Libanon op rand van afgrond

IN MIDDEN-OOSTEN / Door: LUUK SMIT / 9 jul 2021 HEZBOLLAH LIBANON

Libanon raast met rappe schreden naar de sociaaleconomische afgrond. Het kleine land met zware interne spanningen zit al een tijd in een diepe crisis, met dringende tekorten aan voedsel en brandstof. Onder het officieuze leiderschap van Hezbollah lijkt de situatie alleen maar achteruit te gaan.

Libanon zit momenteel grote delen van de dag zonder stroom, gemiddeld is er twee tot vier uur per dag stroom. Dat is minder dan in Gaza (bron: Telegram / Abu Ali Express)

Libanon heeft een geschiedenis van verval en wederopbouw. Het land leed van 1975 tot 1990 onder een allesverwoestende burgeroorlog waarin soennieten, sjiieten, christenen en enkele buurlanden elkaar te lijf gingen. In 1990 kwam er een einde aan de strijd, met een nieuw strikt confessioneel staatsbestel. De verschillende posities werden verdeeld onder de verschillende geloofsgemeenschappen.

Dit systeem zorgde al enkele jaren voor spanningen, maar de afgelopen jaren liepen de politieke spanningen mede door de groeiende invloed van de terreurbeweging Hezbollah op. De influx van miljoenen Syrische vluchtelingen zette het land verder onder druk. Het politieke systeem liep vast en het land volgde niet veel later. Daar kwam nog de coronapandemie bovenop, met veel besmettingen, een overbelast zorgstelsel en harde maatregelen die de economie verder deed verzwakken.

Tegen deze achtergrond vormde de explosie in de haven van Beiroet het absolute breekpunt. Er vielen honderden doden, duizenden gevonden en de materiële schade was enorm. Libanon moet eten importeren om haar bevolking te voeden, en de belangrijkste haven van het land ging in rook op, evenals duizenden tonnen graan. Al snel werd er vanuit het buitenland steun beloofd, onder meer van Frankrijk, maar door de positie van Hezbollah kwam deze amper op gang. Hulp van Israel werd pertinent geweigerd door Libanon.

Door de samenloop van een diepe politieke crisis, de nasleep van de havenexplosie en de coronapandemie is de Libanese economie verder ingestort. Er zijn grote tekorten aan grondstoffen, medicijnen en levensmiddelen. Al meerdere malen braken grote rellen uit in Libanese steden, ondanks beloften van politici uit binnen- en buitenland. Onderhandelingen met Israel over maritieme grenzen, die het mogelijk maken om gas te exploiteren, lopen mede door de invloed van Hezbollah zeer stroef. Lange rijen bij tankstations zijn een dagelijks beeld en er ontstaan nu schermutselingen om de laatste beetjes brandstof in het land. Een liter benzine kost nu ongeveer 72.000 Libanese lira ($47).

Dagelijks heeft Libanon te maken met stroomtekorten, waardoor ziekenhuizen, fabrieken en hele wijken zonder stroom zitten. De Wereldbank spreekt al van de ergste economische crisis in Libanon waar dan ook ter wereld sinds 1850, met een waardeverlies voor de nationale munt van 95% en een gigantische armoedeval. De wisselkoers staat momenteel op een dieptepunt: 1 euro is officieel ongeveer 1.800 Libanese lira waard, maar banken wisselen euro’s of dollars voor meer dan 4.000 lira per stuk, en op de zwarte markt kan een euro voor zo’n 20.000 lira ingeruild worden. Het Libanese leger biedt ondertussen helikoptervluchtjes aan voor $150, om zo maar aan liquide middelen te komen. De Libanese premier, Hassan Diab, waarschuwt dat Libanon ‘binnen enkele dagen’ verwijderd is van een ‘sociale instorting’. Ondertussen nemen geloofsgemeenschappen het heft in eigen handen, zo hebben Maronitische christenen met hun eigen milities hun eigen wijken en woonplaatsen beschermd.

Gewenste hervormingen zijn er door de politieke impasse nooit gekomen, waardoor bijvoorbeeld de geldkraan uit Parijs dicht bleef. Vanuit Frankrijk kwam er al grote kritiek op de Libanese politici wegens de weigering tot hervormingen en het wegschuiven van de schuldvraag. Hulp vanuit soennitische landen komt maar lastig op gang wegens de rol van Hezbollah en haar banden met Iran. De Israëlische minister van Defensie Benny Gantz heeft net als na de explosie in Beiroet hulp vanuit Israel aangeboden, maar er is nog geen reactie op gekomen vanuit Libanon.

De rol van Hezbollah in Libanon

Hezbollah, de ‘partij van God’, werd opgericht in 1985 en is sindsdien een enorme machtsfactor in Libanon. De sjiitische terreurorganisatie krijgt veel steun (ca. 700 miljard per jaar) vanuit Teheran en voert naast militaire acties ook veel liefdadigheidswerk uit in Libanon. Ook is zij politiek van groot belang in het verdeelde land, waar zij in het parlement een sterk blok aanvoert. Daarnaast kent de organisatie ook eigen scholen, waarin de jeugd leert om ‘martelaar‘ te worden.

Maar ondanks de façade van liefdadigheid en politieke engagement, is de beweging ook actief in de wapen- en drugssmokkel en voert het een guerrilla-oorlog in Syrië en Irak op aansturen van Iran. Velen spreken over Hezbollah als een staat binnen een staat, een beeld dat zeker de laatste jaren is gegroeid. Terwijl de Libanese bevolking in armoe lijdt, verrijken leiders van Hezbollah zich openlijk. Zo ook Abbas Al-Harqa, die een opulent feestje wist te regelen voor zijn dochter.

Hezbollah is met name bekend wegens haar oppositie tegen Israel. Die twee hebben meerdere oorlogen uitgevochten. Hezbollah strijdt voor de complete vernietiging van de Joodse staat. De voorman, Hassan Nasrallah, staat bekend om zijn virulente antisemitisme dat hij met grote regelmaat vanuit zijn bunker in Libanon de wereld in slingert.

Hezbollah grijpt de enorme crisis in Libanon nu aan om de positie van redders te verkrijgen. Zo pronkt zij met hulp vanuit Iran, het opzetten van winkels met producten uit Syrië en Iran, nieuwe apotheken vol Iraanse medicijnen en een sterk sociaal vangnet voor haar aanhangers. Het liefst zou Nasrallah ook brandstof uit Iran willen kopen, ondanks dat Libanon niet de faciliteiten heeft om die brandstof te verwerken. Analisten zien in de acties van Hezbollah een officieuze verkoop van de Libanese staat aan Teheran.