Ierse auteur weigert Hebreeuwse vertaling

IN ANDER NIEUWS / Door: LUUK SMIT / 13 okt 2021 BDS BOEK IERLAND

De populaire Ierse auteur Sally Rooney heeft een aanbod voor een Hebreeuwse vertaling van haar nieuwste roman geweigerd. Waar haar eerdere twee romans al tijden in de Israelische boekhandels liggen, zal een Hebreeuwse versie van Beautiful World, Where Are You voorlopig uitblijven. Rooney gaf aan dat zij hiermee de BDS-beweging steunt, al zegt ze open te staan voor een uitgeverij die aan haar eisen kan voldoen: het boek mag wel in het Hebreeuws gepubliceerd worden, zelfs in Israel, maar alleen door een uitgeverij die ‘zich openlijk uitspreekt tegen apartheid en voor de rechten van het Palestijnse volk’. Én die de goedkeuring geniet van Palestijnse vakbonden en de BDS-beweging.

Ierse auteur Sally Rooney. (bron: screenshot Twitter)

De Israelische uitgeverij Modan had Rooney benaderd om de rechten te verwerven van een Hebreeuwse vertaling van de bestseller, die in het Nederlands verscheen als Prachtige wereld, waar ben je?. Maar aangezien Modan volgens activisten banden heeft met het Israelische ministerie van Defensie, weigerde Rooney hen de rechten om haar boek te vertalen. Later stelde ze wel dat een Hebreeuwse vertaling een eer zou zijn. Haar weigering om een vertaling goed te keuren stamt uit het feit dat zij een ‘culturele boycot van Israel’ steunt. Eerder lieten al enkele artiesten concerten in Israel schieten onder druk van BDS-activisten.

In een van haar eerdere werken liet ze haar visie op Israel al eens doorschemeren, maar ook publiekelijk is ze erg kritisch op het Israelische beleid. Zo is ze van mening dat Israel een ‘apartheidsstaat’ is en vergeleek ze het land al eens met het Zuid-Afrika van voor 1994. De twee situaties zijn lastig te vergelijken, hoewel activisten dat niet lijkt te deren. Meer en meer word de situatie in Israel vergeleken met de apartheid in Zuid-Afrika toen, ondanks dat daar vele analisten het daarmee oneens zijn. Zo hebben minderheden in Israel zelf gewoon burgerrechten met daarbij zelfs eigen scholen, eigen kranten en eigen politieke partijen. Daarnaast nemen vele Israelis, en niet-Israelis, fel afstand van het apartheids-label dat door activisten op hun land geplakt wordt. Volgens velen is die kwalificatie uit het verband getrokken en totaal geen goede weergave van de complexe situatie en verhoudingen tussen Israel en de Palestijnen.

“Het zou voor mij een eer zijn om mijn nieuwste roman in het Hebreeuws te vertalen en beschikbaar te maken voor lezers in het Hebreeuws”, staat in een verklaring van Rooney. “Maar voorlopig heb ik ervoor gekozen om deze vertaalrechten niet te verkopen aan een in Israël gevestigde uitgeverij.”

 

Dat Rooney nu eist dat alleen een Israelische uitgeverij die ‘voldoet aan de voorwaarden van de institutionele boycot van de BDS-beweging’, klinkt bijna als een surrealistische sketch. Het zal buitengewoon lastig worden om een uitgeverij in Israel te vinden die deze eisen kan of wil inwilligen, of om een uitgeverij buiten Israel te vinden die te porren is voor een Hebreeuwse vertaling. De Hebreeuwse boekenmarkt is namelijk vanzelfsprekend gecentreerd in Israel. Het lijkt daarom meer op een oproep voor de bühne, een soort ‘damage control’. 

Haar beslissing kwam haar op kritiek te staan, daar haar boeken wel vertaald wordt voor de markt in onder andere Rusland, China, Iran en Saoedi-Arabië. Ook werd haar door sommigen antisemitisme verweten. Gitit Levy-Paz verweet Rooney dat zij tegen de geldende literaire normen en waarden ingaat en zij noemt een boycot dan een gevaarlijk hellend vlak. Enkele Israelis reageerden op Twitter dat hun interesse in de werken van Rooney door haar beslissing nu volledig was verdwenen. Levy-Paz stelde verder treffend: “…Gezien de groei van antisemitisme in de afgelopen jaren, vooral in Europa, is de timing van haar keuze gevaarlijk.

Ierland en Israel: een lastige relatie

De relatie tussen Ierland en Israel is zachts gezegd geen makkelijke. De steun voor de Palestijnse zaak was vanaf het begin al vrij groot bij de Ierse republikeinse organisaties, waaronder de IRA (Irish Republican Army) en Sinn Féin. Zo stemde het Ierse Parlement in 2019 in met een boycot van producten uit de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Tevens heeft de BDS-beweging veel voeten aan de grond in Ierland. 

Demonstante ziet parallellen tussen Ierse en Palestijnse zaak tijdens pro-Palestijnen protest in Galway, 2020. (bron: rapport David Collier)

Zoals op wel meer plekken, slaat de plaatselijke kritiek op Israel wel eens over op antisemitisme. Uit het recente rapport van onderzoeksjournalist David Collier is een goed beeld te krijgen van het hedendaagse antisemitisme in Ierland. Collier constateert dat antisemitisme in Ierland veel vrijer is om zich te verspreiden, daar het deels salonfähig lijkt te zijn geworden. Ook valt het hem op dat sommige Ierse politici volledig geobsedeerd lijken te zijn geraakt met het Israelisch-Palestijnse conflict, en sommigen verdedigen hun antisemitisme door te beweren dat het kritiek op Israel is. Antizionisme, christelijk antisemitisme en een identificatie met de Palestijnse zaak komen in Ierland samen in een gevaarlijke cocktail, zo stelt Collier.

Ook activisten vliegen regelmatig uit de bocht. Zo wordt Israel beschuldigd van het plegen van genocide, wordt zij vergeleken met de nazi’s en roepen enkelen van hen op tot een complete boycot van het land. Ondanks dat zij de extremen in het debat zijn, worden zij amper een strobreed in de weg gelegd door anderen. Binnen universiteiten en de politiek is er veel steun voor de harde lijn jegens Israel en er lijkt weinig animo om antisemitisme binnen de eigen gelederen eens goed aan te pakken. Mede hierom roepen onder andere Maurice Cohen op meer actie te ondernemen tegen antisemitisme in Ierland, bijvoorbeeld door het Ierse Parlement op om de IHRA-werkdefinitie van antisemitisme te omarmen en ook in EU en VN-verband meer te doen tegen antisemitisme in binnen- en buitenland.