Buitenlandse Zaken-ministers roepen Borrell op opties in kaart te brengen tegen Israëlische annexatieplannen

IN ISRAEL / Door: ELKAN VAN DER RAAF / 14 jul 2020 ANNEXATIE EU

In een brief roepen elf Buitenlandse Zaken-ministers van EU-lidstaten Hoge Vertegenwoordiger Josep Borrell op mogelijke opties in kaart te brengen om Israël van annexatie te weerhouden. De Nederlandse minister Stef Blok is een van de ondertekenaars.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok en EU-Hoge Vertegenwoordiger Josep Borrell (ten tijde van het nemen van deze foto in 2018 nog de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken). Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken / Flickr.

In de op vrijdag verstuurde brief eisen de elf ministers van Buitenlandse Zaken van Borrell dat de Europese Unie een lijst opstelt met mogelijke reacties als Israël overgaat tot het uitbreiden van soevereiniteit naar delen van de Westelijke Jordaanoever. De brief is ondertekende door de Buitenlandse Zaken-ministers van België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Italië, Ierland, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal en Zweden.

De brief aan de EU-Hoge Vertegenwoordiger is ook door de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok ondertekend. De minister is door de Tweede Kamer opgeroepen om , bij voorkeur met gelijkgestemde andere landen, “opties in kaart te brengen van (mogelijk) te nemen maatregelen indien Israel overgaat tot annexatie van Palestijns gebied”. De motie werd door het Nederlandse parlement aangenomen met steun van CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA, PvdD, 50PLUS, DENK en Groep Krol/vKA.

Uitbreiden van Israëlisch recht

De Westelijke Jordaanoever werd na de Israëlische onafhankelijkheidsoorlog van 1948 geannexeerd door Jordanië. Tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 veroverde Israël de Westoever, nadat Jordaanse artillerie de Joodse staat onder vuur nam. Onder de Oslo-akkoorden van 1993 getekend tussen Israël en de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO), is de Westoever verdeeld in drie verschillende gebieden – A, B en C.

Zone A valt geheel onder de Palestijnse Autoriteit (PA). In zone B is de administratie in handen van de PA maar de veiligheid in handen van Israël. Zone C is geheel in Israëlische handen en valt onder de militaire wetgeving in Israël. De bedoeling was dat de Oslo-akkoorden een opmaat naar een permanente tweestatenoplossing zou zijn, maar latere onderhandelingen hebben niet tot een dergelijke overeenkomst geleid.

Het regeerakkoord van de nieuwe Israëlische coalitie bevat een provisie waarmee Benjamin Netanyahu’s Likoed vanaf 1 juli een voorstel in stemming mag brengen omtrent het toepassen van Israëlisch recht in bepaalde nederzettingen in zone C van de Westelijke Jordaanoever. Het uitbreiden van dit Israëlische recht zou in lijn zijn met het vredesplan van de Amerikaanse president Donald Trump. Hoewel er juridisch-technisch gezien geen sprake is van annexatie – dan moet het gaan om het annexeren van territoir van een andere soevereine staat – wordt het uitbreiden van Israëlisch recht naar de Joodse gemeenschappen op de Westoever in de volksmond annexatie genoemd.

Op 1 juli gebeurde echter niks. De Israëlische regering is niet overgegaan tot het uitbreiden van Israëlisch recht naar delen van de Westelijke Jordaanoever en heeft hier ook geen concrete aankondiging toe gedaan. De verwachting was dat in verband met de internationale druk ‘slechts’ soevereiniteit over enkele nederzettingsblokken zoals Gush Etzion, Ma’ale Adumim of Ariel uitgesproken zou worden – maar ook hier was geen sprake van.

Volgens het kantoor van premier Netanyahu wordt er nog gediscussieerd met de Trump-administratie. Eerder liet plaatsvervangend premier Gantz al weten dat de 1 juli-datum “niet heilig is”. De Blauw-Wit leider acht het van belang dat een annexatie niet unilateraal moet plaatsvinden, maar hand in hand moet gaan met een brede diplomatieke campagne – waar ook de Palestijnen voordeel uit kunnen halen.

‘Venster sluit zich snel’

De elf Buitenlandse Zaken-ministers stellen in hun brief aan Borrell dat “het venster om annexatie tegen te gaan zich snel sluit”. De EU-Hoge Vertegenwoordiger werkt al sinds 15 mei aan een lijst van opties als Israël overgaat tot het uitbreiden van soevereiniteit naar delen van de Westoever. De ministers klagen echter dat de opties-paper nog niet af is en ook nog niet door hen is ingezien. 

“Het is belangrijk om duidelijkheid te verschaffen over de juridische en politieke implicaties van annexatie”, aldus de Buitenlandse Zaken-ministers. De ministers verzoeken de EU-Hoge Vertegenwoordiger hen inzage te geven in een “document dat in nauw overleg met de Commissie is opgesteld, een overzicht van de betrekkingen tussen de EU en Israël weergeeft, de juridische gevolgen van annexatie analyseert en een lijst weergeeft van mogelijke acties hiertegen – waaronder automatische triggers van alle overeenkomsten tussen de EU en Israël en de respectievelijke verantwoordelijkheden van de Commissie. 

De ondertekenaars van de brief stellen dat een dergelijke opties paper bij zal dragen aan hun pogingen om Israël ervan te weerhouden over te gaan tot annexatie. Vorige week publiceerden de ministers van Buitenlandse Zaken van Duitsland, Frankrijk, Egypte en Jordanië een gezamenlijke verklaring dat als Israël zijn soevereiniteit uitbreidt naar delen van de Westoever, dit mogelijk gevolgen voor de betrekkingen zal hebben. Eerder waarschuwde Hoge Vertegenwoordiger Borrell al dat annexatie “significante gevolgen” zal hebben voor de betrekkingen tussen de EU en Israël.