Peiling Israel: partijlandschap verandert, verhoudingen niet

Volgens een nieuwe peiling van het Israelische medium Walla! zouden de politieke verhoudingen niet wezenlijk veranderen als de verkiezingen vandaag plaatsvonden.

Benjamin Netanyahu: volgens de peilingen veruit de meest populaire premierskandidaat bij de verkiezingen in september. Bron afbeelding: Hudson Institute.

Op 17 september vinden in Israel nieuwe verkiezingen plaats: Avigdor Liebermans seculiere partij Israel Ons Huis kon na eerdere verkiezingen in april niet tot een akkoord komen met Likoed en de charedische partijen. Maar volgens een peiling zouden nieuwe verkiezingen deze impasse niet doorbreken. Opnieuw zouden rechtse en religieuze partijen een nipte meerderheid behalen: 64 van de 120 zetels (nu 65). Maar zonder Lieberman hebben ze slechts 55 zetels: geen meerderheid.

Lieberman zou volgens de peiling de grote winnaar van de verkiezingen worden en van vijf naar negen zetels gaan. Die winst zou met name ten koste van Likoed en Blauw-Wit gaan: beide partijen hebben nu 35 zetels, maar zouden er slechts 30 overhouden. Het verlies van Likoed is zelfs nog groter, omdat de fractie van Netanyahu inmiddels is gefuseerd met Kulanu (4 zetels). Voor de combinatie Likoed-Kulanu bedraagt het totale verlies dus maar liefst negen zetels.

Grote coalitie?

Een dergelijke verkiezingsuitslag zou betekenen dat een grote coalitie tussen Likoed en Blauw-Wit dichterbij komt. Programmatisch staan de partijen niet al te ver uit elkaar. Maar in april kozen velen voor Blauw-Wit vanwege slechts één reden: Benjamin Netanyahu wegstemmen. Dat bemoeilijkt de formatie van een dergelijke seculiere middencoalitie. Netanyahu geniet intussen nog altijd grote populariteit onder rechtse kiezers. Volgens de Walla!-peiling ziet maar liefst 42% van het electoraat Netanyahu als de meest geschikte premierskandidaat, veel meer dan zijn tegenstrever en Blauw-Wit-leider Benny Gantz (22%).

Als Likoed opnieuw de grootste partij wordt, zal een nieuwe formatiepoging een ware gordiaanse knoop worden. Om een rechts-religieuze coalitie te kunnen formeren, zouden Lieberman of de charedim concessies moeten doen waartoe ze ditmaal niet bereid waren. En voor een grote coalitie tussen Likoed en Blauw-Wit zou de bij zijn eigen partij onverminderd populaire Netanyahu moeten opstappen. Tenzij Blauw-Wit-leiders Gantz en Yair Lapid bereid zijn toch een coalitie met hem aan te gaan, wat hun eigen electoraat ze vermoedelijk niet in dank zou afnemen. Intussen wil Lieberman na de verkiezingen graag onderdeel uitmaken van een zogenaamde coalitie van “nationale eenheid” van Likoed, Blauw-Wit en Israel Ons Huis.

Ehud Barak probeert het zelf, Arabische partijen weer samen

Hoewel de links-rechts-verhouding dus ongeveer gelijk blijft, zijn er wel enige verschuivingen in het politieke landschap zichtbaar. Oud-premier en Arbeidspartij-leider Ehud Barak richtte een eigen partij op, Democratisch Israel genaamd. Die zal met de Arbeidspartij en Blauw-Wit concurreren en volgens de Walla!-peiling de kiesdrempel behalen: 4 zetels. De Arbeidspartij heeft inmiddels een nieuwe leider, Amir Peretz, maar de eens oppermachtige sociaaldemocraten staan nog steeds op slechts zes zetels. Dat is evenveel als bij de voor de partij dramatisch verlopen verkiezingen in april. Mogelijk gaan verschillende linkse partijen ditmaal een alliantie met elkaar aan.

De Arabische partijen hebben zeer uiteenlopende ideologische achtergronden. In 2015 wisten ze die na de verhoging van de kiesdrempel te overbruggen en tot een gezamenlijke lijst te komen, met 13 zetels als gevolg. Tijdens de Knessetperiode ontstonden er echter conflicten tussen de verschillende Arabische partijen, die ertoe leidden dat er bij de verkiezingen in april 2019 twee verschillende Arabische lijsten deelnamen: Hadash-Ta’al als de seculiere, uiterst linkse optie en Ra’am-Balad als de meer religieus-islamitische optie. Daarmee gingen netto drie zetels verloren, met een totaal van tien zetels. Nu lijken de partijen weer van zins om een gezamenlijke lijst aan te gaan, die volgens de Walla!-peiling elf zetels behalen. Voor die alliantie zou het maximeren van de opkomst onder Arabische Israeli’s de grootste prioriteit hebben.

Onduidelijkheid over rechtse allianties

Ter rechterzijde valt behalve de grote winst van Lieberman op dat Nieuw-Rechts, de partij van Naftali Bennett die in april op zo’n 1400 stemmen na de kiesdrempel niet haalde, nu wel de Knesset zou halen: 5 zetels. Dat zou niet ten koste gaan van Verenigd Rechts, dat ook vijf zetels zou halen. De libertair-nationalistische Zehut-partij van Moshe Feiglin zou 2,7% van de stemmen winnen en de kiesdrempel van 3,25% opnieuw niet halen.

In werkelijkheid is er echter nog veel onduidelijk over de allianties waarin de rechtse partijen aan de verkiezingen zullen deelnemen. Zo wordt er veel gespeculeerd over een gezamenlijke alliantie tussen Nieuw-Rechts en Zehut. Die kan voor beide partijen echter ook risicovol uitpakken.

Het is niet duidelijk of de op rechts uitermate populaire voormalige justitieminister Ayelet Shaked opnieuw namens Nieuw-Rechts aan de verkiezingen zal deelnemen. Volgens geruchten zou zij, nadat ze bij Likoed een blauwtje liep en niet welkom bleek, ook interesse hebben om de Verenigd Rechts-alliantie te leiden. Maar Verenigd Rechts, dat uit drie verschillende partijen bestaat, heeft ook nog geen overeenstemming over gezamenlijke verkiezingsdeelname bereikt. Wellicht zal de uiterst rechtse partij Joodse Kracht niet langer onderdeel van de alliantie uitmaken.

De komende maand zal meer duidelijk worden over de mate en vormgeving van samenwerking tussen de Israelische partijen. Tot de deadline van het inleveren van de lijsten bij de Kiesraad kunnen partijen allianties met elkaar aangaan.