Conversie-wet splijt Joodse gemeenschap

Tijdens de ontmoeting van premier Netanjahoe met de Nederlands-Joodse gemeenschap vorige week donderdag was niet het vredesproces het belangrijkste gespreksonderwerp, maar de wet omtrent de overgang tot het Jodendom in Israel. Deze wet, ingediend door de religieuze partijen, bepaalt dat alleen het orthodoxe rabbinaat mag beslissen wie in Israel tot het Jodendom kan toetreden. Op 1 april werd hij in eerste lezing aangenomen. Om definitief aangenomen te worden dient hij nog twee rondes te gaan.

Intussen is in vrijzinnig Joodse kring diep verontwaardigd op het voornemen gereageerd. Vorige week protesteerden 200 conservative rabbijnen zelfs voor de deur van het Israelische consulaat in Boston. Liberale rabbijnen in Nederland hebben in een advertentie in het Nieuw Israelietisch Weekblad gezegd, dat Israel met aanname van die wet verwordt tot een fundamentalistische staat. De vrij- zinnige Joodse groeperingen keren zich om twee redenen tegen de wet. Zij menen dat hij miljoenen liberale Joden buiten het Jodendom plaatst en dat Israel als staat geen enkele bemoeienis mag hebben met wie er Jood is. Hieron- der wordt nog eens uitgelegd hoe het zit met het overgaan tot het Jodendom en de achtergronden die tot de omstreden wet hebben geleid.

Overgang
Overgang tot het Jodendom is een uiterst moeilijke zaak. Het Jodendom is niet alleen een religie, het is ook nog een nationale aangelegenheid en er speelt door het Jodendom een zeer belangrijke stroom van gezamenlijke historische ervaring. Maar het kan wel. Wie volhoudt – rabbijnen zullen vanwege allerlei redenen de kandidaat niet aanmoedigen – en na rabbijns onderzoek oprecht blijkt te zijn in zijn/haar bedoelingen, zal gedurende een ruime tijd een intensieve oplei- ding moeten volgen. De opname zelf geschiedt ten overstaan van een rabbinale rechtbank.

Stromingen
Er bestaan binnen het Jodendom ten aanzien van de religie diverse stromingen. Naast de strikt orthodoxe (rechtzinnige) stroming staan de zgn. conservative en de liberale (of reform) stroming. Beide stromingen zijn, met graduele ver- schillen, vrijzinnig. In de VS is de overgrote meerderheid van de Joden aangesloten bij één van de vrijzinnige gemeenten. In Israel hebben de orthodoxe gemeenten de absolute hegemonie. Gelijk ook bij andere geloofsgemeenschappen het geval is, vinden de orthodoxen de vrijzinnigen ‘niet echt’. De Joodse orthodoxie vindt het liberale en conservative Jodendom geen Jodendom. In Israel is het de stilzwijgende afspraak dat overgang tot het Jodendom alleen bij een orthodoxe rabbinale rechtbank kan plaatsvinden. De aldus ‘uitgekomen’ Jood wordt vervolgens bij de burgerlijke stand als ‘Jood’ ingeschreven en kan daar bepaalde rechten aan ontlenen.

Achtergesteld
De vrijzinnigen in Israel voelen zich door deze gang van zaken achtergesteld. Daarom hebben zij bij het Israelische hooggerechtshof een vordering ingediend dat de burgerlijke stand iemand die bij een vrijzinnig-Joodse rechtbank uitkomt als Jood moet inschrijven. Het Hooggerechtshof – aanvoelend dat deze zaak met-vuur-spelen betekende – heeft onder verwijzing naar de niet wettelijk vastgelegde gewoonte een beslissing uitgesteld in afwachting of er een wettelijke regeling tot stand zou komen. Uit de hoek van de ultra-orthodoxe (politieke) Sjas-partij is daarop prompt een desbetreffend wetsvoorstel ingediend.

Coalitie
Op de achtergrond van dit wetsvoorstel speelt een (niet officieel uitgesproken maar wel aanwezig) dreigement van de Sjas-partij dat – als zij niet haar zin zou krijgen – zij tegen de huidige coalitie zou stemmen en daarmee Netanjahoe van zijn parlementaire meerderheid zou beroven. Door deze ontwikkeling is de gehele liberaal-vrijzinnige beweging in en buiten Israel in rep-en-roer geraakt. Vooral nadat bleek dat er bij de eerste lezing een behoorlijke meerderheid voor het wetsvoorstel te vinden was (51 stemmen voor, 32 tegen). Overigens, welke van beide grote partijen – Likoed of Avoda – ook aan de macht zou zijn, beide hebben Sjas voor de coalitievorming nodig.

Compromis
Geconfronteerd met de diepe verdeeldheid die de onderhavige wet veroorzaakt heeft premier Netanjahoe voorgesteld dat de regering de wet intrekt, indien de vrijzinnige Joden hun klacht bij het Hooggerechtshof intrekken. Daarmee zou de religieuze status quo die al door David Ben-Goerion is bepaald, worden gehand- haafd. Het is echter zeer de vraag of de liberale Joden zullen kunnen leven met de praktijk, die aan uitsluitend het orthodoxe rabbinaat in Israel het primaat verschaft om te bepalen wie in Israel Jood genoemd mag worden.