Israel wordt geen lid van Internationaal Strafhof

Alhoewel Israel er een van de initiatiefnemers en een van de belangrijkste voorvechters voor was, zal Jeruzalem het Statuut van Rome niet ratificeren en wordt Israel bijgevolg geen lid van het Internationaal Strafhof (International Criminal Court, ICC) dat op 1 juli in functie treedt. Dat heeft de Israelische procureur-generaal Elyakim Rubinstein verklaard. Volgens hem is er in politiek Jeruzalem consensus over het besluit.

"Wij zullen de overeenkomst niet ratificeren omdat wij de politisering van het ICC vrezen, niet omdat wij iets te verbergen hebben", aldus Rubinstein. Hij vertelde dat Israel geschokt was toen bij de stichtingsconferentie van het strafhof (in juli 1998 in Rome) bleek dat Joodse nederzettingen in de Westbank en Gazastrook door het ICC als oorlogsmisdaden zullen worden beschouwd. Dat feit, plus de Durban-conferentie over racisme en discriminatie van vorig jaar (die een antisemitisch en anti-Israelisch wending kreeg), hebben veroorzaakt dat Israel de bedoelingen van het strafhof wantrouwt. Een van Israels topjuristen, professor Ruth Lapidot, zei zelfs ronduit het niet aan te bevelen "te vertrouwen op rechters die afkomstig zijn uit landen die de overeenkomst [van Rome] al hebben geratificeerd."

Tot dusver hebben 67 van de landen die het Statuut van Rome ondertekenden het ook geratificeerd. Israel en de VS weigerden in eerste instantie te tekenen, maar deden dat op de valreep toch, op 31 december 2000 (de sluitingsdatum voor deelname). Inmiddels heeft Washington zich weer teruggetrokken en zelfs wettelijk geregeld dat militair geweld kan worden gebruikt om Amerikanen te bevrijden als die door het strafhof in voorarrest zouden worden geplaatst of na een veroordeling gedetineerd.

Vanaf 1 juli zal het ICC aanklachten in behandeling gaan nemen, overigens niet met terugwerkende kracht, tegen individuele personen die van internationale misdrijven worden verdacht. Die misdrijven zijn gedefinieerd in het tot het Statuut van Rome behorende 'Elements of Crime', onder de noemers 'genocide', 'misdaden tegen de mensheid', 'agressie' en 'oorlogsmisdaden'. Terrorisme ontbreekt en is dus niet vervolgbaar, omdat de opstellers van het statuut het niet eens konden worden over een definitie van het begrip.

Individuele staten, alsmede de Veiligheidsraad van de VN, kunnen zich tot het ICC wenden en aanklachten indienen. Het feit dat Israel geen lid is, betekent niet dat Israeli's niet kunnen worden vervolgd. Volgens Israelische zegslieden is het bijvoorbeeld waarschijnlijk dat Syrië aanklachten zal gaan indienen tegen Israeli's die betrokken zijn bij nieuwe bouwactiviteiten op de in 1967 op Syrië veroverde Golan. Op grond van de specifiek tegen Israelische nederzettingen gerichte clausules in het Statuut van Rome loopt in principe iedereen die zich actief bemoeit met de bouw van nederzettingen in de omstreden gebieden het risico door het ICC te worden aangeklaagd.

Omdat Israel geen lid is van het ICC, is het niet verplicht zich aan de uitspraken van het strafhof te onderwerpen, verdachten uit te leveren of door het strafhof opgevraagde documenten over te leggen.

In totaal 139 landen hebben het Statuut van Rome ondertekend en 67 hebben het tot nu toe ook geratificeerd. Jordanië is het enige Arabische land dat tot ratificatie is overgegaan. Egypte en Syrië hebben het statuut niet geratificeerd maar wel ondertekend. Tot de landen die dat laatste niet hebben willen doen behoren Saoedi-Arabië en Irak.

Het ICC, dat wel verbonden is met het systeem van de VN, maar onafhankelijk dient te opereren, wordt gevestigd in Den Haag. Eind 2003 zullen naar verwachting de eerste processen gevoerd worden en in 2007 zal het nog in de ontwerpfase verkerende gerechtsgebouw klaar zijn. Tot dan zal het ICC gehuisvest zijn in bestaande gebouwen, tegenover de zetel van het internationaal straftribunaal voor het voormalig Joegoslavië.

Voor meer informatie: www.un.org/icc.