Borrell: annexatie zal ‘significante gevolgen’ hebben voor EU-Israël betrekkingen

IN ISRAEL / Door: ELKAN VAN DER RAAF / 19 jun 2020 ANNEXATIE EU

Als Israël delen van de Westelijke Jordaanoever annexeert, zal dit “significante gevolgen hebben voor de betrekkingen met de Europese Unie. Hiervoor waarschuwde EU-Hoge Vertegenwoordiger Josep Borrell in het Europees parlement.

Borrell sprak donderdag de EU-parlementariërs toe. “Annexatie zou onvermijdelijk significante gevolgen hebben voor de hechte relatie die we momenteel met Israël genieten”, aldus de Hoge Vertegenwoordiger. “Ik zal niet vooruitlopen op de precieze impact van een mogelijke annexatie, maar ik benadruk dat de EU haar eigen plichten en verantwoordelijkheden heeft onder internationaal en EU-recht”. De buitenlandchef van de EU stelt dat hij alle diplomatieke middelen inzet om een annexatie door Israël te voorkomen, en zegt zowel de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gabi Ashkenazi als plaatsvervangend premier Benny Gantz te hebben gewaarschuwd voor de “ernst van een dergelijke aankondiging”.

De Hoge Vertegenwoordiger benadrukte dat er geen unanimiteit is onder de EU-lidstaten over wat de Europese positie ten aanzien van de Israëlische annexatieplannen zou moeten zijn. Volgens Borrell is echter wel sprake van een “zeer sterke meerderheid die een onderhandelde tweestatenoplossing gebaseerd op internationale parameters steunt en welke annexatie dan ook in strijd met internationaal recht beschouwt”.

Vorige week was de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas in Israël om tegen annexatie te waarschuwen. Zijn Israëlische collega Ashkenazi benadrukte toen echter dat er nog geen definitieve kaarten zijn van gebieden die geannexeerd gaan worden, en dat het daarom prematuur is hierover te spreken.

Uitbreiden van Israëlisch recht

De Westelijke Jordaanoever werd na de Israëlische onafhankelijkheidsoorlog van 1948 geannexeerd door Jordanië. Tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 veroverde Israël de Westoever, nadat Jordaanse artillerie de Joodse staat onder vuur nam. Onder de Oslo-akkoorden van 1993 getekend tussen Israël en de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO), is de Westoever verdeeld in drie verschillende gebieden – A, B en C. Zone A valt geheel onder de Palestijnse Autoriteit (PA). In zone B is de administratie in handen van de PA maar de veiligheid in handen van Israël. Zone C is geheel in Israëlische handen en valt onder de militaire wetgeving in Israël. De bedoeling was dat de Oslo-akkoorden een opmaat naar een permanente tweestatenoplossing zou zijn, maar latere onderhandelingen hebben niet tot een dergelijke overeenkomst geleid.

Het regeerakkoord van de nieuwe Israëlische coalitie bevat een provisie waarmee Netanyahu’s Likoed vanaf 1 juli een voorstel in stemming mag brengen omtrent het toepassen van Israëlisch recht in bepaalde nederzettingen in zone C van de Westelijke Jordaanoever. Het uitbreiden van dit Israëlische recht zou in lijn zijn met het vredesplan van de Amerikaanse president Donald Trump. Hoewel er juridisch-technisch gezien geen sprake is van annexatie – dan moet het gaan om het annexeren van territoir van een andere soevereine staat – wordt het uitbreiden van Israëlisch recht naar de Joodse gemeenschappen op de Westoever in de volksmond annexatie genoemd.

Campagne voor internationale druk

Deze week bracht de Jordaanse minister van Buitenlandse Zaken Ayman Safadi per helikopter een bezoek aan de Palestijnse president Mahmoud Abbas in Ramallah. De Palestijnen en de Jordaniërs denken dat hun campagne voor internationale druk op Israël haar vruchten begint af te werpen. De Jordaanse Koning Abdullah II leidt een internationale lobbycampagne om Israël ertoe te bewegen de annexatieplannen niet door te zetten. 

De Palestijnse premier Mohammad Shtayyeh roept de Europese Unie op haar economische gewicht tegen Israël in te zetten. Shtayyeh vindt dat er strafmaatregelen tegen Israël moeten komen, en roept de EU op de Palestijnse staat te erkennen in de hoop dat de Israëlische regering hiermee afziet van haar annexatieplannen.

De Jordaanse koning Abdullah sprak deze week per videoverbinding met politici in de Verenigde Staten. Abdullah zou gewaarschuwd hebben dat als Israël zijn annexatieplannen doorzet, het moeilijker zal worden voor de Joodse staat om haar betrekkingen met andere landen in het Midden-Oosten te normaliseren. Daarnaast zal volgens de koning de populariteit van terreurgroepen zoals Hamas toenemen.

Vorige week schreef een ambassadeur van de Verenigde Arabische Emiraten in een Israëlische krant een waarschuwing tegen de annexatieplannen. Daarnaast sprak VAE-minister van staat voor Buitenlandse Zaken Anwar Gargash deze week bij het AJC, waarbij hij stelde dat annexatie van de Westoever het normaliseren van betrekkingen tussen Israël en de Golfstaten bemoeilijken zal.

De afgelopen weken hebben verschillende Jordaanse politici aangegeven dat Israël de vrede met Jordanië op het spel zet. Met de Israëlische regering weigert koning Abdullah echter naar verluidt te spreken. Gesprekken met zowel Netanyahu als Gantz zouden door de koning zijn afgewezen.

Gantz zou zich alleen achter annexatieplannen willen scharen als deze gesteund worden door de VS en de relaties met Jordanië niet te grabbel worden gegooid. Naar verluidt heeft Netanyahu de minister van Defensie en plaatsvervangend premier vier verschillende opties gepresenteerd voor annexatie van delen van de Westelijke Jordaanoever. De scenario’s zouden uiteenlopen van het uitbreiden van soevereiniteit naar zo’n 30% van de Westoever – in lijn met het Trump-vredesplan – tot aan slechts een kleine symbolische fractie van het gebied. Gantz zou echter vinden dat een annexatie niet unilateraal moet plaatsvinden, maar hand in hand moet gaan met een brede diplomatieke campagne – waar ook de Palestijnen voordeel uit kunnen halen.