Raad van Kerken onder vuur na steun voor sancties tegen Israel

De Raad van Kerken, de koepelorganisatie waar de grootste christelijke kerkgenootschappen van Nederland bij zijn aangesloten, is onder vuur komen te liggen vanwege steun voor een oproep om Israel mogelijk sancties op te leggen. In een brief aan minister Blok (Buitenlandse Zaken) en de commissie Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer schreef de organisatie afgelopen maand dat mogelijke annexatie van delen van de Westoever door Israel consequenties moet hebben, waaronder het opschorten van het EU-associatieverdrag met de Joodse staat.

Na kritiek van onder andere Christenen voor Israel, het Overlegorgaan van Joden en Christenen (OJEC) en CIDI, belegde de Raad van Kerken een vergadering over de kwestie. Na afloop van de vergadering, waarin ook verschillende kerkgenootschappen zich kritisch uitlieten over de stellingname van de Raad, kwam de organisatie met een nieuwe verklaring. Hierin wordt de oproep tot het boycotten van Israel ingetrokken.

‘Echte consequenties’

De commotie begon met een brief van de Wereldraad van Kerken (WCC). De wereldwijde christelijke organisatie, die eerder in opspraak kwam vanwege het trainen van anti-Israel activisten, stuurde op 8 mei een brief naar alle ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten van de Europese Unie. In de Engelstalige brief, opgesteld in samenwerking met de Raad van Kerken van het Midden-Oosten (MECC), worden de annexatieplannen van Israel veroordeeld.

Volgens het regeerakkoord tussen premier Netanyahu (Likoed) en plaatsvervangend premier Gantz (Blauw-Wit) mag Likoed vanaf 1 juli een voorstel in stemming brengen omtrent het toepassen van Israelisch recht in bepaalde nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Hoewel er juridisch-technisch gezien geen sprake is van annexatie – dan moet het gaan om het annexeren van territoir van een andere soevereine staat – wordt het uitbreiden van Israelisch recht naar de Joodse gemeenschappen op de Westoever in de volksmond annexatie genoemd.

Als de annexatie doorgaat moeten “echte consequenties” volgen, aldus het schrijven van de Wereldraad van Kerken – minimaal vergelijkbaar met de Europese maatregelen tegen Rusland vanwege de annexatie van de Krim. De Europese Unie heeft na deze annexatie verschillende boycotmaatregelen ingesteld tegen Rusland. Ook moet het EU-associatieverdrag dan “zeker” worden opgeschort, zo bepleit de Wereldraad van Kerken.

Deze brief werd door de Nederlandse Raad van Kerken niet alleen onderschreven, maar zelfs integraal doorgestuurd naar minister Blok en de vaste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken. “In navolging van de WCC en de MECC hoopt de Nederlandse Raad van Kerken dat de Europese Unie op een mogelijke annexatie met passende sancties zal reageren, zoals dat ook gebeurde na annexatie van de Krim door Rusland,” zo herhaalde de organisatie nog eens.

Breed bekritiseerd

De steun van de Raad van Kerken voor sancties tegen Israel werd breed bekritiseerd – vanuit christelijke, Joodse en islamitische hoek. Volgens Christenen voor Israel heeft de Raad van Kerken nooit eerder opgeroepen tot economische strafmaatregelen als het gaat om andere landen of conflicten. De organisatie riep de leden van de Raad van Kerken op om publiekelijk afstand te nemen van de eenzijdige brief en boycotoproep.

Ook het Overlegorgaan van Joden en Christenen (OJEC) laakte de selectieve verontwaardiging en liet weten “geschokt” te zijn. “Binnen het OJEC willen de christelijke leden graag aan onze Joodse gesprekspartners uitleggen dat er werkelijk iets is veranderd in de kerken sinds de laatste eeuwen, waar het gaat om de relatie met het Joodse volk. Soms krijgen wij het gevoel dat we dat tegen beter weten in doen,” aldus OJEC-voorzitter en dominee Piet van Midden.

Het Overleg Joden, Christenen en Moslims (OJCM) was ook niet te spreken over de brief. Hanneke Gelderblom, lid van het OJCM, riep in een column de christelijke koepel op om “in vredesnaam samen met ons voor het middenveld te kiezen”. “In de visie van de Wereldraad liggen alle fouten binnen ‘het conflict’ aan de kant van Israel,” aldus Gelderblom. “Dat Mahmud Abbas en de andere Palestijnse leiders ieder voorstel dat wellicht tot vrede zou kunnen leiden, zelfs wanneer het uit Arabische hoek komt, categorisch naar de prullenmand verwijzen, wordt in hun brief niet eens vermeld.”

CIDI-directeur Hanna Luden reageert volgende week kritisch in NIW, na reeds eerder contact te hebben gehad met de Raad. “Zorgen over eventuele annexatie door Israel zijn legitiem. Het totale gebrek aan kritiek op de Palestijnen die niet bekend staan om hun respect voor mensenrechten, die elke compromisvoorstel afwijzen, onderling zeer verdeeld zijn en elkaar voortdurend bevechten, financieel, politiek en fysiek en bovendien terreur verheerlijken, mogen niet genegeerd worden.”

‘Een stap te ver’

Niet alleen buiten, maar ook binnen de Raad van Kerken zelf leidde de boycotoproep tot consternatie. De Raad bestaat uit kerken met diverse achtergronden – katholiek, protestants, orthodox en evangelisch – en niet alle kerkgenootschappen bleken zich te kunnen vinden in de brief aan Blok en de Tweede Kamer. Zo schreef de Protestantse Kerk in Nederland dat de passage over de mogelijke sancties “een stap te ver gaat”. Ook de Gereformeerde Bond uitte zich zeer kritisch: “Is dít het signaal dat de Raad 75 jaar na het einde van de Holocaust wil afgeven?”

Afgelopen woensdag spraken de Raad van Kerken en de kerken uitvoerig over de kwestie. Volgens een verklaring op de website werd hierin geconcludeerd dat de Raad “niet in staat is om over deze zo gevoelige kwestie vanuit een consensus namens alle lidkerken en geassocieerde leden van de Raad te spreken en dat moet overlaten aan de afzonderlijke kerken”. Ook werden excuses aangeboden voor de “onrust en verwarring” die de brief tot gevolg heeft gehad. De oproep tot mogelijke sancties is ingetrokken.

Wel zegt de Raad van Kerken van mening te zijn dat de Europese Unie een actieve rol in nieuwe vredesvoorstellen zou kunnen spelen. Ook wil de organisatie zelf zich “gezamenlijk inzetten voor nieuwe vredesvoorstellen voor Israel en Palestina”. De organisatie geeft aan hierbij in gesprek te willen blijven met het OJCM, OJEC, CIDI, Christenen voor Israel en andere betrokkenen.

De regering van premier Netanyahu overweegt na 1 juli delen van de Westelijke Jordaanoever te annexeren. Wilt u hier meer over weten? Lees alle artikelen van CIDI over de mogelijke annexatie →