Spanning in Oost Jeruzalem, VS en Israel

George Mitchell, de speciale Midden-Oosten gezant van Obama, wordt met argusogen gevolgd als hij deze week de regio bezoekt. De gespannen ver hou ding tussen Obama’s regering en Netanya hu kwam zondag onder druk door het relletje over een bouw project in Oost-Jeruzalem. De nieuwe Israelische ambassadeur zou zijn ”ontboden”: de VS wil dat het bouwproject wordt opgeschort, Netanyahu weigert. Joodse organisaties in de VS lijken tussen twee vuren te zitten.

Het relletje over Oost Jeruzalem kwam op geen enkele manier onverwacht. De regering-Obama dringt al langer aan op een volledige bevriezing van alle nederzettingenbouw. (Klik hier voor het CIDI-standpunt over de nederzettingen. ) Netanyahu had al eerder gezegd dat het grondgebied van de nederzettingen niet zal worden uitgebreid, maar dat hij de bouw van huizen binnen de grenzen ervan, voor ”natuurlijke groei”, niet wil verbieden.

In dit geval beriep de regering-Netanyahu zich erop dat iedereen in Oost-Jeruzalem huizen mag kopen en bouwen, Joden net zo goed als Arabieren. Het project in Oost-Jeruzalem is een particulier initiatief, werd er gesteld. Maar er mag in Israel niet worden gebouwd zonder vergunning. De burgemeester van Jeruzalem gaf eerder deze maand vergunning voor dit project en Netanyahu steunt hem daarin.

Moskowitz

Dit is alweer een project van de Amerikaanse zakenman Irving Moskowitz, die met zijn bouwactiviteiten in Oost Jeruzalem eerder voor spanningen heeft gezorgd. Hij is actief in de ”stille bouwoorlog” die al jaren woedt in de stad, waarbij mensen als Moskowitz proberen meer Joodse buurten in Oost-Jeruzalem te creeren, terwijl Palestijnen dit trachten tegen te houden.
In 1997 was de situatie in de stad explosief door Moskowitz” bouwplannen in Har Homa, ook in Oost-Jeruzalem, ook onder Netanyahu. Die plannen zijn toen doorgezet. Als om het vuurtje aan te stoken verwees Netanyahu daar zondag nog naar.

De regering Obama vaart een andere Midden-Oostenkoers dan zijn voorgangers en wil Israel actief onder druk zetten in het kader van zijn brede plan voor de regio. De ook al nieuwe regering-Netanyahu probeert grenzen te stellen aan die druk en de Oost-Jeruzalemkwestie maakt daar volgens waarnemers deel van uit. De PA wil het Arabische deel van de stad als hoofdstad van de nieuwe Palestijnse staat. Dit weekend stelde Netanyahu dat Jeruzalem een “open, ongedeelde stad” is en geen nederzetting. Volgens de VS is het een van de sluitstukken in vredesonderhandelingen met de Palestijnen en geldt de bouwstop ook hier.

Intussen waren in elk geval tot afgelopen zondag de tegenstellingen misschien niet zo groot als ze lijken, al was het maar omdat binnen Netanyahu”s regering niet iedereen dezelfde lijn lijkt te trekken. Midden-Oosten gezant Mitchell spreekt al weken met defensieminister Ehud Barak over kwesties als de nederzettingen. Naar verluidt was een compromis hierover nabij.

Joods Amerika

Ook binnen de VS is er een aftasten van posities, in dit geval tussen de nieuwe regering en Joodse organisaties.
Ongeveer 80% van de Joodse kiezers heeft op Obama gestemd, maar, zoals The Jewish Week fijntjes schreef, een deel van die kiezers ”begint zich nu af te vragen of zij zich ongerust moeten maken” over zijn Israelpolitiek. Niemand gelooft dat de nieuwe regering iets zal doen dat Israel werkelijk in gevaar brengt, maar de ongerustheid over zijn andere koers begon al vrij snel na de verkiezingen. Vorige presidenten hadden al snel na hun installatie een officiele ontmoeting met Joodse organisaties, maar Obama maakte daar helemaal geen haast mee. De ontmoeting vond pas vorige week maandag plaats, een half jaar na zijn aantreden.

Ook bij die ontmoeting waaide er een nieuwe wind. Joods Amerika was er nog lang niet over uitgediscussieerd toen dit weekend het Jeruzalemrelletje oplaaide. Hoewel Obama”s beleid verontrustende punten bevat voor veel van de aanwezige groepen, waren de meeste gematigd optimistisch: “Iedereen nam ervan mee wat hij wilde”, schreef de voorzitter van Hadassah Washington.
Maar niet iedereen was tevreden. Tot grote woede van sommigen was Amerika”s oudste pro-Israelgroep, de grote en gevestigde Zionist Organizaton of America, voor het eerst sinds mensenheugenisniet uitgenodigd voor de ontmoeting met de nieuwe president.

Tot grote vreugde van anderen waren daarentegen drie organisaties die normaal  nooit op de gastenlijst stonden, dit keer wel uitgenodigd: de Amerikaanse Vrienden van Vrede Nu, de Joodse groep binnen de Democraten, en de tamelijk nieuwe organisatie J Street. J Street is wel eens omschreven als de Amerikaanse versie van EAJG. Ten onrechte: J Street omschrijft zichzelf vanaf de oprichting in 2008 nadrukkelijk als een ”Pro Israel, pro Vrede”-beweging met “vooral, maar niet uitsluitend Joodse leden”. Hoopvolle pro-Palestijnse organisaties hebben zich er al boos van afgekeerd en waarschuwen dat het ”gewoon een zionistische organisatie is”.

J Street is al enige tijd een doorn in het oog van het linker- en het rechter uiteinde van het Joodse spectrum. Het is een verklaard voorstander van een twee statenoplossing “gebaseerd op de grenzen van 1967 met wederzijdse landruilen waarover beide partijen het eens zijn”. Het is daarmee tegen de meeste Joodse nederzettingen, waarschijnlijk echter met uitzondering van de grote settlementblokken. Het wil dat de Amerikaanse militaire hulp aan Israel wordt voortgezet. En het is een voorstander op grotere druk op Israel vanuit de VS.

Dat dit alles goed valt bij Obama zal duidelijk zijn, en J Street lijkt ook steun te hebben bij gematigde Amerikaanse Joden. Bij de oprichting heeft J Street duidelijk gemaakt dat het een tegenwicht wil bieden voor het invloedrijke AIPAC, dat dan ook een felle tegenstander is van deze club en zelfs (ook al afgelopen week) het alternatieve ”Z Street” opgericht zou hebben.

Ambassadeur

Interessant genoeg staat J Street waarschijnlijk ook al op het gastenlijstje van Michael Oren, Israels nieuwe ambassadeur in de VS, diezelfde die zojuist werd aangesproken op de Oost-Jeruzalemkwestie. Die zei afgelopen donderdag dat hij de hand wil reiken naar een breder spectrum: “Joodse en niet-Joodse groepen die in het verleden geen sterke band voelden met de ambassade”. Die uitspraak werd met vreugde begroet door J Street, dat tot nu toe bij gebrek aan uitnodigingen nog nooit een voet in de ambassade heeft gezet. Volgens J Street-oprichter Jeremy Ben-Ami werden zelfs zijn telefoontjes niet beantwoord. Hij hoopt dat daar verandering in komt: “We zullen het over sommige dingen niet eens zijn, maar er zijn veel meer punten waarover we het wel eens zijn.”

Deze nieuwe ambassadeur, van origine zelf Amerikaan, lijkt gezien zijn flexibele start voor de VS de juiste man op het juiste moment. En wat betreft zijn ”ontbieding” bij Buitenlandse Zaken: daar liet een Washingtonse woordvoerder zich veel diplomatieker over uit dan sommige kranten. Oost-Jeruzalem was inderdaad onderwerp van gesprek bij een ontmoeting, verklaarde die. “Wij hebben ons standpunt aan Israel bekend gemaakt. En dat standpunt is niet nieuw, namelijk dat dit soort bouwprojecten het soort… kwestie is waarover bij onderhandelingen over een permanente status moet worden gesproken.”