Dossier: Politieke partijen in Israel

Overzicht van politieke partijen in Israel die momenteel in de Knesset zitten.

Yamina

Yamina is een politieke alliantie van meerdere rechts tot extreem-rechtse partijen, waaronder Nieuw Rechts en de Nationale Unie.

Ideologie en historische achtergrond:

Zij steunen het opzetten van meer nederzettingen in Judea en Samaria en wijzen een mogelijke Palestijnse staat subiet af. De politiek alliantie hecht veel waarde aan het Joodse karakter van de staat en is sterk nationalistisch. Zij is voor een unilaterale annexatie van gebieden in de Westelijke Jordaanoever en wil het liefst hard ingrijpen tegen terrorisme en Palestijnse aanvallen vanuit de Gazastrook. Daarnaast kent de partij via Ayelet Shaked ook een zeer kritische toon tegenover de rechtsprekende macht in Israel.

Yamina komt voort uit de samenwerking van meerder rechtse partijen, waarvan een deel haar wortels vindt in Het Joodse Huis (HaBayit HaYehudi). De combinatie kwam er met name door druk van premier Netanyahu, die liever geen stemmen wou verliezen aan de rechterzijde van het spectrum. Ironisch is het dan wel dat Yamina uiteindelijk geen deel zou nemen aan de coalitie en momenteel vanuit de oppositie zeer kritisch is op het beleid van Netanyahu.

Nieuw Rechts (HaYamin HaHadash) is een uitgesproken rechtse partij. De partij staat onder leiding van modern-orthodoxe nederzettingbewoner Naftali Bennett en de seculiere Ayelet Shaked, de voormalige Minister van Justitie die de controversiële Joodse Natiestaatwet aannam in 2018.

De belangrijkste speerpunten van Nieuw Rechts zijn de afwijzing van de tweestatenoplossing en de Oslo-akkoorden en de annexatie van de C-gebieden op de Westelijke Jordaanoever. Bennett en Shaked zijn voorstander van een vrijemarkteconomie en willen Shakeds werk als minister van Justitie continueren: volgens hen dient het “juridisch activisme” van het Hooggerechtshof tot een halt te worden gebracht, en wel door ervoor te zorgen dat het Hooggerechtshof geen nieuwe wetgeving om juridisch/constitutionele redenen blokkeert. Nieuw Rechts ziet Israël expliciet als het land van het Joodse volk, dus er komt geen Palestijnse staat. Minderheden verdienen volledige burgerrechten maar dienen er geen concurrerende nationale aspiraties op na te houden.

De Nationale Unie ofwel Tkuma (‘Wederopstanding’) is een radicaal-rechtse, modern orthodoxe partij die zich inzet voor nederzettingen en hun inwoners. Het is een fusie van verschillende religieus-zionistische bewegingen. Een deel ervan ging voor de verkiezingen in 2013 op in het Joodse Huis, een ander deel bleef onafhankelijk maar sloot allianties met het Joodse Huis en maakte telkens deel uit van dezelfde parlementaire fractie. De Nationale Unie-Tkuma vormde binnen de fractie van het Joodse Huis telkens de rechterflank. De partij wordt geleid door Bezalel Smotrich.

Nationale Unie-Tkuma is een fusie van verschillende religieus-zionistische bewegingen. De partij werd oorspronkelijk gevormd als fusie van radicaal-rechtse, pro-nederzettingpartijen zoals Herut en Moledet in 1999. Vormde vervolgens een deel van de nieuwe partij Het Joodse Huis, voordat leden van deze partij zich weer afsplitste in de uitgesproken Kahanistische partij Otzma Yehudit (Joodse Kracht) en Tkuma. Een deel ervan ging voor de verkiezingen in 2013 op in het Joodse Huis, een ander deel bleef onafhankelijk maar sloot allianties met het Joodse Huis en maakte telkens deel uit van dezelfde parlementaire fractie. De Nationale Unie-Tkuma vormde binnen de fractie van het Joodse Huis telkens de rechterflank. 

Leider Bezalel Smotrich heeft zich uitgesproken voor meer wetten gebaseerd op de Thora, tegen openbaar vervoer op zaterdag, tegen alles wat met homorechten te maken heeft, en voor gescheiden kraamafdelingen voor Joden en Arabieren in ziekenhuizen. Hij heeft bepleit voor het betalen van Palestijnen om Israël en de bezette gebieden te verlaten. De annexatie van Gebied C van de Westelijke Jordaanoever is een officieel beleidspunt van de partij, en was dit al voordat dit standpunt door Likoed en vervolgens Blauw Wit werd overgenomen.  

Vlak voor de deadline voor het inschrijven van kandidatenlijsten voor de verkiezingen in maart 2020 deed Het Joodse Huis afstand van zijn beoogde verkiezingspartner, de expliciet Kahanistische partij Otzma Yehudit (Joodse Kracht). Dit onder grote druk van zowel premier Netanyahu als van Naftali Bennett van Nieuw Rechts. Het Joodse Huis deed dus mee aan Yamina (‘Rechtsaf’), samen met Nationale Unie-Tkuma en Nieuw Rechts. De doelstelling was om uitsluitend met rechtse partijen een regering te vormen, onder leiding van Netanyahu. 

Op zaterdagavond 19 november 2018 kondigden ministers Naftali Bennett (Onderwijs) en Ayelet Shaked (Justitie), prominente leden van coalitiepartij HaBayit HaYehudi (Het Joodse Huis) , een persconferentie aan. Die vond plaats kort nadat de leider van een andere regeringspartij, minister van Defensie Avigdor Lieberman (Yisrael Beitenu), ontslag nam en de coalitie slechts met een krappe meerderheid van 61 van de 120 zetels overliet. Toen al was de algemene verwachting dat Bennett en Shaked het vertrek van hun partij uit de coalitie zouden aankondigen en zo vervroegde verkiezingen zouden afdwingen. Tot ieders verrassing deden ze het omgekeerde en spraken zij hun steun uit aan Netanyahu’s rechtse coalitie. Dit ondanks de weigering van premier Netanyahu om Bennett Liebermans voormalige functie van minister van Defensie toe te delen.

Een maand later, op 26 december 2018, viel de coalitie toch. Drie dagen hierna hielden Bennett en Shaked opnieuw een persconferentie, waarop zij de oprichting van een nieuwe partij aankondigden: Nieuw Rechts. Zij verlieten Het Joodse Huis vanwege het in hun ogen te exclusief religieuze karakter van de partij. Bennett en Shaked besloten een brede partij op rechts te stichten, waarin zowel ruimte voor religieuzen als voor seculieren zou zijn. Zij kondigden een tweekoppig leiderschap van de partij aan, bestaande uit de religieuze Bennett en de seculiere Shaked.

Nieuw Rechts deed aan de verkiezingen van maart 2020 mee op een lijst met Bayit Yehudi en de Nationale Unie, onder de verzamelnaam Yamina (‘Rechtsaf’). De lijstcombinatie werd aangekondigd op zwaar aandringen van Netanyahu, die liever met rechtse partijen en zonder Yisrael Beitenu van Avigdor Lieberman wil regeren, en die ervan uit gaat dat hij zijn juridische immuniteit verliest als hij zijn premierschap kwijtraakt.

Uiteindelijk splitste Het Joodse Huis zich weer af van Yamina om alsnog deel te nemen aan de eenheidsregering van Benjamin Netanyahu en Benny Gantz.

Kiezers:

De stemmers op Yamina zijn met name (religieuze) nederzettingbewoners, religieuze zionisten, nationalisten. Vanzelfsprekend zitten deze kiezers aan de rechterzijde van het politieke spectrum.

 

Oprichting: 2019 (en opnieuw in 2020)

Politieke positie: rechts tot extreemrechts

Lijsttrekker: Naftali Bennett

Huidig aantal zetels: 5

Online: yemina.co.il