Achtergrond: wat is ‘nieuw antisemitisme’?

IN ANTISEMITISME / Door: CIDI / 25 jan 2022

In de aanloop naar Holocaust Remembrance Day bracht het ministerie van Diaspora-zaken in Israel een paper uit waaruit blijkt dat Joden over de hele wereld te maken krijgen met antisemitisme, zodra Israel zich genoodzaakt ziet om oorlog te voeren. Veruit de meeste antisemitische posts waren te vinden op Twitter, met een sterke piek tijdens de Gaza-oorlog. Bijna 75% van die antisemitische posts op Twitter in 2021 werden geclassificeerd als ‘nieuw antisemitisme’. Wat is dit? En… Wanneer is kritiek op Israel antisemitisch van aard?

Bron: The Conversation

 

Een jaarverslag van het ministerie van Diaspora-zaken over wereldwijd antisemitisme heeft de aandacht gevestigd op een scherpe piek in online haatberichten tegen Joden tijdens het conflict in mei 2021 tussen Israel en Hamas. Ook de coronapandemie bood vruchtbare grond voor antisemitische uitbarstingen. Zo is het idee dat het een Joodse samenzwering betreft, nog altijd niet adequaat de wereld uit geholpen. De minister van Diaspora-zaken, Nachman Shai, dringt er bij de Israelische regering op aan om meer verantwoordelijkheid te nemen om Joodse gemeenschappen over de hele wereld te beschermen.

De overgrote meerderheid van online antisemitisme, gedurende het hele jaar werd gepubliceerd op Twitter, met 3,34 miljoen berichten die 94 procent van de inhoud vertegenwoordigden. Van het totaal aantal antisemitische berichten op Twitter in 2021 werd 74% gedefinieerd als ‘nieuw antisemitisme’, wat inhoudt dat ze geen haatdragende taal jegens Joden bevatten, maar in plaats daarvan verwezen naar ‘zionisten’, ‘Israel’, ‘de IDF’ of ‘de Mossad’. Nog eens 21% werd gekenmerkt als ‘klassiek antisemitisme’ en 5% was ‘ontkenning en vervorming van de Holocaust’.

Nieuw antisemitisme 

Antisemitisme bestaat al eeuwen, in vele soorten en gedaanten, maar de kern is helder: antisemitisme is haat tegen Joden. Hierbij maakt men gebruik van stereotypen die in het collectieve geheugen zitten. Vanaf de Oudheid zijn over Joden in Europa en daarbuiten beelden ontwikkeld en doorgegeven middels verhalen, grappen en tekeningen. Regelmatig sloeg dat om in geweld, zoals toen de middeleeuwse kruisvaarders door Europa trokken op weg naar Jeruzalem.

Het fenomeen antisemitisme is ‘flexibel’ en ‘dynamisch’. Er kunnen gemakkelijk allerlei negatieve beelden en ideeën worden toegevoegd, maar zelden wordt er een foutief of vals beeld vervangen door een realistisch beeld. Antisemitisme was er al lang voordat men het ‘antisemitisme’ begon te noemen, in een poging om het wetenschappelijk te doen klinken.

Het Israelische paper verwijst naar ‘nieuw antisemitisme’, waarbij men Joodse stereotypen op de staat Israel plakt. De Franse filosoof Jean-Paul Sartre was de eerste die het waarnam en beschreef. Sartre observeerde dat Joden in het communistische (en dus extreem-linkse) Sovjet-Unie werden aangekeken op de koers die Israel insloeg. Deze vorm van antisemitisme was niet alleen ‘nieuw’ omdat het uit een andere hoek van het politieke spectrum kwam, namelijk niet uit extreemrechtse nationaalsocialistische hoek. Maar ook omdat het zich juist als antiracistisch presenteerde.

In dit ‘nieuwe antisemitisme’ ging antizionisme ook al gauw een rol spelen, opnieuw vanuit de eigen ideologie, ditmaal niet nationaal socialistisch of fascistisch, maar communistisch. De Sovjet-Unie probeerde Israel binnen haar invloedsfeer te krijgen tijdens de Koude Oorlog. Terwijl de nieuwe staat aanvankelijk voor socialistisch werd aangezien, werd het in Sovjet-ogen al snel kapitalistisch. Criticasters in communistisch Rusland zetten sympathisanten van de Joodse staat weg als ‘zionistisch agent’. Niet alleen sympathisanten van Israel werden weggezet als buitenlands agent. Het fenomeen ging zo ver dat Joden eigenlijk als gehele groep bij voorbaat verdacht waren. Dat maakte het volgens Sartre een nieuwe vorm van antisemitisme: Joden konden er niet aan ontsnappen, ook niet als de Russische Joden de nieuwe staat Israel luid en duidelijk afwezen. Uit verschillende historische bronnen blijkt zelfs dat de KGB actief Israel-haat aanwakkerde in de Arabische landen en in Oost Europa, om zodoende de ideeënstrijd te winnen.

Kritiek op Israel en antisemitisme 

In een regio met veel conflicten en oorlogen, strijdt de staat Israel sinds haar oprichting voor haar bestaan en de bescherming van haar inwoners. In de eerste decennia werd zij meermaals binnengevallen door buurlanden als Egypte, Jordanië en Syrië. In 1967 brak de Zesdaagse Oorlog uit en nadien nam Israel de controle over de Westelijke Jordaanoever over. Daar zijn sindsdien honderden Israelische nederzettingen gebouwd. Na de Oslo-akkoorden in de jaren ’90 werd de Palestijnse Autoriteit opgericht; zij regeert over de Palestijnse bevolking van dit gebied. De Gazastrook is niet bezet, maar haar grenzen worden vanuit veiligheidsoverwegingen wel gecontroleerd door zowel Israel als Egypte, omdat terreurbeweging Hamas in Gaza de scepter zwaait. De door Israel genomen veiligheidsmaatregelen werken goed om voortdurend terrorisme vanuit de Palestijnse gebieden te voorkomen, maar zijn tegelijkertijd ook zeer ingrijpend in het leven van de Palestijnse burger. Deze maatregelen en het nederzettingenbeleid kunnen op veel kritiek rekenen, vanuit Israel, maar ook vanuit het buitenland. Kritiek hoort bij iedere democratische samenleving. Dus ook bij Israel. Kritiek op het beleid van Israel, haar regering of het zionisme, is legitiem. Ook vanuit het buitenland. Omdat Israel een democratie is, bestaat er een systeem van checks and balances. De oppositie, protesterende burgers en de media pakken daarbij ook hun rol.

Disproportionele kritiek op Israel kan wel degelijk antisemitisch van aard zijn. Bijvoorbeeld als de enige Joodse Staat vele malen meer kritiek te verduren krijgt dan alle andere conflictgebieden tezamen. Het is ook duidelijk antisemitisch wanneer er beelden worden gedeeld die de oude stereotypes bevestigen en samenhangen met antisemitische canards. Bijvoorbeeld dat Israel het bankensysteem zou overheersen, verantwoordelijk zou zijn voor 9/11 of voor het ontwikkelen van het coronavirus. Het is ook antisemitisch als Israel met nazi-Duitsland wordt vergeleken. Hiermee wordt de staat Israël gelijkgesteld met het regime dat zes miljoen Joden op industriële wijze heeft vermoord. Deze vergelijking is enerzijds dus volledig onjuist en anderzijds buitengewoon schofferend voor Joden. Of wanneer de Joden ervan worden beschuldigd de Holocaust verzonnen te hebben om een eigen staat af te dwingen. Of als de band van de Joden met het land Israel wordt ontkend. Hierbij worden de termen ‘Israel’, ‘zionisten’ en ‘Joden’ vaak bewust door elkaar gebruikt of laten de sprekers deze termen overlappen. Kritiek op Israel kan dus overslaan in antisemitisme. Het is belangrijk daarvan bewust te zijn, om dit te voorkomen.