Jubileum: Abbas begint aan zestiende jaar van vierjarige presidentstermijn

President Abbas van de Palestijnse Autoriteit werd verkozen voor een vierjarige termijn, maar zit inmiddels al 15 jaar op zijn post. Een jubileum met een pijnlijk randje. 

Mahmoud Abbas is inmiddels 84, maar lijkt nog lang niet van plan om met pensioen te gaan. Toen hij in 2005 president werd van de Palestijnse Autoriteit, was het plan dat zijn termijn na vier jaar – in 2009 dus – zou aflopen. Maar het liep anders: toen het einde van zijn vierjarige presidentstermijn in zicht was, besloot de PA-leider eigenhandig om er nog een jaar aan vast te plakken, in afwachting van verkiezingen die in 2010 hadden moeten plaatsvinden.

Mahmoud Abbas

Mahmoud Abbas is niet bepaald een kampioen op mensenrechtengebied, maar spreekt hier wel de VN-Mensenrechtenraad toe. UN Photo / Elma Okic

Rivaliteit

Die verkiezingen kwamen er niet. Sterker nog, sinds 2006 zijn er überhaupt geen verkiezingen meer geweest in de Palestijnse Autoriteit. Abbas zetelt dus nog steeds in zijn presidentiële ambtswoning in Ramallah en markeerde deze week zijn vijftienjarige jubileum als president. De reden dat verkiezingen uitblijven, is de interne rivaliteit in de Palestijnse gebieden tussen Fatah, de partij van Abbas, en Hamas, de islamistische beweging die een eigen regime vestigde in de Gazastrook.

Verkiezingswinst en -verlies 

Abbas won in 2005 de Palestijnse presidentsverkiezingen met meer dan zestig procent van de stemmen. Een ruime voorsprong op tegenkandidaat Mustafa Barghouti, goed voor 19 procent van de stemmen. Maar bij de parlementsverkiezingen een jaar later liep het anders voor Abbas en zijn Fatah-partij. Bij die verkiezingen, in 2006, kwam aartsrivaal Hamas als grootste uit de bus. Sterker nog, Hamas haalde een absolute meerderheid van 74 zetels in het 132 zetels tellende Palestijnse parlement. Fatah moest het doen met slechts 45 zetels, een pijnlijk verlies voor voorman Abbas. 

Moeizame samenwerking

De verkiezingsuitslag betekende dat president Abbas – van Fatah – moest gaan samenwerken met zijn rivalen van Hamas. Heel even leek dat goed te gaan: Hamas-voorman Ismail Haniye werd premier en vormde een regering met voornamelijk Hamas-bewindslieden. Al snel kwamen er spanningen tussen Abbas en het nieuwe kabinet, over de vraag wie de controle zou hebben over de Palestijnse veiligheidsdiensten. Abbas weigerde die controle op te geven en omzeilde de Hamas-premier door een vertrouweling als hoofd van het veiligheidsapparaat te benoemen. De spanningen tussen Fatah en Hamas namen almaar toe. 

Definitieve breuk

Een poging om het sluimerende conflict tussen de twee rivaliserende Palestijnse partijen een halt toe te roepen, mislukte. Begin 2007 kwam er even een eenheidsregering met beide partijen, maar nadat Hamas een staatsgreep pleegde in de Gazastrook kwam daar snel een einde aan. Sindsdien heeft Hamas de controle over de Gazastrook, terwijl Abbas’ Fatah-partij de lakens uitdeelt op de Westelijke Jordaanoever. 

Toenadering mislukt

Door de jaren heen zijn er meerdere toenaderingspogingen geweest tussen Fatah en Hamas om de Palestijnse gebieden weer onder één regering te brengen. Maar keer op keer lopen de pogingen op niets uit, bijvoorbeeld omdat Hamas weigert zijn eigen terreurtroepen te ontwapenen en omdat Abbas zijn macht niet wil afstaan aan de rivaliserende partij. Intussen is het vredesproces een stille dood gestorven: van echte onderhandelingen is al jaren geen sprake meer. 

Hoe lang nog? 

De vraag is hoe lang Abbas het nog volhoudt als president. Inmiddels is hij 84 jaar en zijn gezondheid gaat achteruit. Nog steeds is het onduidelijk hoe hij zal worden opgevolgd en door wie. Idealiter zou een opvolger in vrije verkiezingen worden gekozen, maar gezien het feit dat elke poging om verkiezingen te organiseren de afgelopen jaren is mislukt, lijkt dat een onrealistisch scenario. Abbas zelf kondigde in oktober 2019 aan dat hij op korte termijn verkiezingen wil houden, maar dan moeten de partijen het eerst eens worden over hoe die verkiezingen eruit gaan zien. Zo wil Hamas zowel parlements- als presidentsverkiezingen in één keer, terwijl Abbas dat liever niet heeft. VN-gezant Mladenov blijft echter goede hoop houden en roept de internationale gemeenschap op om Palestijnse verkiezingen te steunen. 

Abbas trakteerde zichzelf twee jaar geleden op een peperduur privévliegtuig. (CC-BY-SA Wost01/ Wikimedia Commons)

Genieten

Abbas  geniet overigens van de voordelen die het presidentschap biedt: twee jaar geleden, met zijn dertienjarige jubileum als president, trakteerde hij zichzelf op een gloednieuwe privéjet van 50 miljoen dollar. Of er dit jaar weer zo’n luxueus cadeau op de planning staat, is nog niet bekend. Voor de gewone Palestijn bestaat dit soort luxe alleen in dromen: de Palestijnse Autoriteit verkeert in economisch zwaar weer en wordt geplaagd door massale corruptie.