Dossier: Regionale verhoudingen van Israel

Dit dossier behandelt de regionale verhoudingen van Israel, van Egypte tot Iran en van Syrië tot Saoedi-Arabië. 

Jordanië

De staat Jordanië beslaat een overgroot deel van de grens met Israel en de Westelijke Jordaanoever. Het Hasjemitische koninkrijk wordt gezien als een oase van stabiliteit in een turbulente regio.

De staat Jordanië beslaat een overgroot deel van de grens met Israel en de Westelijke Jordaanoever. Het Hasjemitische koninkrijk wordt gezien als een oase van stabiliteit in een turbulente regio.

Na de Eerste Wereldoorlog viel Jordanië onder het Britse mandaatgebied Palestina. In 1922 werd het oostelijk deel van het mandaatgebied afgesplitst, wat in 1923 formeel bekrachtigd wordt door het overdragen van het gebied aan de uit Mekka afkomstige emir Abdallah.

Toen de staat Israel werd uitgeroepen, was Jordanië een van de Arabische landen die de piepjonge staat binnenvielen. De Jordaanse troepen wisten delen land ten westen van de Jordaanoever en een deel van Jeruzalem – inclusief de Oude Stad – in handen te krijgen.

Jordanië en de Westelijke Jordaanoever

Na de Onafhankelijkheidsoorlog werd een wapenstilstandscommissie en een staakt-het-vuren observatie-organisatie opgericht om de rust aan de wapenstilstandslijnen tussen Israel en Jordanië te bewaren. Er was echter regelmatig sprake van infiltraties vanuit Jordanië, met tientallen doden en honderden gewonden tot gevolg. Volgens Israel vonden er tussen juni 1949 en oktober 1953 niet minder dan 1612 schendingen plaats van de wapenstilstandsovereenkomst. Daarbij lieten de Jordaniërs, ondanks de afspraken over vrijheid van godsdienst, geen Israelis toe in de Oude Stad. Ook bliezen zij de meerderheid van de synagogen op, lieten zij kerken verloederen en schonden zij Joodse begraafplaatsen rondom de Olijfberg om zo wegen aan te leggen. Vanwege de afsluiting van de Oude Stad, waren Joodse Israelis gedwongen om te bidden op de berg Zion, net buiten de Oude Stad.

In oktober 1953 voerde een Israelische legereenheid onder aanvoering van Ariel Sharon een vergeldingsaanval uit op het Jordaanse dorp Qibya. Volgens Sharon was het doelwit het Arabische Legioen, maar bij de aanval kwamen tientallen burgers om. De legeractie werd wereldwijd veroordeeld.

In de Zesdaagse Oorlog van 1967 was Israel niet voornemens Jordanië aan te vallen. De militaire operaties waren aanvankelijk alleen gericht tegen Egyptische en Syrische posities. Jordanië besloot echter zich in de oorlog te mengen, en op 5 juni begon Jordaanse artillerie met het beschieten van Israel. Hierop veroverde Israel de door Jordanië bezette Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem.

In 1968 vonden in het geheim vredesonderhandelingen tussen Israel en Jordanië plaats in Londen. Koning Hoessein zou een Israelische aanval op zijn land vrezen. Een succesvolle overeenkomst tussen de twee landen bleef echter uit.

In 1972 stelde koning Hoessein in een toespraak een federatie tussen Jordanië en het te bevrijden Palestina voor. De Israelische premier Golda Meir zag in deze woorden naar eigen zeggen dat Jordanië niet bereid was tot vrede.

Vredesakkoord met Israel

Op 25 juli 1994 tekenden de Israelische premier Rabin, de Jordaanse koning Hoessein en de Amerikaanse president Clinton de Washington-declaratie. In dit document verklaarden Israel en Jordanië hun vijandschap te beëindigen en te beginnen met onderhandelingen voor een duurzame vrede.

Al enkele dagen voor het tekenen van de Washington-declaratie was al sprake van onderhandelingen. Gesprekken begonnen op 18 juli en mondden uiteindelijk op 26 oktober uit in het tekenen van een vredesverdrag. Grensovergangen werden geopend en de handel tussen beide landen begon op gang te komen. Israel erkende ook de speciale rol van Jordanië als beschermer van de islamitische heiligdommen op de Tempelberg / Haram al-Sharif.

De Tempelberg / Haram al-Sharif staat onder beheer van de Jordaanse Waqf. Niet-moslims mogen op bepaalde tijden de berg op, maar hen is bidden op de plek verboden. Met de Waqf kan Jordanië een unieke rol spelen in de vredesonderhandelingen tussen Israel en de Palestijnen, in het bijzonder omtrent het onderwerp Jeruzalem.

Sinds de officiële vrede kennen de twee landen een relatie die voor beide partijen bevorderlijk is. Niet alleen op het gebied van handel en toerisme maar ook op het gebied van veiligheid kennen Israel en Jordanië nuttige uitwisselingen. Toch blijft de Jordaanse samenleving kritisch, maar de vrede houdt nog steeds stand.