Timmermans bij herdenking Kristallnacht: Europa zonder Joodse gemeenschap is niet Europa

Zondagmiddag gaf eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans een toespraak bij de herdenking van de Kristallnacht. Hij stond stil bij het hedendaagse antisemitisme, dat de commissievertegenwoordiger als grote dreiging ziet: “Zonder Joodse gemeenschap houdt Europa op Europa te zijn.”

“En iedere Joodse gemeenschap voelt zich onvoldoende veilig in Europa. Dat moet ons allen aan het hart gaan. (…) Joden vormen een kleine gemeenschap die voor niemand een gevaar is, niemand wil bekeren, die niemand wil bedreigen (…) Als die gemeenschap zich niet meer veilig voelt binnen Europa, is er iets echt mis met de essentie van Europa.”

Timmermans refereert hiermee aan de resultaten van een EU-brede enquête, die eind 2018 vond dat schokkende aantallen Joden in Europese landen antisemitisme zien toenemen, zich geregeld onveilig voelen of zelfs emigratie overwegen vanwege anti-Joodse sentimenten.

De EU-commissaris herinnert eraan dat antisemitisme van verschillende kanten komt – waaronder extreemrechts en extreemlinks, reactionairen en een deel van de moslimgemeenschap, maar ook groepen die zich niet als ‘extreem’ laten omschrijven.

Als hedendaags voorbeeld bekritiseert Timmermans een Europese premier van nu, die zich met de volgende woorden liet citeren in 2008: “We bevechten een vijand die anders is dan wij: niet open, maar verstopt. Niet recht door zee, maar listig. Niet eerlijk, maar gemeen. Niet nationaal, maar internationaal. Hij geloof niet in werken, maar speculeren met geld. Hij heeft geen eigen thuisland, maar meent dat hij eigenaar is in de wereld”.  

Om vermoedelijk diplomatieke redenen noemt Timmermans deze premier niet bij naam, maar het is niet moeilijk te achterhalen dat hij op Viktor Orbán van Hongarije doelt. Al in een vroeg stadium van diens anti-Soros campagne heeft Timmermans het beestje bij de naam genoemd door het antisemitische karakter ervan te benoemen. Lees een uitgebreide beschouwing van het onderwerp hier.

Door nazi’s georganiseerde pogrom

De Kristallnacht was een door de naziregering georganiseerde pogrom tegen Joden, Joodse winkels en synagogen door heel Duitsland heen in de nacht van 9 op 10 november, 1938. De vele vernielingen en plunderingen zorgden ervoor dat gebroken glas het straatbeeld bepaalde.

Hoewel nooit duidelijk is geworden wie de term precies heeft bedacht, wordt de associatie met ‘kristal’ in Duitsland inmiddels als problematisch gezien. “Novemberpogrom zou een betere benaming zijn”, vindt ook Timmermans.

Over de mogelijkheid om te vergeten

Na zijn toespraak was het woord aan Ies Vorst, rabbijn en overlevende van de Holocaust. Op indringende manier vertelde hij zijn nog levendige herinnering aan de politieagenten die hem en zijn gezin in 1943 wegvoerden uit hun woning in Rotterdam, om op transport te worden gezet naar Westerbork en later de dood tegemoet de zien het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Na de oorlog werd Vorst ingenieur en emigreerde hij naar Israël, onder andere om te helpen bij de opbouw van het jonge land. Later keerde hij terug naar Nederland om als rabbijn een centrale rol te spelen bij de oprichting van Joodse instituten.

Vorst vertelt dat hij eigenlijk alleen bereid is over de Holocaust te spreken bij bijeenkomsten als deze Kristallnachtherdenking. “Als god de mogelijkheid heeft gegeven te vergeten, pak ik die mogelijkheid met beide handen aan.”

Terwijl Vorst soms kiest om te vergeten, zijn er steeds zorgen over nieuwe generaties die weigeren om überhaupt te luisteren. Zijn woorden zijn uitgerekend vandaag van grote betekenis.

Een respectvolle herinnering van het verleden vergt welwillendheid uit de samenleving om te luisteren naar hen die het kunnen navertellen. Daarbij is de verwerking bij diegenen die het hebben ondervonden, de andere kant van de medaille.

De volledige herdenkingsceremonie is online terug te zien: