George Soros als boeman voor antisemieten

George Soros geldt al decennia als een haatfiguur voor rechtse politici, waaronder Viktor Orbán, Donald Trump, Recep Tayyip Erdoğan en Thierry Baudet. De complottheorieën over Soros nemen vaak antisemitische vormen aan, waarbij de Joodse miljardair van Hongaarse afkomst gebruikt wordt om klassiek antisemitische stereotypes aan te boren. Waarom spreken veel mensen als zij alleen al de naam Soros denken van ‘een antisemitische meme’?

George Soros als boeman voor antisemieten – een handleiding voor de leek 

Wat bedoelen mensen echt als ze het hebben over de invloed van Soros in de politiek? Kritiek op de miljardair van Hongaars-Joodse afkomst is zeker niet per definitie antisemitisch. De toon en onbesproken inhoud van de kritiek op Soros is echter duidelijk genoeg: waar veel publieke figuren en online complotdenkers George Soros zeggen, bedoelen zij vrijwel altijd een Joods complot, en drukken zij hun kritiek op Soros uit in de taal van het klassieke antisemitisme uit het tijdperk van de Protocollen van de Wijzen van Zion. 

Van vluchteling tot miljardair 

George Soros werd geboren in 1930 als György Schwarz in een Joodse familie in Boedapest. Zijn geboortejaar is relevant, want daarmee kan alvast met een van de meest absurde beweringen over hem worden afgerekend: volgens o.a. ‘trendwatcher’ Adjiedj Bakas en Martin Bosma (PVV) werd Soros rijk door tijdens de Tweede Wereldoorlog te ‘heulen met de nazis’. Maar toen de oorlog in mei 1945 afliep in Europa, was Soros slechts veertien jaar oud. 

Na een studie aan de London School of Economics gaat Soros werken bij verschillende banken, tot hij zijn eigen hedge fund opricht. Hij haalt een doctoraat in filosofie, verhuist naar New York en wordt rijker en rijker, en richt in 1984 een stichting op om zijn liberale filosofische idealen wereldwijd uit te dragen: de Open Society Foundation. 

Vroege projecten, financiële coups en vijandschappen 

Zijn pogingen om zijn stempel op de wereld te drukken, beginnen in Oost-Europa. Hij steunt dissidenten en groepen die de regimes in de communistische wereld willen veranderen, zoals Charta 77 geleid door Vaclav Havel in Tsjechoslowakije, en Andrej Sacharov en zijn aanhangers in de Sovjet-Unie. Een jonge Viktor Orbán kreeg van Soros in de jaren ‘80 een studiebeurs om in Oxford te studeren. Voor strengere communisten gold hij dus al in de jaren ‘80 als een kapitalist die communistische regimes ondermijnde en hun interne vijanden steunde.  

In de jaren ‘90 zag Soros zijn vermogen enorm stijgen door controversiële investeringen: door tientallen miljarden dollars te wedden op de devaluatie van de Britse pond in 1992, draagt hij bij aan een economische crash in Groot-Brittannië, en verdient meer dan een miljard dollar in één dag. Een soortgelijk scenario speelt zich af in Azië in 1997, waar Soros wederom goed zakendeed door in te zetten op de val van de Thaise baht en de Maleise ringgit, wat op zijn beurt waarschijnlijk heeft bijgedragen aan de grote Oost-Asiatische economische crisis van dat jaar. Maleisisch premier Mahathir bin Mohamad liet zich hier behoorlijk antisemitisch over uit, onbedoeld of niet: “We willen niet zeggen dat dit een complot van de Joden is, maar in werkelijkheid is het een Jood die de valutacrash heeft veroorzaakt, en toevallig is Soros een Jood.” 

Verkiezingsposter van Hongaars president Orban in 2017: ‘Laat Soros niet als laatste lachen!’ Bekrast met ‘STINKJOOD’ in het Hongaars.

Na de val van het communisme zet Soros zich in voor vrije media, mensenrechten en een geïntegreerd Europa, waarbij hij al gauw in conflict komt met de vaak autoritaire nieuwe politici in het voormalige Oostblok. Hij sticht in 1991 de Central European University in Boedapest, een particuliere universiteit met expliciet liberale doelstellingen.  

Als invloedrijke buitenlandse magnaat, die vaak openlijk van mening verschilt met machthebbers en regimekritische media steunt, krijgt Soros al gauw de schuld van bijna alle tegenstand die sommige overheden ervaren. Leiders als Ján Slota (Slowakije, in 1995), Franjo Tudjman (Kroatië, 1996), Alexander Loekasjenko (Wit-Rusland, 1997, vanaf 1994 tot op heden aan de macht) en Vladimir Meciar (Slowakije, 2008) zetten hem stuk voor stuk neer als vijand van hun volk. Hij wordt er regelmatig van beschuldigd dat hij direct mensen betaalt om tegen overheden te protesteren. Een Roemeense televisiezender beschuldigde hem in 2017 zelfs ervan niet alleen mensen, maar ook straathonden te betalen om tegen de regering te protesteren. 

 

Nieuw doelwit voor oud antisemitisme

Er is veel ruimte voor legitieme kritiek op de financiële activiteiten van George Soros. Maar één kwalijke vorm van beschuldigingen aan het adres van de miljardair komt telkens weer terug: nauwelijks verhuld antisemitische complottheorieën 

Zo noemde de Hongaarse extreemrechtse politicus István Csurka al in 1992 Soros een ‘marionet van Jeruzalem’, en in de post-communistische Hongaarse politiek zouden antisemitisme en George Soros terugkerend thema’s worden, die beide overgenomen worden door Jobbik, een extreemrechtse partij die veel stemmen haalt in de eerste jaren van de 21e eeuw, en voorheen centrumlinkse partij Fidesz, tegenwoordig de partij van huidig president Viktor Orbán. 

Volgens onderzoek door Political Capital heeft ongeveer een derde van de Hongaarse bevolking enige afkeer tegen Joden. Nu openlijk antisemitisme eenmaal in de Europese politiek als not done werd beschouwd, konden alle vooroordelen die mensen over Joden hadden gericht worden tegen één persoon, die Joods, rijk en machtig is. Oude antisemitische sentimenten werden gemakkelijk tegen een nieuwe boeman gericht. 

“Hij is niet eerlijk, maar bedriegt, hij is niet nationaal, maar een kosmopoliet. Hij gelooft niet in werken, maar speculeert met geld. Hij heeft geen vaderland, omdat hij denkt dat de hele wereld van hem is,” zei Orban in 2017 over George Soros. De Hongaarse leider beschuldigt Soros verder ervan Hongarije te willen overspoelen met buitenlandse immigranten en vluchtelingen, en de Hongaarse cultuur zo weg te willen vagen. Een inmiddels beruchte postercampagne luidde ‘Laat Soros niet als laatste lachen!’ en werd als bijzonder provocerend ervaren door veel Joden. Posters werden bekrast met expliciet antisemitisme, zoals ‘stinkjood’. De campagne hield op vlak voor een staatsbezoek van Benjamin Netanyahu. 

Sindsdien duikt Soros steeds vaker op als haatfiguur voor rechtse politici, en bijna altijd met dezelfde herkenbare antisemitische stereotypes:  

  • de Jood als geldwolf,  
  • als wereldburger zonder loyaliteit,  
  • en als smeder van duistere complotten om de wereldorde naar zijn hand te zetten, evenals  
  • de moderne vervangingstheorie: een vermeend Joods complot om de ‘Westerse blanke beschaving’ te gronde te richten, door immigratie, politieke correctheid en rassenvermenging te stimuleren. 

Deze aantijgingen werden tijdens de 20e eeuw vaak gemaakt richting de Joodse bankiersfamilie Rothschild. Soros schijnt die rol in hedendaagse complottheoriën te hebben overgenomen. Waarom expliciet de Joden in het algemeen noemen als boosdoeners, als je ook Soros of Rothschild kunt zeggen, en je doelgroep weet wat je eigenlijk bedoelt? 

Zelfs zonder de antisemitische bijsmaak erbij is complotdenken over Soros door politici gevaarlijk. Voor bijna elke donatie van de Open Society Foundation van Soros met een specifiek doel, wordt hij ervan beschuldigd verregaande invloeden om de gehele machtsstructuur van een land de hebben, en de maatschappij op verdorven manieren te willen veranderen en ‘omvolken’. 

Antisorosisme’ als exportproduct 

Demonisering van George Soros in Westerse mainstream media kwam in de eerste jaren van deze eeuw langzaam op gang, en werd steeds populairder, naarmate extreemrechtse ideeën en partijen een steeds grotere rol in de maatschappij begonnen te spelen. 

In de VS werd Soros gretig overgenomen als boeman, die als buitenlandse ‘elitist’ de Amerikaanse maatschappij wil ondermijnen. Bill O’Reilly van Fox News zette hem al in 2007 weg als een ‘extremist’ die drugs en euthanasie wilde legaliseren, en de grenzen openstellen voor migranten.  Populaire complotdenker Glenn Beck beschuldigde Soros in 2010 ervan de marionettenmeester te zijn van president Obama, en zo de wereld te overheersen. Volgens Republikeins Congreslid Matt Gaetz sponsort de Hongaar een ‘karavaan van Honduranen’ die probeert illegaal de VS in te komen.  President Trump heeft onder meer beweerd dat Soros de Black Lives Matter-protesten tegen zijn beleid sponsort, en eerder de protesten tegen de aanstelling van Brett Kavanaugh als rechter aan het Hooggerechtshof. 

Soros, Zwarte Piet, en het nazisprookje 

In Nederland wordt Soros langzaam maar zeker ook populair als dé vijand van rechtse politici, vooral van de PVV en FvD, en weggezet als ondermijner van de samenleving en Nederlandse cultuur.  

Naarmate canards over Soros wereldwijd herhaald worden, doordringen zij steeds dieper in mainstream media en gedachtegoed. In oktober 2018 verwijderde de NOS na hevige kritiek een artikel van haar website, dat sprak over ‘de jood Soros’ die als ‘invloedrijke bemoeial’ die overal in de wereldpolitiek ‘tentakels’ had. Verwijder de term Soros uit deze citaten, en je hebt een korte samenvatting van De Protocollen van de Wijzen van Zion. 

Martin Bosma (PVV) zag in 2019 Soros als vijand van Sinterklaas: ‘We zien dat [Stop] Zwarte Piet flink gefinancierd wordt door Soros, door de Stichting Democratie en Media en ook door een enkele gemeente.’ 

In oktober 2020 illustreerde Bosma nogmaals hoe Soros als dé grote vijand van populistisch rechts geldt, en ontkende daarbij elke antisemitische intentie, zoals iedereen die Soros als boeman gebruikt. Tegelijk illustreerde hij de kracht van nauwelijks plausibele ontkenning.  

Bosma noemde eerst de rol van George Soros in het verwijderen van woorden als ‘hottentot’ en ‘eskimo’ uit Nederlandse musea, zoals bericht door het NRC Handelsblad. Dat valt op zichzelf niet als antisemitisch aan te merken. Hij beweerde ook dat Soros “een dikke vinger in de Nederlandse democratie heeft”, wat al een stuk meer als de bekende antisemitische dogwhistle begint te klinken.  

Jan Paternotte (D66) hapte daarop toe, en benoemde het gebruik van Soros als ‘antisemitische meme’ en de beruchte posters van Viktor Orbán, waardoor de wereld weet dat het een antisemitische meme is – en die Soros pas echt populair maakte als zondebok voor uitheemse, linkse invloeden. 

Vervolgens verdedigde Bosma zich tegen deze beschuldiging van antisemitisme door te beweren dat Soros een nazisympathisant en collaborateur was, en verzon er zelfs een bron bij, een niet-bestaande uitspraak in een bestaand interview met CBS. Deze canard wordt samen met vele andere wilde complottheorieën over de Hongaarse miljardair veelvuldig herhaald, soms ook door Joden. 

Nogmaals, Soros was in 1945 veertien jaar oud. Hij werd inderdaad op enig moment gedwongen om als dertienjarige oproepen te verspreiden aan Joden om zich te melden voor een ‘seminar’, in feite een transport naar concentratiekampen. Hij moest erbij vertellen dat het uitnodigingen waren voor nazitransporten.  

Ook kinderen werden gedwongen om moeilijke keuzes te maken om de Holocaust te overleven. Om Soros daarmee voor enthousiaste nazi uit te maken is ronduit pervers. Om deze leugen als zoveelste politicus na te praten, is ook nog eens onorigineel. 

BaudetSoros en hondenfluitjes 

De opmerkingen van Thierry Baudet over ‘linkse clubjes gesponsord door George Soros moeten in een breder context van dogwhistles gezien worden. Baudets aantijgingen gaan bijna nooit over specifieke, aantoonbare donaties of acties van Soros of de Open Society foundation: het is telkens complotdenken en demoniseren over de vaag omschreven ‘belangen’ of ‘invloeden’ van de Hongaarse filantroop. Hij put daarbij uit een bekende woordenschat van klassieke antisemieten: ‘cultuurmarxisme’, ‘globalist’ en ‘loopjongen van het grootkapitaal’. 

Baudet beschuldigde George Soros in april 2020 van linkse “cultuurmarxistische” plotten tegen Europa en haar bevolking, via onder andere Antifa, BLM en andere linkse groeperingen. De term ‘cultuurmarxisme’ heeft Baudet rechtstreeks overgenomen uit het nazi-Duits. Baudet pleitte al in 2018 voor een onderzoek naar Soros en zijn mogelijke invloed in Nederland. In zijn beruchte speech over de ‘uil van Minerva’ en een ‘boreaal’ Noord-Europa, kwam het woord ‘boreaal’ rechtstreeks van blanke suprematistische literatuur en websites. 

Baudet ziet Soros als iemand met veel invloed op het idee van multiculturalisme en de Europese Unie. “Beide ben ik tegen,” stelt Baudet. “Daarnaast is Soros mordicus tegen het idee van soevereine staten.” 

Toen Baudet op 22 september 2020 vroeg “Wat vindt de minister ervan dat George Soros meer dan 5 miljoen per jaar investeert in links-activistische clubs in Nederland?” was dat dus slechts de nieuwste toevoeging aan een lange reeks aantijgingen over Soros met een gedocumenteerd, sterk antisemitisch luchtje. 

Het was ook niet de eerste keer dat Baudet de inmiddels herkenbare taal van extreemrechts overnam. In januari 2017 zette hij al in zijn openingsspeech bij de oprichting van de FvD de toon: 

“Het Westen lijdt aan een auto-immuunziekte. Een deel van ons organisme – een belangrijk deel: ons afweersysteem, datgene wat ons zou moeten beschermen – heeft zich tegen ons gekeerd. Op elk vlak worden we verzwakt, ondermijnd, overgeleverd. Kwaadwillende, agressieve elementen worden ons maatschappelijk lichaam in ongehoorde aantallen binnengeloodst, en de werkelijke toedracht en gevolgen worden verdoezeld.”  

Zulke knipogen naar racistische volgers zijn dogwhistles bij uitstek: gecodeerde boodschappen aan wie ze kan horen. Alleen al de naam George Soros is dat vaker dan niet. 

Niet altijd antisemitisme, ook haatfiguur in Israel

Soros sponsort onder meer NGO’s als Human Rights Watch, en is zeer kritisch over het beleid van Israel tegenover de Palestijnen. Ook de regering van premier Netanyahu beschuldigde de Hongaar ervan ‘voortdurend de democratisch gekozen regering van Israel te ondermijnen’ en ‘de Joodse staat te belasteren, en haar het recht ontzeggen zichzelf te verdedigen’, nota bene naar aanleiding van de postercampagne van Orban in 2017.  

Deze opmerkingen kunnen moeilijk als antisemitisme gezien worden, maar passen wel in een rijtje verwijten van autoritaire rechtse leiders aan de miljardair die lang niet allemaal even goed door de beugel kunnen. Ook kan deze goedkeuring van Netanyahu gezien worden als deel van een toenadering tot zijn strategische bondgenoot Orbán: realpolitik boven principiële bezwaren. Soros wordt zo erg gehaat in Israelische (rechtse) kringen, dat zij antisemitische memes over hem aanpassen en verspreiden.

Meme gedeeld door Yair Netanyayu op Facebook in 2017

Ook is felle, oprechte kritiek op de financiële activiteiten van Soros mogelijk, zonder daarover expres een antisemitisch publiek mee aan te spreken. Mede door enorme speculatie in goud door George Soros, werden dorpen in Ghana gesponsord door zijn eigen stichting van hun grond verdreven door grote mijnbouwmultinationals.  

Hier hebben wij een legitiem kritiekpunt op het werk van Soros, dat niet expres in antisemitische code geschreven is óf een klassieke complottheorie over Joodse wereldheerschappij, ondanks dat het over een machtige Jood en goud gaat. Zo moeilijk is het niet.