CIDI Israel Nieuwsbrief 2007

In memoriam:

Teddy Kollek

Op 2 januari overleed oud-burgemeester Teddy Kollek. `Mr Jerusalem' werd 95 jaar.

Door Ronny Naftaniel

In 1994 was Teddy Kollek voor de laatste maal in Nederland. Dat was bij de premiëre van de film over zijn leven, die Willy Lindwer in opdracht van de EO had gemaakt. Kollek was zichtbaar tevreden over het beeld dat Lindwer van hem schetste. De vader van het Verenigd Jeruzalem kwam hierin niet alleen naar voren als een groot zionist en geweldige fondsenwerver, maar ook als held.

Eichmann
De in Hongarije geboren Kollek had met zionistische vrienden al in 1932 in Dortmund strijd geleverd tegen leden van de Hitler Jugend. Daardoor belandde hij korte tijd in de gevangenis. Twee jaar later emigreerde hij naar Palestina, waar hij een bondgenoot werd van David Ben Goerion, de latere premier van Israel. In 1937 trouwde hij met zijn jeugdvriendin Tamar. Een jaar later vertrok hij naar Engeland om vandaar uit zoveel mogelijk Joden die onder de nazi-onderdrukking leefden te helpen emigreren naar Palestina. Hij slaagde erin van de Engelse autoriteiten 3000 visa los te peuteren voor zionistische jongeren, die door de nazi's gevangen waren gezet. In 1939 onderhandelde hij met Adolf Eichmann over de emigratie van enkele duizenden Oostenrijkse Joden naar Palestina. De latere Jodenverdelger nummer één liet zich toen nog vermurwen.

In 1947 werd Kollek door Ben Goerion naar Amerika gestuurd om bij de Joodse gemeenschap geld te werven voor de Joodse staat in wording. Zo kreeg hij een miljoen dollar van zijn vriend Bill Levitt. Tegelijkertijd kocht hij oude Amerikaanse wapenvoorraden op om die naar Israel te smokkelen. In de film van Willy Lindwer wordt onthuld dat Kollek daarbij contacten met de Italiaanse maffia niet schuwde. Eén van de personen die Kollek hielp de wapens te verbergen was Frank Sinatra. In 1949 moest Kollek de VS verlaten, nadat hij gewaarschuwd was dat de FBI hem in de gaten hield.

Een jaar voor de vereniging van Jeruzalem werd Kollek gekozen tot burgemeester van het Westelijk stadsdeel. Hij vond dat maar een saaie bedoening. Pas na de hereniging van de stad in 1967 kon de burgemeester zijn talenten volledig tentoonspreiden: bouwen, beslissen, geld werven en vooral chutspah tonen. Hij brak de muur af die Jeruzalem in tweeën splitste, liet prachtige parken aanleggen, vernieuwde de riolering in het Arabische stadsdeel en liet de vernietigde Joodse wijk herbouwen. Met zijn Jerusalem Foundation, hielp hij arme Joodse en Arabische gezinnen en steunde tal van culturele projecten.

Smokkelaar
In de jaren zeventig en tachtig bezocht hij herhaaldelijk Nederland om geld te werven voor de Jerusalem Foundation. Soms kreeg hij dat uit onverwachte hoek, zoals van de Limburgse miljonair Melchior, die er in de Tweede Wereldoorlog nazi-sympathieën op na hield. In diezelfde periode maakte Kollek nog eenmaal naam als smokkelaar. De Franse regering had verboden dat schilderijen van de beroemde Frans-Joodse kunstenaar Marc Chagall aan Israel zouden worden gegeven. Kollek trok zich daarvan niets aan en smokkelde een aantal van Chagalls werken in twee grote koffers langs de douane. Die haalde het uiteraard niet in zijn hoofd om de bagage van de burgemeester van Jeruzalem te controleren.

Bewonderaars omschreven Kollek na zijn overlijden als de grootste bouwer van Jeruzalem sinds koning Herodes”. Hij vervulde die rol tot 1993, toen Ehud Olmert hem tijdens burgemeestersverkiezingen ruim versloeg. Olmert verwierf zijn stemmen door ondermeer posters van een slapende Kollek te verspreiden. Toen ik Kollek in 1994 op deze tactiek aansprak en vroeg wat hij ervan vond, antwoordde hij even kordaat als altijd: “Kom Tamar, het is tijd om te gaan.”