Toespraak Robert Lauder bij 75-jarige herdenking Auschwitz

IN EDUCATIE / Door: WEBMASTER / 4 feb 2020 ANTISEMITISME HOLOCAUST

Op verzoek van vrienden van het CIDI, en meerdere mensen die aanwezig waren, bieden wij u een vertaling van deze speech van Robert Lauder, president van het World Jewish Congress, bij de herdenking van de bevrijding van Auschwitz 75 jaar geleden. 

Uwe Majesteiten, Uwe Excellenties, Rabbijnen, Geestelijken, geëerde gasten, en vooral de overlevenden van Auschwitz-Birkenau, die vandaag bij ons zijn –

Dit gaat over u, de overlevenden, en ik kan u niet beginnen te vertellen hoe dankbaar ik ben dat u hier bent en in sommige gevallen, hier met uw kinderen en kleinkinderen. Vijf jaar geleden, toen ik hier voor deze pijnlijke poort stond, heb ik toegegeven dat ik geen overlevende ben: maar ik ben zo dankbaar voor de overlevenden die hier vandaag zijn. Ik ben geen bevrijder, hoewel ik de moed toejuich van de veteranen die ons allen hebben gered.

Ik ben hier simpelweg als een Jood. En zoals alle Joden overal, is deze plek, deze vreselijke plek die Auschwitz heet, helaas een onafscheidelijk deel van ons geworden.

Auschwitz is als een litteken van een vreselijk trauma. Het gaat nooit weg en de pijn stopt nooit. Ik heb me altijd afgevraagd, als ik in Hongarije was geboren, waar mijn grootouders vandaan kwamen, in plaats van New York in februari 1944, zou ik het hebben overleefd?

Het antwoord is: nee.

Ik zou een van de 438.000 Hongaarse joden zijn geweest die in 1944 door de nazi’s hier in Auschwitz werden vergast. Ik kan u verzekeren dat bijna alle joden over deze vraag hebben nagedacht.

75 jaar geleden, toen de Sovjettroepen deze poort binnenkwamen, hadden ze geen idee wat erachter te wachten lag. En sinds die dag heeft de hele wereld geworsteld met wat ze hier binnen vonden.

We hebben ons allemaal afgevraagd hoe een geavanceerd land dat de wereld grootse literatuur, kunst en wetenschappelijke vooruitgang gaf, kon wegzakken in een woede, een gemeenheid, een verdorvenheid zoals Auschwitz.

Ik ben bang dat Auschwitz meer vragen biedt dan antwoorden.

Maar laat ik duidelijk zijn: terwijl Duitsland en Oostenrijk dit vernietigende kwaad veroorzaakten, creëerden en uitvoerden, hielp vrijwel elk ander Europees land de nazi’s hun joodse burgers te verzamelen. Te veel mensen in te veel landen hebben Auschwitz laten gebeuren.

En toen de Europese Joden de wereld om een veilige haven smeekten, ergens naartoe, keerde de hele wereld hen de rug toe.

Zelfs mijn eigen land – het baken van de vrijheid – deed het licht uit voor het Joodse volk toen het dat het meest nodig had.

De Verenigde Staten organiseerden een conferentie in Evian, Frankrijk, in juli 1938, om de joodse vluchtelingencrisis te bespreken. Er werden veel mooie toespraken gehouden, maar de Verenigde Staten lieten geen extra joodse vluchtelingen toe, en elk ander land volgde hun voorbeeld.

Er waren 32 landen en geen van hen, behalve de kleine Dominicaanse Republiek, wilde meer Joden. Hitler zag dit. Vier maanden later, kwam de Kristallnacht.

En weer was er geen wereldreactie.

Hitler testte de wereld. En bij elke stap zag hij de waarheid: het kon de wereld niet schelen. Toen wist hij dat hij deze fabriek van de dood kon bouwen.

Evian leidde tot Auschwitz. Kristallnacht leidde tot Auschwitz. Antisemitisme in de wereld leidde naar Auschwitz.

Gelukkig waren er in heel Europa mensen die moreel fatsoen hadden, en anders handelden. Gewone mensen die hun leven en dat van hun familie op het spel zetten om andere mensen te redden, soms mensen die ze niet eens kenden.

In Yad Vashem in Jeruzalem ziet u 27.362 namen van wat wij noemen: De Rechtvaardigen onder de Volkeren. Die niet-joden, die alles riskeerden om joodse levens te redden. We zijn deze eerbare mannen en vrouwen niet vergeten en dat zullen we ook nooit doen.

Vijf jaar geleden, bij het 70-jarig bestaan, was ik erg bezorgd over de schokkende opkomst van het antisemitisme hier in Europa. Vandaag de dag weten jullie allemaal dat de aanvallen op de joden, de moorden, de kwaadaardige laster alleen maar erger zijn geworden, en zelfs naar mijn land zijn verspreid.

75 jaar geleden, toen de wereld eindelijk de foto’s van de gaskamers hier en de stapels lichamen zag, wilde niemand die goed bij zijn hoofd was met de nazi’s in verband worden gebracht. Maar nu zie ik iets wat ik nooit gedacht had te zien in mijn leven: De openlijke en schaamteloze verspreiding van anti-joodse haat over de wereld, nu weer.

In 2020 horen we dezelfde leugens die de nazi’s zo effectief gebruiken in hun propaganda: Joden hebben te veel macht, Joden beheersen de economie en de media, Joden beheersen regeringen, Joden beheersen alles. We horen deze waanzin online, in de media en zelfs van democratische regeringen.

We zullen het antisemitisme nooit uitroeien. Het is een dodelijk virus dat al meer dan 2000 jaar bestaat. Maar we kunnen niet de andere kant op kijken en doen alsof dit niet gebeurt. Dat deden de mensen in de jaren dertig van de vorige eeuw, en dat leidde tot Auschwitz.

Ik herinner me dat ik hier ooit liep met een voormalige gevangene genaamd Elie Wiesel. Op een plaats stopte hij en zei hij iets wat ik nooit zal vergeten, Elie vertelde me dat, “het tegenovergestelde van liefde is geen haat, het is onverschilligheid”. Het is de onverschilligheid die Auschwitz heeft laten gebeuren.

We kunnen de geschiedenis niet herschrijven. Maar we kunnen vandaag veel krachtiger zijn. We moeten ons allemaal die moedige, morele mensen herinneren die dit probeerden te stoppen. Alle wereldleiders, alle politici moeten het voortouw nemen in deze inspanning. Woorden zijn niet genoeg. Politieke toespraken zijn niet genoeg. Er moeten wetten worden aangenomen, strenge, harde, echte wetten die deze haatzaaiers voor een lange, lange tijd in de gevangenis zullen opsluiten. Kinderen moeten worden opgeleid en weten waar de haat van Joden toe leidt. Die zijn belangrijk. Maar er is een andere belangrijke manier voor wereldleiders om deze eeuwenoude haat te bestrijden.

Ik vraag alle landen om te stoppen met het uitbrengen van stemmen ten gunste van de constante en beschamende fixatie van de V.N. op Israël.

Precies 3 jaar, 3 maanden en 3 weken na de bevrijding van Auschwitz realiseerde het Joodse volk zijn 2.000 jaar oude droom en stichtte het de Joodse staat Israël. Als er geen andere reden is, dan het feit dat geen enkel land op aarde Joodse vluchtelingen zou opnemen die voor hun leven smeekten. Daarom heeft het Joodse volk Israël nodig.

Het Joodse volk heeft Auschwitz verlaten, het is Europa ontvlucht, het is elk land in het Midden-Oosten ontvlucht. En in plaats van in vluchtelingenkampen te leven en zich tot terreur te keren, bouwden ze een levendige democratie op in een plaats waar geen democratie bestaat. Ze hebben het ene na het andere wonder gecreëerd, terwijl ze elke dag hun bestaan moeten verdedigen. Geen enkel ander land op aarde heeft dit moeten doen. En daarvoor veroordelen de V.N., journalisten en zelfs enkele wereldleiders hen voortdurend.

Maar het is nog erger. Israël wordt steeds weer uitgekozen met dezelfde leugens die we al eeuwenlang over het Joodse volk horen.

Alleen al in de afgelopen zeven jaar heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties 202 resoluties aangenomen waarin landen over de hele wereld worden veroordeeld. Van die 202 resoluties is Israël 163 keer veroordeeld en de rest van de wereld slechts 39 keer. 163 keer tegen Israël, 39 keer voor de rest van de wereld.

We weten allemaal dat deze stemmingen absurd zijn. De V.N. negeert echt slechte dictaturen die miljoenen van hun eigen mensen doden. En het is duidelijk als dag, dat dit soort obsessief anti-Zionisme, niets anders is dan antisemitisme.

En met elke absurde stemming, elke stemming die alleen gericht is op Israël en de rest van de wereld negeert, verlaagt dit de hele V.N. en maakt het een minder serieuze instelling. Dat is erg jammer. Want de V.N. is gebouwd op de as waar we nu omheen staan. Het was zo veelbelovend. Het zou zoveel meer kunnen zijn.

Ik realiseer me dat hier in Auschwitz je omringd bent door getallen. 75 jaar … 1933 … 1938 … 6 miljoen. Maar er is één getal dat ons nog steeds schokt, terwijl het tegelijkertijd onze harten breekt.

Een miljoen – vijfhonderdduizend.

Dat is het aantal Joodse kinderen – anderhalf miljoen – die stierven in de holocaust. Het is zo pijnlijk dat we proberen er niet aan te denken. Het doet gewoon te veel pijn.

Als deze anderhalf miljoen kinderen hun leven hadden mogen leiden zoals alle andere kinderen in de wereld, zouden ze nu in de 70 en 80 zijn. Dan zouden ze onderwijs hebben genoten. Ze zouden getrouwd zijn. Ze zouden zelf kinderen hebben gehad. Zo’n verlies.

Maar er was ook iets anders verloren gegaan. Wat zouden deze anderhalf miljoen voor ons allemaal hebben kunnen creëren? Welke symfonieën… ? Welke grote literatuur… ? Welke technologie… ? Welke medische doorbraken hebben we van deze verloren zielen verloren?

Als je een geliefde hebt gehad die aan kanker heeft geleden, of Alzheimer, of Parkinsons misschien, zijn de oplossingen voor die ziekten hier in Auschwitz verloren gegaan. Dit was niet alleen een Joods verlies. Het was een verlies voor de hele wereld.

Er is nog een deel van het verhaal van Auschwitz waar niemand het ooit over heeft. Toen de overlevenden werden bevrijd van deze nazi-nachtmerrie, zochten ze nooit naar wraak. Ze verloren hun moeders en vaders. Zusters en broers. In te veel gevallen verloren ze hun vrouwen en kinderen. En ondanks dat werd geen enkele Duitser door een Jood als vergelding gedood. Niet één!!

Denk daar eens over na. Na alles wat er met hen gebeurd is, zijn deze Joodse overlevenden gewoon uit deze poorten gelopen en zijn ze verder gegaan met het opbouwen van een nieuw leven, het opvoeden van nieuwe gezinnen, het hard werken en het creëren van een nieuw gezin. Sommigen hebben hier vandaag kleinkinderen. En het is beschamend dat ze nu 75 jaar later hun kleinkinderen weer met dezelfde haat geconfronteerd zien. Dit is een schande – en het mag nooit worden getolereerd.

Uiteindelijk ben ik bang dat al deze getallen – anderhalf miljoen kinderen, zes miljoen Joden. Deze aantallen zijn gewoon te moeilijk voor ons om te begrijpen. Dus laat me je vandaag verlaten, met een laatste verhaal.

Het kwam van het Eichmann-proces in 1961, waar de ene getuige na de andere zijn ervaring hier in Auschwitz beschreef. Maar er was één man die opviel, omdat hij op een ongebruikelijke, niet-emotionele toon sprak. Hij beschreef de aankomst op dit perron – hier – met zijn vrouw en dochtertje. Zij werden uit de veewagens gejaagd en stonden daar in de rij voor de “selectie”. Een dokter besloot wie naar rechts zou gaan – om te werken, – en wie naar links zou gaan – voor de uitroeiing.

De man werd op dat moment gescheiden van zijn vrouw en dochter en zij werden weggeduwd. Op de getuigenbank zei hij: “Er waren zoveel mensen, dat ik niet wist hoe ik ze in de gaten kon houden.” Maar zijn kleine meisje droeg een rode jas en hij kon naar de kleine rode jas kijken, totdat deze steeds kleiner werd en hij deze niet meer kon zien.

De jonge Israëlische aanklager, Gabriel Bach, stond bij zijn stoel toen de man klaar was. Hij stond daar gewoon stil. Uiteindelijk vroeg de rechter aan Bach om verder te gaan, maar hij bleef stilstaan. Opnieuw zei de rechter tegen Bach dat hij verder moest gaan. En hij bleef gewoon staan, in stilte.

Jaren later legde Bach uit dat hij en zijn vrouw, stomtoevallig, net hun driejarige dochter hadden gekocht, een kleine rode jas. En Gabriel Bach zei dat tot op de dag van vandaag, als hij een stadion of een restaurant binnenloopt of gewoon door een straat in Jeruzalem loopt, en hij ziet een klein meisje in een rode jas, hij een brok in de keel krijgt en niet kan spreken. Eerlijk gezegd, als ik een klein meisje in een rode jas zie, denk ik aan hetzelfde. Dit is de erfenis van Auschwitz, en het zal nooit weggaan.

Aan elke joodse en niet-joodse persoon in dit publiek die deze poorten vandaag de dag verlaat – we moeten dit doen: Als we iets antisemitisch horen, als we iemand ten onrechte over Israël horen praten, als er joden in jullie straten worden aangevallen – zwijg dan niet. Wees niet onverschillig. Goede dingen, grote dingen, kunnen beginnen met iedereen een van ons. En doe dit niet alleen voor het Joodse volk in de hele wereld. Doe dit voor je kinderen, doe dit voor je kleinkinderen, maar doe dit ook voor het kleine meisje in de rode jas.

Haar as lag aan onze voeten, samen met meer dan een miljoen andere gemartelde zielen. Ze houden ons in de gaten en ze schreeuwen het uit, in één jankend koor: Wees niet stil!! Wees niet zelfgenoegzaam!! Laat dit nooit meer gebeuren met mensen!!