Invloedrijke minister beschuldigd van corruptie: portret van Yaakov Litzman

 Yaakov Litzman, onderminister van Gezondheidszorg en voorman van de ultraorthodoxe partij Verenigd Torah Jodendom, ziet een aanklacht wegens corruptie tegemoet. Wie is deze streng-religieuze politicus?

Yaakov Litzman. Foto: The Yeshiva World

Met zijn zwarte hoed, lange baard en dito jas is Yaakov Litzman een opvallende bewindspersoon in Israel. De onderminister van Gezondheidszorg draagt de typerende kledij van een chassidische ultraorthodoxe Jood. Litzman (70) werd in 1948 geboren in Duitsland, in een opvangkamp voor ontheemde Holocaustoverlevenden. Toen hij twee was verhuisde hij met zijn ouders – Poolse overlevenden – naar New York, om op zijn zeventiende naar Israel te emigreren. Daar zette Litzman zijn Torah-studie voort, en kreeg hij later zijn eerste baan als directeur van een orthodoxe meisjesschool in Jeruzalem. 

Protegé van de rebbe
Van een jonge yeshiva-student ontwikkelde hij zich tot rechterhand van de rebbe (opperrabbijn) van Ger – de chassidische stroming waar Litzman toe behoort. Een rol die niet alleen religieus maar vooral politiek veelbetekenend was: Ger is de grootste chassidische groepering in Israel, en is zeer machtig binnen de ultraorthodoxe partij Agudat Yisrael – onderdeel van de alliantie Verenigd Torah Jodendom. Op de lijst van die partij werd Litzman in 1999 verkozen als lid van de Knesset, waar hij uitgroeide tot één van de meest invloedrijke politici van Israel. Zijn primaire taak: opkomen voor de belangen van de eigen ultraorthodoxe gemeenschap. 

Politieke alleskunner
Litzman bleek al snel een talentvolle politicus en bekleedde belangrijke posten, waaronder het voorzitterschap van de Knessetcommissie Financiën. In 2003 werd hij voor het eerst lijsttrekker en fractievoorzitter van Verenigd Torah Jodendom, een functie die hij tot op de dag van vandaag vervult. Sindsdien is de voorman van de ultraorthodoxe Knessetfractie een sleutelfiguur in de Israelische politiek. Omdat Verenigd Torah Jodendom geen uitgesproken links of rechts profiel heeft op het gebied van economie of ten aanzien van de Palestijnen, geldt de partij als mogelijke partner voor elke coalities. Voor deelname aan een coalitie geldt wel één eis: de belangen van de ultraorthodoxe gemeenschap moeten worden beschermd, met name de vrijstelling van de dienstplicht voor ultraorthodoxe jongemannen. Die hoeven in Israel niet in militaire dienst zolang zij staan ingeschreven bij een yeshiva – een religieuze hogeschool waar jongemannen dag in dag uit de Joodse geschriften bestuderen. 

Geliefde minister
In 2015 werd Litzman minister van Gezondheidszorg. In 2017 trad hij vrij plotseling af, om vrijwel direct daarna weer aan te treden als onderminister. De reden voor de ogenschijnlijke degradatie was dat Litzman als onderminister geen verantwoordelijkheid draagt voor het besluit om overheidsprojecten op de shabbat toe te staan – als onderminister mag hij immers niet stemmen in de ministerraad. 

Het zou oneerlijk zijn om te beweren dat Litzman er alleen is voor de ultraorthodoxe gemeenschap. Als bewindspersoon op het Ministerie van Gezondheidszorg was hij zeer geliefd, zowel onder religieuze als seculiere Israeli’s. Litzman wordt geroemd om de vergroting van het zorgbudget, het aanpakken van wachtlijsten en zijn persoonlijke aandacht voor het beleidsterrein. Toch ligt de minister onder vuur: hij wordt ervan beschuldigd zijn macht te hebben misbruikt om een rechtszaak te beïnvloeden. 

De zaak Malka Leifer
Het gaat om de zaak tegen Malka Leifer, voormalig directrice van een religieuze meisjesschool in Australië. In Australië lopen er 74 aanklachten van kindermisbruik en verkrachting tegen Leifer. Toen de aanklacht bekend werd in 2008, nam Leifer – die net als Litzman tot de chassidische Ger-stroming behoort – de benen naar Israël. Sindsdien vraagt Australië om haar uitlevering, maar dat proces verloopt zeer traag. In 2014 verklaarde een psychiater dat Malka Leifer mentaal ontoerekeningsvatbaar was, waarop het huisarrest van de verdachte kindermisbruikster werd stopgezet. Verdere vervolging leek uitgesloten vanwege haar erbarmelijke mentale toestand. 

Valse doktersverklaring
Vorig jaar kwam daar verandering in. Een privédetective openbaarde geheime opnames van een vrolijk lachende Malka Leifer, die volledig normaal functioneert. Van ontoerekeningsvatbaarheid of een diepe depressie leek geen sprake. De zaak Leifer werd heropend en kwam in een stroomversnelling terecht: psychiatrisch onderzoek wees uit dat ze inderdaad had gelogen over haar psychische toestand. Met dat acteerwerk wist ze haar zaak jaren uit te stellen. Wat is de rol van Litzman in de kwestie? Volgens de aanklacht was hij degene die – als gezondheidsminister – psychiaters onder druk zette om een valse verklaring af te geven over Leifers mentale toerekeningsvatbaarheid. Psychiaters vreesden te worden ontslagen als zij niet het gewenste oordeel zouden vellen. Een ernstig machtsmisbruik, en bovendien een klap in het gezicht van de tientallen slachtoffers. 

Nóg een schandaal
De zaak rond Malka Leifer is de enige beschuldiging jegens Litzman: de bewindspersoon wordt er ook van beschuldigd dat hij zijn invloed zou hebben aangewend om vooraanstaande aanhangers van de Ger-stroming een voorkeursbehandeling te laten genieten in ziekenhuizen. Deze beschuldigingen zijn weliswaar minder ernstig dan de aantijgingen omtrent Leifer, maar mochten de beschuldigingen kloppen is ook hier sprake van overduidelijk misbruik van het ambt. De connecties met de Ger-stroming vormen een rode draad door de verschillende zaken. 

Litzman ontkent
Litzman werpt alle beschuldigingen aan zijn adres verre van zich. “We zijn ervan overtuigd dat bij nader onderzoek zal blijken dat hem niets te verwijten valt”, aldus zijn kantoor. De Australische slachtoffers van Malka Leifer én Australische Joodse organisaties hebben daar geen vertrouwen in: zij eisen dat Litzman aftreedt.