Trump’s Deal van de Eeuw: vier hete hangijzers

Na drie jaar aan voorbereidingen presenteerde de Amerikaanse president Trump dinsdag, in aanwezigheid van premier Netanyahu, het politieke deel van zijn ‘Deal van de Eeuw’. In het voorstel schetsen de Amerikanen de mogelijkheid om op termijn een Palestijnse staat te creëren op de Westoever en in de Gazastrook, met een gedeelte van Oost-Jeruzalem als hoofdstad.

Peace to Prosperity: A Vision to Improve the Lives of the Palestinian and Israeli People

Klik op de afbeelding om het volledige politieke plan te lezen

Het plan, getiteld Peace to Prosperity, A Vision to Improve the Lives of the Palestinian and Israeli people, telt 181 pagina’s met verschillende voorstellen, kaarten en budgetten. In het document worden nieuwe, pragmatische oplossingen geboden voor de belangrijkste twistpunten in het conflict. CIDI heeft de grootste hete hangijzers voor u op een rij gezet:

1. Jeruzalem
Een van de belangrijkste struikelpunten in het Arabisch-Israelisch conflict is de stad Jeruzalem. De stad van vrede is de heiligste plek voor Joden, maar Jeruzalem kent ook enkele christelijke en islamitische heiligdommen. Zo bevindt zich op de Tempelberg in Oost-Jeruzalem, waar eerder de twee Joodse tempels stonden, tegenwoordig een moskee. Nadat Israel in 1967 heel Jeruzalem op Jordanië terugveroverde, incorporeerde Israel het oostelijke gedeelte van de stad als onderdeel van de gemeente Jeruzalem. Sindsdien is de Israelische wetgeving er onverkort van kracht.

Trump erkent dat onder het Israelisch bestuur vrijheid van religie voor iedereen gegarandeerd wordt. “In tegenstelling tot eerdere machthebbers die heersten in Jeruzalem, en die de heilige plaatsen van andere religies hebben verwoest, moet de Staat Israel geprezen worden voor het beschermen van de religieuze plaatsen en het handhaven van de religieuze status quo”, aldus het document. Om deze reden moet volgens Trump onverdeeld Jeruzalem onder Israelisch gezag blijven.

Palestijnse Arabieren zien ‘Al-Quds’ (de Arabische naam van Jeruzalem) echter als hoofdstad van hun Palestijnse staat. De Amerikanen houden daar in hun plan enigszins rekening mee: de Arabische wijken ten oosten van Jeruzalem, zoals Kafr ‘Aqab en het oostelijke deel van Shuafat en Abu Dis, wijzen ze toe aan de nieuwe staat Palestina. De Verenigde Staten is bereid om een ambassade te openen in Al-Quds, zo benadrukte Trump in zijn speech.

2. Westoever
Volgens deze week verschenen cijfers wonen er op dit moment ruim 460.000 Joden in Israelische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, temidden van circa 2,5 miljoen Arabieren. In vredesbesprekingen vormde de status van deze nederzettingen altijd een heikel punt. Trump’s team tekent echter een kaart waarin geen enkele inwoner van het gebied, Joods of Arabisch, zijn huis hoeft te verlaten. Volgens de Amerikanen zorgt dit namelijk enkel voor maatschappelijke onrust en druist het in tegen het idee van co-existentie.

Het gisteren verschenen plan eist, in tegenstelling tot veel eerdere voorstellen, dan ook niet dat de Israelische nederzettingen worden ontruimd. In tegendeel: de Israelische soevereiniteit over gebieden als de Jordaanvallei wordt in het plan juist erkend. Tegelijkertijd kan door landruil een vrijwel aaneengesloten grondgebied worden gecreëerd voor de Palestijnse staat, dat twee keer zo groot moet worden als de grond die nu onder beheer van de Palestijnse Autoriteit (PA) staat. Het plan claimt dat 97 procent van de Israeli’s en 97 procent van de Palestijnen in een aaneengesloten Israelisch of Palestijns gebied zal wonen, zonder te hoeven verhuizen.

Wie goed naar de kaart kijkt ziet echter dat een compleet aaneengesloten grondgebied, zowel voor de Joodse als voor de toekomstige Palestijnse staat, vrijwel onmogelijk is zonder ontruimingen of uitruil van bevolking. Toch koos het Amerikaanse onderhandelingsteam er voor om de nederzettingen te laten voortbestaan. Joodse en Arabische “enclaves” in het grondgebied van de andere staat, zoals Peace to Prosperity ze noemt, kunnen blijven bestaan en worden via veilige wegen verbonden met Israel of Palestina.

3. Gazastrook
Het grondgebied van de Palestijnse Autoriteit bestaat op dit moment formeel uit de Westelijke Jordaanoever (de zogeheten A- en B-gebieden), evenals de Gazastrook. In 2007 pleegde terreurbeweging Hamas echter een bloedige staatsgreep in Gaza. Fatah-aanhangers werden vermoord of verdreven, en Hamas vestigde een alleenheerschappij. In de Westoever werden de instituties van de PA weer overgenomen door Fatah-aanhangers, leden van Hamas werden ontslagen. De eindstand was een bestuurlijke splitsing tussen de Palestijnen. Gaza wordt nog altijd geregeerd door Hamas, dat vredesbesprekingen met Israel afwijst en streeft naar de vernietiging van de Joodse staat.

Deze bestuurlijke splitsing maakt het vrijwel onmogelijk om een eventueel vredesakkoord tussen Israel en de PA te implementeren. In het plan-Trump wordt de implementatie van het vredesakkoord door Israel daarom afhankelijk gesteld van de eis dat de PA de controle heeft over Gaza en de strook volledig wordt gedemilitariseerd. Ook moeten Palestijnse politici de Staat Israel erkennen en geweld afzweren. Dit worden de ‘Gaza Criteria’ genoemd. Als de Palestijnen hiermee akkoord gaan heeft Gaza, als onderdeel van de nieuwe staat Palestina, de potentie om het Singapore van het Midden-Oosten te worden. De kustenclave, zo stelt Trump voor, kan via een tunnel worden verbonden met de Westoever. Ook zou het gedemilitariseerde Gaza in de toekomst een eigen haven en vliegveld kunnen krijgen.

Als de Palestijnen voldoen aan de Gaza Criteria en terreur afzweren is de VS, in samenwerking met de internationale gemeenschap, bereid om flink te investeren in de Palestijnse economie. In totaal is er een hulppakket beschikbaar van meer dan 50 miljard dollar, waarmee Peace to Prosperity volgens de Amerikanen het meest ambitieuze plan tot nu toe is om de Palestijnen te steunen. Als het plan zou worden uitgevoerd, zo stelt Trump, halveert de Palestijnse werkloosheid binnen tien jaar en zou de nieuwe Palestijnse staat uiteindelijk zonder ontwikkelingshulp kunnen.

4. Vluchtelingen
Het vierde en laatste hete hangijzer is het vluchtelingenprobleem. Na de oprichting van de staat Israel in 1948 verklaarden Arabische landen de oorlog aan Israel en moesten zo’n 850.000 Joden die in deze landen woonden vluchten. Veel van hen kwamen terecht in Israel. In dezelfde oorlog waardoor Joden uit Arabische landen naar Israel moesten vluchten, moesten Arabische inwoners die woonden in wat nu Israel is hun huis verlaten. Enkel de laatste groep beschouwt zichzelf tot op de dag van vandaag als vluchteling. De VN heeft voor deze vluchtelingen en hun nakomelingen een aparte vluchtelingenorganisatie opgericht, UNRWA, en zij genieten een andere vluchtelingenstatus dan alle andere vluchtelingen ter wereld.

De Deal van de Eeuw wijdt een heel hoofdstuk aan het vluchtelingenprobleem. Hoewel veel Palestijnen die zichzelf als vluchteling beschouwen nog altijd de droom koesteren om ‘terug te keren‘ naar wat nu Israel is, geeft de Amerikaanse regering in haar plan niet toe aan deze eis. “Voorstellen waarin wordt geëist dat de Staat Israel Palestijnse vluchtelingen moet opnemen, of waarin tientallen miljarden dollars worden beloofd als compensatie voor de vluchtelingen, zijn nooit realistisch geweest en er is nooit een geloofwaardige bron voor de financiering hiervan gevonden”, zo schrijven de Amerikaanse onderhandelaars.

Als alternatief biedt het plan Palestijnen, die als vluchteling staan geregistreerd bij UNRWA, drie opties. De vluchteling kan ten eerste burger worden van de Palestijnse staat. Ook zouden ze kunnen integreren in het land waar ze nu wonen. Voor 50.000 Palestijnse vluchtelingen wordt ten slotte een plek gezocht in lidstaten van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking. Hoewel Trump zegt vooral te willen investeren in de nieuwe Palestijnse staat, zal er tevens een bedrag apart worden gezet dat als compensatie kan dienen voor Palestijnse vluchtelingen. Voor het issue van de Joodse vluchtelingen moet, zo geeft het plan aan, een apart akkoord worden gesloten.

CIDI is voorstander van een levensvatbare, onafhankelijke Palestijnse staat naast een Israel met veilige en erkende grenzen. De door de Amerikanen voorgestelde staat in de Westelijke Jordaanoever en Gazastrook, met grenscorrecties, doet recht aan de Palestijnse nationale aspiraties en geeft hen de kans verantwoordelijk te zijn voor hun eigen bestuur. Een dergelijke staat moet echter het resultaat zijn van onderhandelingen tussen de partijen. Lees hier CIDI’s reactie.