Dossier: Regionale verhoudingen van Israel

Jordanië

De staat Jordanië beslaat een overgroot deel van de grens met Israel en de Westelijke Jordaanoever. Het Hasjemitische koninkrijk wordt gezien als een oase van stabiliteit in een turbulente regio.

Na de Eerste Wereldoorlog viel Jordanië onder het Britse mandaatgebied Palestina. In 1922 werd het oostelijk deel van het mandaatgebied afgesplitst, wat in 1923 formeel bekrachtigd wordt door het overdragen van het gebied aan de uit Mekka afkomstige emir Abdallah.

Toen de staat Israel werd uitgeroepen, was Jordanië een van de Arabische landen die de piepjonge staat binnenvielen. De Jordaanse troepen wisten delen land ten westen van de Jordaanoever en een deel van Jeruzalem – inclusief de Oude Stad – in handen te krijgen.

Na de Onafhankelijkheidsoorlog werd een wapenstilstandscommissie en een staakt-het-vuren observatie-organisatie opgericht om de rust aan de wapenstilstandslijnen tussen Israel en Jordanië te bewaren. Er was echter regelmatig sprake van infiltraties vanuit Jordanië, met tientallen doden en honderden gewonden tot gevolg. Volgens Israel vonden er tussen juni 1949 en oktober 1953 niet minder dan 1612 schendingen plaats van de wapenstilstandsovereenkomst.

In oktober 1953 voerde een Israelische legereenheid onder aanvoering van Ariel Sharon een vergeldingsaanval uit op het Jordaanse dorp Qibya. Volgens Sharon was het doelwit het Arabische Legioen, maar bij de aanval kwamen tientallen burgers om. De legeractie werd wereldwijd veroordeeld.

In de Zesdaagse Oorlog van 1967 was Israel niet voornemens Jordanië aan te vallen. De militaire operaties waren aanvankelijk alleen gericht tegen Egyptische en Syrische posities. Jordanië besloot echter zich in de oorlog te mengen, en op de … dag begon Jordaanse artillerie met het beschieten van Israel. Hierop veroverde Israel de door Jordanië bezette Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem.

In 1968 vonden in het geheim vredesonderhandelingen tussen Israel en Jordanië plaats in Londen. Koning Hoessein zou een Israelische aanval op zijn land vrezen en een succesvolle overeenkomst tussen de twee landen bleef uit.

In 1972 stelde koning Hoessein in een toespraak een federatie tussen Jordanië en het te bevrijden Palestina voor. De Israelische premier Golda Meïr zag in deze woorden naar eigen zeggen dat Jordanië niet bereid was tot vrede.

Op 25 juli 1994 tekenden de Israelische premier Rabin, de Jordaanse koning Hussein en de Amerikaanse president Clinton de Washington Declaratie. In dit document verklaarden Israel en Jordanië hun vijandschap te beëindigen en te beginnen met onderhandelingen voor een duurzame vrede.

Al enkele dagen voor het tekenen van de Washington-declaratie was al sprake van onderhandelingen. Gesprekken begonnen op 18 juli en mondden uiteindelijk op 26 oktober uit in het tekenen van een vredesverdrag.

Sinds de officiële vrede kennen de twee landen een relatie die voor beide partijen bevorderlijk is. Niet alleen op het gebied van handel en toerisme maar ook op het gebied van veiligheid kennen Israel en Jordanië nuttige uitwisselingen.

De Tempelberg / Haram al Sharif staat onder beheer van de Jordaanse Waqf. Niet-moslims mogen op bepaalde tijden de berg op, maar hen is bidden op de plek verboden. Met de Waqf kan Jordanië een unieke rol spelen in de vredesonderhandelingen tussen Israel en de Palestijnen, in het bijzonder omtrent het onderwerp Jeruzalem.