Schaft en Johannes Post tegen de nazi's.

VVD

Ook in het verkiezingsprogramma van de VVD wordt aan Israel en het Midden-Oosten geen expliciete aandacht besteedt.

In de verkiezings-special van Christenen voor Israel Aktueel verklaarde de VVD:

"Wij zouden ons kunnen voorstellen dat uiteindelijk, na succesvol afgesloten onderhandelingen tussen Israel en de Palestijnen, Jeruzalem de gedeelde hoofdstad van Israel en een uiteindelijk te creëren Palestijnse staat zou zijn. Belangrijk daarbij zijn veilige en gegarandeerde grenzen voor de joodse staat Israel. 

Uiteindelijk kan er een onafhankelijke Palestijnse staat komen, na onderhandelingen tussen Israel en de Palestijnen en met instemming van de Israelische regering. Zoals gezegd: belangrijkste voorwaarde is een garantie voor veilige grenzen van Israel. Over de precieze plaats van de grenzen van die [Palestijnse] staat is vanuit onze positie geen definitief oordeel te geven. Ook dat is een kwestie voor de onderhandelingen.

D66

In het verkiezingsprogramma van D66 wordt in algemene termen over Israel en de Palestijnen gesproken:

"Voor het streven naar een stabiele vrede in Israel en Palestina moet de voedingsbodem van verarming en vervreemding, en de daarmee wederzijdse gevoelens van onveiligheid weggenomen worden. D66 erkent het recht van de Palestijnen op een levensvatbare Palestijnse staat waarbinnen democratische structuren en waarden tot hun recht komen. Er moet daarbij een acceptabele oplossing gevonden worden voor alle drie 'geloven van het boek' en voor het probleem rond Jeruzalem en de heilige plaatsen.)"

In de begin mei verschenen verkiezingsspecial van Christenen voor Israel Aktueel verklaarde D66 met betrekking tot Jeruzalem:

"D66 ziet Jeruzalem het liefst als hoofdstad van Israel én Palestina, met bijvoorbeeld een VN-bestuur en een regeling voor de heilige plaatsen (zie het VN-plan van 1948, corpus separatum). Als deze optie niet haalbaar is, kiest D66 voor een West-Jeruzalem en Oost-Jeruzalem als hoofdsteden voor Israel en Palestina, met gegarandeerde toegang tot de heilige plaatsen." (Het genoemde VN-plan, resolutie 181, dateert overigens van 1947, red.)

GroenLinks

Ook het verkiezingsprogramma van GroenLinks bevat een concrete paragraaf over Israel en de Palestijnen:

ChristenUnie

Van alle partijen heeft de ChristenUnie het meest uitgebreid aandacht voor Israel:

"Israel heeft een bijzondere positie in het Midden-Oosten. De staat Israel is het nationale tehuis voor de Joden en verdient vanwege historische en morele argumenten politieke steun, met inachtneming van internationale rechtsbeginselen. Op bijbelse gronden weet een christen zich met het Joodse volk verbonden (zie bijv. Romeinen 9 t/m 11).

Uitgangspunten voor een duurzame vredesregeling in het Midden-Oosten zijn: veilige en erkende grenzen voor Israel en erkenning van de nationale aspiraties van de Palestijnen.

Pas als de Arabische landen volledige diplomatieke betrekkingen met Israel aangaan, kan een duurzame vredesregeling totstandkomen. De Europese Unie moet zich politiek terughoudend opstellen en zal politieke initiatieven in ieder geval dienen te coördineren met de VS. De EU moet zich hoeden voor een eenzijdige pro-Palestijnse opstelling. Nederland geeft, al dan niet in EU-verband, steun aan het vredesproces, waarvoor beide partijen allereerst zelf verantwoordelijk zijn.

5.16 Nederland dient zich zowel bilateraal als in Europees verband, er bij Syrië en Libanon op aan te dringen dat zij volledige diplomatieke betrekkingen met Israel aangaan.
5.17 De Nederlandse ambassade dient in Jeruzalem te worden gevestigd, de ongedeelde hoofdstad van de staat Israel.
5.18 Als het vredesproces in het Midden-Oosten leidt tot een Palestijnse staat, mag die niet ten koste gaan van de veiligheid van Israels grenzen. Een mogelijke Palestijnse staat mag daarvoor, bijvoorbeeld door de opbouw van een offensieve legermacht, geen bedreiging vormen. Er moeten garanties zijn voor respect voor de mensenrechten en democratische waarden.
5.19 Terrorisme is een groot gevaar voor het totstandkomen van een duurzame vredesregeling en moet door internationale afspraken, intensieve grenscontroles en door maatregelen ter bestrijding van armmoede worden tegengegaan.
5.20 Hechte economische samenwerking in het Midden-Oosten op gebieden als watervoorziening, infrastructuur, toerisme en veiligheid moet financieel ondersteund worden. Er dient nauwlettend op te worden toegezien dat steun niet in handen valt van extremistische groeperingen.
5.21 Gezien de vanouds warme betrekkingen tussen Nederland en Israel op cultureel, juridisch en economisch gebied, dient de handelsrelatie met Israel verder geintensiveerd te worden.
5.22 Binnen het Nederlands beleid is er bijzondere aandacht voor de gevolgen van het conflict voor de bevolking van zowel Israel als de Palestijnse gebieden. Hulpverleningsinitiatieven op humanitair gebied zijn geboden."

Lijst Fortuyn

De lijst Pim Fortuyn heeft geen formeel verkiezingsprogramma gepubliceerd, maar Fortuyn zelf heeft zich regelmatig over het Midden-Oosten en Israel uitgesproken. In het programma Business Class van 4 december vorig jaar zei hij het volgende over de Camp David onderhandelingen, de intifada en de vluchtelingenkwestie:

"De toenmalige premier van Israel, Barak (Arbeiderspartij), was bereid het akkoord in zijn land door middel van verkiezingen te verdedigen. Arafat zag daar op het laatste moment van af en verwierp de regeling, waarna de tweede intifada van start kon gaan. Gevolg daarvan was dat Barak de verkiezingen in Israel verloor en de macht kon overdragen aan Likud premier Sharon, een oud generaal en erkende hardliner. Welke rol Arafat zelf daarin heeft gespeeld is duister. Heeft hij gedacht met het verwerpen van het akkoord en het opstarten van de tweede intifada er meer uit te kunnen slepen? Het zou kunnen, hij heeft dat kunstje vaker geflikt, maar het hoeft niet. Het kan ook gewoon zo zijn dat het hem door de fundamentalisten in zijn eigen gelederen (Al Fatah) en daarbuiten (Hamas en Jihad) te verstaan is gegeven dat dit akkoord voor hen volstrekt onaanvaardbaar is.

Hete hangijzers zijn en blijven de status van Jeruzalem en de terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen, na meer dan vijftig jaar, naar hun voormalige woonsteden in Israel. Nu is aan die status van Jeruzalem nog wel een mouw te passen, maar de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen is nu wel volledig onbespreekbaar geworden. Dat zou alleen kunnen op basis van vertrouwen. Dat vertrouwen ligt, voor zover het er al was, volledig aan diggelen na al die bloedige en uitgekookte zelfmoordaanslagen. De Palestijnse fundamentalisten kiezen er strijk en zet voor om de Israelische burger te treffen als hij uitgaat of aan het winkelen is of zich beweegt in het openbaar vervoer. Het gevoel van veiligheid van de Israëlische burger is tot op de wortels toe aangetast. In zo'n klimaat kun je onmogelijk verwachten dat men accepteert dat de vluchtelingen terug kunnen keren naar huis en haard. Het is teveel gevraagd om je eigen moordenaar te moeten verwelkomen. Er is geen enkele garantie dat deze mensen zich ooit zullen gedragen als burger van de staat Israel.

Integendeel, het is realistischer te veronderstellen dat Israel met deze vluchtelingen een vijfde colonne binnenhaalt, die maar een doel heeft: de joden te verdrijven uit Israel."

Leefbaar Nederland

De Midden-Oostenparagraaf in het verkiezingsprogramma van Leefbaar Nederland is kort maar krachtig:

"Een oplossing voor de brandhaard in het Midden-Oosten kan alleen door:

• een gegarandeerde Israelische staat
• teruggave van alle bezette gebieden sinds 1967
• een gegarandeerde Palestijnse staat."

SGP

De SGP stelt in het nieuwe programma:

"De SGP dringt er bij de Nederlandse overheid op aan om in haar buitenlands beleid speciale aandacht te hebben voor naties en groepen binnen naties, die godsdienstige, culturele en historische verbondenheid met Nederland hebben, als Zuid-Afrika, Suriname, Israel en Indonesië.

(...) De SGP voelt zich verbonden met het Joodse volk, ongeacht waar ze wonen. Hieruit vloeit de verbondenheid met de Joden in Israel en de staat Israel voort. Niet alleen vanwege de bijzondere geschiedenis van dit volk, maar bovenal omdat Israel het door God uitverkoren volk is; het volk waaruit Jezus is geboren.

De staat Israel heeft recht op een veilig bestaan. Mocht dat bedreigd worden, dan kan Israel op Nederlandse steun in NAVO-verband rekenen. Dit neemt niet weg dat Israel als staat zich heeft te houden aan de bepalingen van het volkenrecht. De Nederlandse overheid moet zowel de staat Israel als de Palestijnen krachtig appelleren het geweld te beëindigen, zodat er weer vertrouwen kan groeien tussen beide partijen en de onderhandelingen weer begonnen kunnen worden.

Het recht op een veilig bestaan geldt eveneens voor de Palestijnse bevolking. De miljoenen Palestijnen die al vijftig jaar in vluchtelingenkampen in Libanon verkeren, dienen humanitaire noodhulp te krijgen. Ook moet gezocht worden naar een oplossing van het vraagstuk van Palestijnse vluchtelingen.

De SGP is tegen een onafhankelijke Palestijnse staat. Dat blijkt uit de verkiezingsspecial van Christenen voor Israel Aktueel. "De stichting van een Palestijnse staat zou, zeker in de huidige omstandigheden, een permanente bedreiging betekenen voor de veiligheid van de staat Israel. Daarom neemt de SGP duidelijk afstand van pleidooien voor een Palestijnse staat."