Een jaar na de Gaza-oorlog: wat zijn de lessen?

Op ieder moment kan er weer een Gaza-oorlog uitbreken: Hamas-leider Yahya Sinwar roept op tot geweld tegen Israeli’s en extremistische Palestijnen reageren door wapens, messen en bijlen op te pakken om onschuldige burgers te vermoorden. De terreur in de afgelopen weken levert al meer doden aan Israelische kant op dan in de hele Gaza-oorlog. Precies een jaar geleden begon de operatie ‘Wachters der Muren’, die de rakettenregen vanuit Gaza moest stoppen. Wat zijn de observaties en lessen van het conflict in mei 2021?

De Iron Dome werkt als een belangrijke rem tegen geweldsescalatie. Door het onderscheppen van raketten blijft het aantal slachtoffers in Israel beperkt. Fotocredits: Wikimedia Commons.

Op verschillende fronten werd tijdens de Gaza-oorlog van 2021 gevochten, op de grond in Gaza, ondergronds en in de lucht. Ook werden de internationale media en sociale media een strijdtoneel waar beide partijen de bovenliggende partij probeerde te zijn door het narratief te dicteren. De informatie-oorlog tussen Israel en de verschillende terroristische groeperingen ging niet alleen om internationale relaties, maar ook om publieke opinie. Als er teruggekeken wordt, kunnen een aantal politieke en militaire lessen geleerd worden.

Sven Koopmans, speciaal gezant voor de Europese Unie voor het conflict tussen Israel en de Palestijnen blikt terug op de escalatie: “Ik was net benoemd, per één mei [midden in de Ramadan van 2021, red.] toen de spanningen in Jeruzalem opliepen. Dat ging toen over Palestijnen die hun huis uit zouden worden gezet, in Oost Jeruzalem. Die spanningen werden gebruikt door Hamas om te dreigen met terroristische aanslagen. Binnen een paar dagen ontbrandde het en werden er raketten afgevuurd op Israel. En reageerde Israel met grote militaire inzet.” Tot vreugde van vele Israeli’s is er gedurende de oorlog nooit overgegaan tot een grondoorlog, een essentieel verschil met de Gaza-oorlog van 2014.

Doelen behaald, oorlog verloren?
Luitenant Kolonel (Res.) Jonathan Conricus was woordvoerder voor het Israelische leger tijdens Israel’s laatste grootschalige operatie in Gaza. Zijn oordeel is duidelijk: “Op tactisch niveau hebben we goed werk geleverd.” Daarbij legt hij uit dat enkele belangrijke doelen zijn bereikt, zoals het vernietigen van meer dan 100 kilometer aan Hamas-tunnels. Conricus legt uit dat het opereren in een heel dichtbevolkt gebied, waarbij de meest cynische van alle terroristische organisaties, mensen als schilden gebruikt, ontzettend moeilijk is.

Jonathan Conricus (IDF) te gast bij i24 , een Amerikaanse nieuwszender. (Screenshot)

Conricus legt direct het probleem bloot en begint over de ‘informatie-dimensie’. Hiermee doelt Conricus op het verschaffen van informatie en het adequaat uitleggen van militaire keuzes. Hij suggereert dat dit te weinig aandacht en middelen heeft gekregen van het hele Israelische leger, inclusief hoge IDF-functionarissen. “Als je de informatieoorlog niet goed managet, zal de vijand dat voor je doen. Dan zal de uitkomst, zelf als je op tactisch niveau op alle fronten wint, op strategisch niveau niet goed zijn.” Een voorbeeld daarvan is het bombarderen van het kantoor van o.a. Associated Press en Al Jazeera. Met het bombarderen van het pand waar naast Hamas, ook internationale media gehuisvest was, behaalde het IDF een tactische overwinning, maar sloeg het een flater in de media. Het bombardement werd namelijk gezien als een aanslag op de persvrijheid. 

Een andere, zeer belangrijke, reden om het gebouw te bombarderen was dat Israel wel degelijk duidelijke aanwijzingen had dat in het gebouw Hamas-techniek gestationeerd stond om de Iron Dome (Israelische luchtverdediging) te blokkeren of anders tijdelijk uit te schakelen. Dit zou potentieel tot vele doden en gewonden hebben geleid. Israelische officials claimden dat er een ‘elektronisch storingssysteem’  werd ontwikkeld, die ingezet kan worden om het Iron Dome-verdedigingssysteem onklaar te maken.

Militaire lessen
In het conflict met Hamas en Islamitische Jihad bleek hoe moeilijk het is voor een modern, geavanceerd leger om niet-statelijke actoren van een groot en eigen arsenaal aan raketten te houden. En deze ook te gebruiken. De terroristische organisaties importeerden raketten (uit Iran), maar konden zelf ook duizenden raketten fabriceren. Hamas heeft in deze oorlog geleerd dat het overbelasten van de Iron Dome de sleutel tot succes is. In de toekomst zal een rakettenregen samengaan met een grootschalige drone-aanval. Daarom zet Israel op zijn beurt in op de Iron Beam, een hoogtechnologisch systeem dat de Iron Dome ondersteunt en met lasers onder andere kamikazedrones uit de lucht kan schieten.

De Gaza-oorlog van 2021 was geen klinkende militaire overwinning voor de IDF. Tijdens de gevechten werden meer dan 4.360 raketten en mortiergranaten afgevuurd op Zuid- en Centraal-Israel, in barrages die veel groter dan bij eerdere geweldsrondes waren: bijna drie keer zo hoog als in de Gaza-oorlog van 2014, waarbij gemiddeld 130 projectielen per dag werden afgevuurd. Tijdens de geweldsescalatie in mei 2021 lanceerden Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad bijna 400 raketten per dag. Volgens de IDF zijn ongeveer 3.400 van de raketten en mortieren die werden gelanceerd, daadwerkelijk het Israelische grondgebied binnengedrongen, terwijl 680 de grens binnen Gaza niet bereikten, en nog eens 280 op zee landden.

Door een gebrek aan precieze inlichtingen was de IDF niet in staat het leeuwendeel van de bestaande raketarsenalen van de terreurgroepen te vernietigen, erkennen Israelische militaire functionarissen. Terwijl de IDF technieken ontwikkelde om dit raketvuur tijdens het conflict enigszins aan te pakken, waren Hamas en de Islamitische Jihad volgens een hoge IDF Southern Command-officier, die sprak op voorwaarde van anonimiteit, relatief vrij om grote aantallen raketten te lanceren op grote Israelische bevolkingscentra en belangrijke infrastructuur. Volgens Israelische militaire gegevens vernietigde de IDF zo’n 850 van de meer dan 15.000 raketten die de terreurgroepen in het conflict hadden. Een jaar na het conflict zijn er niet meer dan tien raketten afgevuurd vanaf de Gazastrook, een aantal waar IDF-commandanten zeer tevreden mee zijn.

Een van de schakels in Israel’s ‘Iron Dome’. Fotocredits: Wikimedia Commons

Waar zowel de IDF als Israeli’s ook tevreden mee zijn, is het feit dat geen grondoperatie noodzakelijk was om Hamas in bedwang te krijgen. Grondoperaties in Gaza kosten veel Israelische levens. In 2014 moesten Israelische soldaten Gaza in, wat 67 van hen het leven kostte. De overweldigende meerderheid van Israeli’s heeft in het leger gediend, en zowel hun zoons als dochters zijn dienstplichtig. Het voornaamste doel van iedere Israelische soldaat, is hoe hij zijn missie kan uitvoeren zonder dat ook maar één van zijn soldaten gewond raakt. Het kan buitenlandse media of experts misschien niets schelen als Israelische soldaten omkomen, maar dat ziet de Israelische maatschappij heel anders. Dat de raketten stopgezet werden zonder dat daar gevaarlijke straatgevechten voor nodig waren, zien Israeli’s als een succes op zich.

Het vermogen van Hamas om ongehinderd raketten af te vuren, is echter wel een bron van grote zorg voor de IDF, niet alleen in de context van Gaza, maar ook als het gaat om een toekomstige oorlog in Libanon tegen Hezbollah, wiens arsenalen veel meer en veel krachtigere raketten bezit.

Een blik op de toekomst schetst een beeld van een zeer een ontmoedigend scenario voor de Israelische en Palestijnse bevolking. Namelijk de mogelijkheid van een grootschalige aanval op meerdere fronten. Vanuit Gaza, Zuid-Libanon en mogelijk Syrië. De gebeurtenissen die hebben geleid tot een dergelijk scenario zijn op dit moment niet op hun plaats: het zou een niveau van vastberadenheid en coördinatie tussen Hamas, Hezbollah, Iran en het Assad-regime in Syrië impliceren dat verre van zeker is. Hamas en Hezbollah hebben nog wel jarenlang in Syrië tegen elkaar gevochten, bijvoorbeeld. Maar op operationeel niveau zou een meer-fronten scenario de Iron Dome compleet kunnen overbeladen, en het conflict laten escaleren tot een grootschalige grondoorlog, met vergaande gevolgen voor de hele regio en erbuiten. Israel oefent op dit moment om zich te wapenen tegen zo’n soort grootschalige aanval.

Zo’n samenwerking tussen Hamas en Hezbollah zou beide organisaties wel duur komen te staan. De voornaamste reden dat Israel de top van beide organisaties in leven laat, is omdat zij juist het geweld van hun eigen zijde kunnen matigen als dat in hun persoonlijke belang is. Als Yahya Sinwar (Hamas) of Hassan Nasrallah (Hezbollah) besluit te veel Israeli’s te vermoorden, kunnen zij per drone strike vervangen worden.

Politieke lessen
Sven Koopmans legt in Mizrach de nadruk op het lijden voor zowel Palestijnen als Israeli, ook tijdens deze geweldsuitbarsting. Juist hierom moet er continue gezocht worden naar vrede. Zowel op de korte, als op de lange termijn, aldus Koopmans.

In totaal schat de IDF dat het meer dan 200 terroristen heeft gedood, de meeste leden van Hamas maar ook enkele van de Islamitische Jihad, hoewel de IDF van mening is dat het aantal waarschijnlijk hoger is omdat veel van de doden in ondergrondse tunnels waren en hun lichamen niet zijn gevonden. terug te halen. Het Israelische leger kent momenteel de namen van ten minste 123 van de gedode terroristen en werkt eraan om de rest te identificeren, zo heeft The Times of Israel vernomen.

Dit lijkt erop te wijzen dat de meeste mensen die in Gaza zijn gedood, lid waren van terroristische groeperingen, hoewel de exacte verhouding tussen burgers en strijders niet altijd duidelijk is. Het door Hamas geleide ministerie van Volksgezondheid in Gaza heeft alleen de dood van 243 Palestijnen in de gevechten erkend, waarschijnlijk een laag cijfer gezien de beoordelingen van de IDF, vooral omdat het ministerie zegt dat dit 66 minderjarigen en 39 vrouwen betreft.

Volgens de IDF werd een aanzienlijk deel van de Palestijnse burgerdoden veroorzaakt door mislukte raketten die binnen de Gazastrook zijn geland, hoewel militaire functionarissen erkennen dat veel Palestijnse burgerslachtoffers inderdaad – direct of indirect – werden veroorzaakt door Israëlische bommen. In één geval, waarbij ten minste tien mensen, waaronder acht kinderen, werden gedood in het ‘vluchtelingenkamp’ Shati, gelooft de IDF dat een raketaanval op een ondergrondse bunker ervoor zorgde dat de grond erboven bezweek, waardoor de huizen van ten minste twee families instortten. Het leger beschrijft dergelijke burgerslachtoffers als het ongewenste resultaat van de strategie van Hamas om opzettelijk in dichtbevolkte gebieden te opereren om de bewoners als civiele schilden te gebruiken. Mensenrechtenorganisaties beschuldigen Israel echter regelmatig van het gebruik van onevenredig geweld in dergelijke situaties.

Militair verlies, politiek gewin
Hamas ging zelf een oorlog aan die men onmogelijk kon winnen. Maar de politieke positie en populariteit van Hamas op de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem is gegroeid. Zo bezien heeft de strijd met Israel ook alles te maken met de ‘interne’ Palestijnse machtsstrijd met Fatah. Sven Koopmans concludeert: “Als de vraag is of Hamas versterkt is of verzwakt, daar kun je allebei bevestigend op antwoorden. Wat je belangrijker vindt, dat ligt aan je eigen perspectief. Zijn ze verzwakt? Ik denk dat de Israelische bombardementen en andere acties het militaire apparaat van Hamas waarschijnlijk redelijk hebben aangetast. (…) Of de inwoners van Gaza hier blij mee zijn, dat betwijfel ik. Aan de andere kant: Hamas heeft zich geëtaleerd als één van de actoren voor ook wat er gebeurt in Jeruzalem. (…) En dat heeft ook weer geleid tot een versterking van de populariteit van Hamas in bepaalde cirkels. Want zij denken: Hamas helpt ons om onze rechten veilig te stellen in Jeruzalem. Dan kun je militair verzwakt zijn, maar aan de andere kant gedeeltelijk politiek versterkt”.

Vlak voordat het staakt-het-vuren van kracht werd, zei het hoofd van de IDF operatie dat hij geloofde dat ten minste vijf jaar rust vanuit Gaza een succes zou zijn voor Operatie Wachters der Muren. De oorlog van 2014 zorgde daarentegen voor vier jaar relatieve rust langs de grens met Gaza. Terwijl de IDF van plan is om te proberen de herbewapeningsinspanningen van Hamas en de Islamitische Jihad tegen te gaan om de volgende ronde van gevechten uit te stellen, erkennen militaire functionarissen dat dit bijna onmogelijk is om volledig te bereiken.

IDF-functionarissen waarschuwen dat er geen militaire oplossing is voor de kwestie van de Gazastrook, een kleine landmassa met meer dan twee miljoen mensen erop, geregeerd door een internationaal erkende terroristische organisatie. Zonder grote doorbraken op diplomatiek of civiel gebied, is de volgende gevechtsronde slechts een kwestie van tijd. Aan de andere kant zijn Gaza-oorlogen een routine geworden voor alle betrokken partijen. Het leven, zowel in Gaza als Tel Aviv als Jeruzalem, hervat zich snel. En de corrupte miljonairs die zowel Gaza besturen als de raketten lanceren, zijn liever rijk dan dood. 

 

Meer hierover weten? Lees dan het artikel ‘wat media misten rond de Gaza-oorlog’