Proces van start tegen dader aanslag Halle

Stephan Balliet wordt per helicopter naar de extra beveiligde rechtszaal gebracht. Bron foto: Quantum Earth TV, Facebook

De rechtszaak tegen de dader van de dodelijke aanslag op de synagoge van Halle (Duitsland) in oktober vorig jaar, is begonnen. De zaak legt steeds meer het gevaar van extreemrechts antisemitisme bloot.

“Wat de mensen die op Jom Kippoer in de synagoge van Halle waren hebben meegemaakt, blijft onvoorstelbaar. Niemand vergeet die minuten van doodsangst. Als door een wonder zijn ze aan een massaslachting ontkomen”, reageerde voorzitter van de Zentralrat der Juden Josef Schuster.

Het lukte de terrorist, Stephan Balliet (28), ondanks zijn zware bewapening niet om de synagoge binnen te dringen. In plaats daarvan schoot hij Jana L. (40) en Kevin S. (20) dood, die hij op zijn weg trof.  

Balliet handelde uit antisemitische, extreemrechtse motieven. Gisteren liet hij in de rechtszaal weten te zijn geïnspireerd door de aanslag op twee moskeeën in Christchurch (Nieuw-Zeeland), maar zelf te hebben besloten om een aanslag te plegen op Joden: zij zouden de bron van al het kwaad zijn. Zo kwam hij tot zijn aanslag op de synagoge van Halle, waarmee hij op Jom Kippoer (de heiligste dag op de Joodse kalender) de 52 aanwezigen wilde vermoorden. Hij toont geen enkel berouw.

Vandaag, op de tweede dag van het proces tegen hem, werden in de rechtszaal beelden getoond van de aanslag. Balliet legde zijn daden vast met een camera gemonteerd op zijn helm.

Synagogebezoekers aanwezig bij strafproces

Er waren ook tientallen mensen aanwezig in de rechtszaal die tijdens de aanslag in de synagoge aanwezig waren, en ternauwernood aan de dood zijn ontsnapt.

Een journalist die vanuit de zaal verslag deed omschrijft dat het terugzien van de beelden voor hen natuurlijk zwaar viel, maar dat ze bewonderenswaardig rustig bleven. “Ze zijn gekomen om aan de dader te laten zien: ‘je hebt ons niet gebroken, onze levens niet genomen, jij hebt hier niet gewonnen’”.  

In totaal waren op de bewuste Jom Kippur 52 mensen in de synagoge aanwezig. Van hen waren vandaag 43 aanwezig bij de rechtszitting als Nebenkläger: directe getroffenen van een strafdaad, die in het Duitse rechtssysteem als onafhankelijke partij deel kunnen nemen aan een strafproces.

Gebrekkige beveiliging

Een van hen is Max Privorozki, voorzitter van de Joodse gemeenschap in Halle. Hij herinnert zich nog tijdens de aanslag meteen de politie te bellen, om vervolgens een beambte aan de lijn te krijgen die vroeg “om welke synagoge het gaat” (Halle heeft één synagoge). Hij moest uiteindelijk het adres van het pand geven voordat de politie na circa 15 minuten ter plaatse kon zijn.

Die anekdote is er slechts één die sinds de aanslag grote gebreken aan de beveiliging van Joodse instellingen in Duitsland heeft blootgelegd. Onlangs publiceerde journalist Ronen Steinke het boek Terror gegen Juden over zijn bevindingen in de nasleep van de aanslag. Hierin haalt hij hard uit naar de Duitse staat, die volgens hem haar verantwoordelijkheid voor het beveiligen van Joodse medeburgers heeft ontlopen.

De deur van de synagoge in Halle is hiervoor symbool komen te staan: alleen dankzij het feit dat deze extra beveiligd was, kon Balliet het gebouw niet binnendringen, en is vermoedelijk een nog groter bloedbad voorkomen. Die deur is echter bekostigd door een Israelische stichting die Joodse instellingen in de diaspora aan beveiliging helpt waar plaatselijke autoriteiten dat niet doen.  

De verantwoordelijke deelstaat Saksen-Anhalt legt het falen uit als een ‘administratieve fout’. Het vormt een ironisch contrast met de 300,000 euro die de beveiliging van rechtszaal heeft gekost waar Balliet wordt voorgeleid.  

Steinke noemt zijn boek een ‘aanklacht’ tegen de Duitse staat. Volgens hem wordt antisemitisme – zelfs inclusief terreurdreiging – in bepaalde mate ‘normaal’ gevonden, wat ertoe leidt dat de staat haar verplichting tot adequate bescherming nalaat.

Zentralrat der Juden-voorzitter Schuster benadrukt dat de aanslag niet op zichzelf staat, en ziet een breder maatschappelijk probleem: “Dankzij steeds nieuwe taboebreuken van rechtspopulisten en openlijke uitingen van rechtsextremisten is op schrikbarende wijze ook de rem op geweld weggevallen.”