In memoriam: Yitzhak Rabin (1922-1995)

IN ISRAEL / Door: LUUK SMIT / 4 nov 2020 HERDENKING ISRAEL RABIN VREDE

Het is vandaag vijfentwintig jaar geleden premier Yitzhak Rabin werd vermoord net na een vredesrally midden in Tel Aviv, waar duizenden mensen bij aanwezig waren. Zijn moordenaar, de rechts-extremistische Yigal Amir, was tegen het beleid van de premier aangaande de Palestijnen en zijn plannen om vrede te sluiten met hen. De optimistische jaren negentig kwamen door de dood van Rabin tot een abrupt einde. In dit artikel kijken we terug naar het leven van een man, die van oorlogsheld tot de premier van de vrede ging.

Rabin was de vijfde premier van Israel, en had twee losstaande termijnen als premier. Hij was premier van 1974-77 en van 1992 tot hij vermoord werd in 1995. Rabin was lid van de Arbeidspartij, uitgesproken sociaaldemocraat en later in zijn leven een voorvechter voor vrede met de Palestijnen. Voor zijn rol in de Oslo-akkoorden ontving hij een Nobelprijs voor de Vrede.

Jeugd

Rabin werd geboren op 1 maart 1922 in Jeruzalem, zijn ouders kwamen van oorsprong uit Oost-Europa. Zij hadden tijdens de derde Aliya Europa verlaten en gingen al snel in Tel Aviv wonen. Hij groeide op in een sociaaldemocratisch zionistisch gezin en richtte zich tijdens zijn school- en studietijd met name op landbouw. Op school had hij voornamelijk een hekel aan het leren van Engels, wat hij omschreef als de taal van de ‘Britse vijand’. Rabin was seculier en zou dit zijn hele leven blijven.

Rabin en het leger

Als tiener werd hij al lid van de Hagana en later van de Palmach, de commando’s van de Yishuv. Gedurende de Arabische opstand eind jaren ’30 werd hij getraind door Yigal Allon. Tijdens de oorlog van 1948 was hij verantwoordelijk voor de militaire operaties van de Palmach. Hij vocht tegen de Egyptenaren in de Negev, ook was hij betrokken bij de Altalena-affaire. Aan het einde van de oorlog van 1948 was Rabin nog betrokken bij de verovering van de steden Ramla en Lod.

In 1964 werd Rabin benoemd door Levi Eshkol tot stafchef van het Israelische defensieleger. Rabin leidde Israel tot een klinkende overwinning op de Arabische landen tijdens de Zesdaagse Oorlog. Hij was ook een van de eersten die na de herovering van Jeruzalem de Oude Stad binnentrad.

Rabin de politicus

Na de Zesdaagse Oorlog was Rabin actief als Israelische ambassadeur in de Verenigde Staten, waarmee de banden steeds warmer werden. Gedurende zijn ambassadeurschap in de VS ontwikkelde Rabin een sterke persoonlijke band met de Lubavitcher Rebbe.

Pas na de Jom Kippoeroorlog werd hij weer politiek actief en nam hij zitting in het kabinet als minister van Arbeid. Na het aftreden van Golda Meïr, versloeg Rabin zijn rivaal Shimon Peres en werd hij benoemd als premier. Rabin’s coalitie bestond met name uit linkse en seculiere partijen. Rabin zette mede door de Sinaï Interim Overeenkomst belangrijke stappen naar een mogelijk vredesakkoord met Egypte. Ook was Rabin verantwoordelijk voor Operatie Entebbe in april 1976, de undercoveractie om gijzelaars te bevrijden uit door de Palestijnse PFLP-EO en de Duitse Revolutionäre Zellen gekaapt vliegtuig. De gijzelnemers waren naar Oeganda gevlogen, maar Israelische commando’s kregen het voor elkaar om de gijzelaars alsnog te bevrijden. Aan het einde van 1976 ontstonden er spanningen in de coalitie en uiteindelijk viel de coalitie na een motie van wantrouwen door de religieuze coalitiegenoten. Na de verkiezingen van 1977 was Likoed de grootste en kwam er voor het eerst een rechtse regering in Israel. Rabin bleef actief in de politiek en hij was minister van Defensie in de kabinetten van Shamir en Peres. Tijdens de Eerste Intifada was hij verantwoordelijk voor de harde Israelische respons. Vele honderden Arabieren en Joden komen tijdens de intifada om het leven..

Tweede maal premier

In 1992 werd Rabin gekozen als voorzitter van de Arbeidspartij, en al snel daarna wist hij de verkiezingen te winnen van Likoed.  Hij vormde een kabinet met zowel linkse als religieuze partijen. In 1993 begon hij een zevendaagse campagne in Libanon na raketaanvallen van Hezbollah. Maar zijn tweede termijn staat met name in het teken van het sluiten van vredesakkoorden: zowel met Jordanië als met de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). Rabin speelde een sleutelrol in het tot stand komen van de Oslo-akkoorden. In 1993 erkenden Israel en de PLO elkaar en begon men met (geheime) onderhandelingen in Noorwegen. De akkoorden leidde tot de oprichting van de Palestijnse Autoriteit, waardoor een grote meerderheid van de Palestijnse bevolking zelfbestuur kreeg.

Ook werden er afspraken gemaakt over veiligheid en handel, maar de hete hangijzers bleven onaangeraakt. Zowel in Israel als bij de Palestijnen was er tegenstand tegen de Oslo-akkoorden, zo begon Hamas met zelfmoordaanslagen als reactie op de akkoorden. Een jaar later wist Rabin, mede door de successen met de PLO, ook een vredesakkoord te sluiten met Jordanië. Als erkenning van zijn werk voor vrede ontving Rabin, samen met Peres en Arafat, in 1994 de Nobelprijs voor de Vrede.

Op 4 november 1995, tijdens een vredesdemonstratie in Tel Aviv, werd Rabin kort daarna vermoord door de Joodse extremist Yigal Amir. Rabin werd door twee kogels geraakt en overleed veertig minuten later in het Ichilov-ziekenhuis. Amir werd na de aanslag overmeesterd en later veroordeeld tot levenslang. Shimon Peres nam de taken van Rabin over. De moord op Rabin schokte de Israelische samenleving. Er werden massale herdenkingen georganiseerd en tijdens zijn begrafenis waren vele wereldleiders, waaronder koning Hoessein II en president Mubarak aanwezig. De Amerikaanse president eindige zijn rede met de emotionele woorden: ‘vaarwel, vriend’ (שלום חבר).