Rechtstreekse onderhandelingen: wordt het wat?

2 September moeten er directe onderhandelingen starten tussen Israel en de PA. Dit kondigde Hillary Clinton vrijdag aan. Volgens Clinton gelooft de VS dat ze “in 1 jaar alle final-statuskwesties kunnen oplossen”. De aankondiging werd niet overal met zoveel optimisme begroet.
Alle Palestijnse groeperingen behalve het uitvoerend comite van de PLO hebben de onderhandelingen bij voorbaat veroordeeld. Hamas heeft prompt een verzoeningsontmoeting met Fatach afgezegd, die zaterdag had moeten plaatsvinden. Volgens het Palestijns (pro-PA) persbureau Ma’an waren de onderhandelingen de oorzaak voor de afzegging: Fatach heeft de ontmoeting “te moeilijk gemaakt” voor Hamas. En dat is nog maar 1 van de struikelblokken.

President Obama begon zijn ambtstermijn met veel vredesambities en heeft het mislukken daarvan een van zijn grootste inschattingsfouten tot nu toe genoemd. Toch investeert hij nu weer veel in de onderhandelingen, alleen al door de deadline van 1 jaar. Hij lijkt de enige te zijn die er haast mee maakt. Noch Abbas, noch Netanyahu hebben tot nu toe pogingen gedaan hun thuisfront voor te bereiden op consessies, en reacties op de aankondiging in de regio getuigen vooral van grote onderhandelmoeheid.
Als de besprekingen weer vastlopen op kwesties als Jeruzalem, de Palestijnse vluchtelingen, en grenzen, moet Obama de zaak redden, zei voormalig VS-vredesonderhandelaar Aaron David Miller. “Als dat mislukt, dwingt hij een ‘moment van de waarheid’ af waar de Israeli’s en de Palestijnen niet klaar voor zijn. Hij zal hard moeten werken om zijn Nobelprijs te verdienen.”
Dat de directe onderhandelingen nu al starten, terwijl indirecte besprekingen geen enkel resultaat lijken te hebben opgeleverd, kan te maken hebben met de kwestie van de nederzettingenbouw. Netanyahu heeft het bouwen in Israelische nederzettingen op de Westbank bevroren tot 26 september. Daarvan heeft hij Jeruzalem uitgezonderd, en zelfs dat heeft alweer tot spanningen geleid. Als hij de bevriezing zou willen verlengen, zou dat op veel binnenlandse tegenstand stuiten. Abbas heeft lange tijd een verlenging van de bouwstop als voorwaarde vooraf gesteld aan directe onderhandelingen. Door nu al te beginnen, voor het eind van de bevriezing, is tenminste die druk schijnbaar van de ketel. Maar tot 26 september is er niet zoveel tijd.
De Jerusalem Post verzamelde reacties van Israelische en Palestijnse kant; de enige die enig optimisme toonde was de Palestijnse straatveger Riyad, maar ook hij gelooft niet in een oplossing op korte termijn. “Wat kan het de Amerikanen schelen?” zei hij. “Zij hoeven hier niet te wonen. Wij moeten ons gezond verstand gebruiken, Joden en Arabieren… Wij zijn neven, Isaac en Ishmael… Laten we als vrienden leven. Als God het wil zal er vrede komen tussen ons en de Joden. Als God het wil zullen ze beetje bij beetje vooruitgang boeken. Je kan dit niet in 1 klap doen. Een trap kan je alleen tree voor tree opklimmen. Dus ze zullen heel, heel langzaam vooruit gaan.”
Mensen als deze straatveger zijn niet bij de onderhandelingen en er zal heel wat creativiteit nodig zijn om daar enig resultaat te boeken. Maar voorlopig is het Obama al gelukt om aan de vooravond ervan, op 1 september, de leiders van Israel en de PA aan de eetkamertafel te krijgen, samen met de Egyptische president Hosni Mubarak, Koning Abdullah van Jordanie en de voormailige Britse premier Tony Blair, die elk een grote rol spelen op het onderhandelingstoneel.