Herzl en antisemitisme

Als je aan Israelische jongeren vraagt, wie Theodor Herzl was, blijft bijna 40% van hen het juiste antwoord schuldig. Desalniettemin is de betekenis van deze Hongaars-Oostenrijkse journalist van eminent belang voor Israel geweest. Met zijn pamflet “Der Judenstaat”riep hij de Joden in Europa op zich in te zetten voor de totstandkoming van een eigen Joodse staat. Hij zag die staat als een oplossing tegen het eeuwenoude antisemitisme. In 1897 riep hij te Basel het eerste Zionistische Congres bijeen, waar hij een modern politiek uiterlijk gaf aan het religieuze Zionsverlangen.

 door Ronny Naftaniel

Slechts een kleine minderheid van de Joden geloofde in Herzl’s visionaire ideeën. Wie wilde er nu in het ongure, onderontwikkelde Palestina wonen? In 1902 schreef Herzl het boek “Alt-Neuland”. Daarin legde hij uit dat de toekomstige Joodse staat wel degelijk aantrekkelijk zou zijn. Modern, democratisch en met gelijke rechten voor iedereen. Een soort Wenen. Twee jaar later stierf hij. Herzl’s dood, 100 jaar geleden, werd deze maand in Israel herdacht.

In een tijd dat in een aantal Europese landen het antisemitisme opleeft, is de vraag gewettigd of Herzl gelijk had met zijn geloof dat een eigen Joodse staat het antwoord zou zijn op het antisemitisme. Die vraag klemt des te meer omdat het erop lijkt dat veel antisemitische incidenten, vooral begaan door Arabische jongeren, kunnen worden verklaard uit het gedrag van Israel jegens de Palestijnen. Israel lijkt dus geen antwoord op het antisemitisme te kunnen zijn, maar eerder een aanleiding ervoor. Aldus zou Herzl ex post ongelijk krijgen.

Met kracht moet bovenstaande zienswijze bestreden worden. Door de eeuwen heen hebben antisemieten het gemakkelijkste wapen gezocht om Joden te kunnen treffen. Ze werden achtereenvolgens “Christusmoordenaars, pestverspreiders, kapitalisten, communisten en een minderwaardig ras” genoemd, en nu is het mode om Israel als een onderdrukkende staat af te schilderen. Als Israel er evenwel niet geweest zou zijn, hadden de antisemieten andere wapens tegen de Joden gezocht en gevonden. Daarbij staat historisch vast dat sinds de oprichting van de staat Israel nergens ter wereld zich ernstige Jodenvervolgingen hebben voorgedaan. Israel heeft steeds op tijd Joden die in het nauw zaten kunnen evacueren of heeft de internationale aandacht op hen weten te vestigen.

Voor Joden, die bang zijn voor het toegenomen antisemitisme fungeert Israel nog steeds als toevluchtsland. Israel is een blanco cheque, die je kan invullen als je hem nodig hebt, pleegde Abel Herzberg te zeggen. Honderd jaar na zijn dood mogen we Herzl dankbaar zijn. Hij heeft in hoge mate gelijk gekregen en bijgedragen aan een grotere veiligheid voor het Joodse volk.