UNRWA in zeven vragen en antwoorden

Gisteren verklaarde de VS haar bijdrage aan UNRWA met 65 miljoen dollar te verlagen naar 60 miljoen, tot woede van de Palestijnen. De VS wil zo de Palestijnse Autoriteit dwingen om met Israel over vrede te onderhandelen.

Nadat President Trump Jeruzalem als hoofdstad van Israel erkende en verklaarde de ambassade naar de stad te gaan verplaatsen, heeft PA-president Abbas verklaard de VS niet meer als bemiddelaar in het conflict te accepteren. Trump had eerder aangekondigd een “deal” voor het conflict te bewerkstelligen. Overigens bedient de Palestijnse president zich van dezelfde tactiek: Om Hamas te dwingen tot onderhandelingen, stopte hij verschillende geldstromen naar de Gazastrook, waardoor onder andere de elektriciteitstoevoer in het geding kwam.

Maar wat is UNRWA precies en wat is haar functie in het leven van de Palestijnen? Een uitleg in 7 stappen.

  1. Wat is UNRWA?

UNRWA (voluit: United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East ) werd in december 1949 speciaal opgericht voor Palestijnse Arabieren die waren vertrokken, gevlucht, verdreven of ontheemd geraakt uit het mandaatgebied Palestina tijdens de oorlog tussen Israel en de Arabische legers. Deze oorlog begon na het vertrek van Groot-Brittannië, die tot dan in het land regeerde. De organisatie bestaat inmiddels 68 jaar.

  1. Wat is bijzonder aan UNRWA?

UNHCR (UN Refugee Agency) is verantwoordelijk voor alle andere vluchtelingen in de wereld. Bij de UNHCR is het vluchtelingschap een tijdelijke status, terwijl de status van Palestijnse vluchteling een overerfbare status is, ad infinitum. Het maakt ook niet uit of men inmiddels verhuisd is naar bijvoorbeeld Amsterdam, zolang men maar de registratie heeft voortgezet.

In Libanon en Syrië mochten de Palestijnse vluchtelingen zich niet zomaar buiten de kampen vestigen, en kregen ze ook geen Libanees resp. Syrische paspoort. In Jordanië wel. Ook Egypte (dat eerst over de Gazastrook heerste) gaf de Palestijnen geen burgerrechten.

  1. Wat doet UNRWA?

UNRWA wordt ook wel “de grootste sociale dienst ter wereld” genoemd. De organisatie biedt een volledig hulpprogramma, inclusief medische zorg en onderwijs. Het heeft dan ook zo’n 25.000-30.000 mensen in dienst, veelal uit de Palestijnse gelederen: ambtenaren, leerkrachten, etc. De VN-organisatie runt ook scholen, en geeft schoolboeken uit.

  1. Waar is UNRWA actief (waar wonen de Palestijnse vluchtelingen)?

UNRWA bestiert kampen in Libanon, Syrië, Jordanië, de door de Palestijnse Autoriteit bestuurde gebieden en in de Gazastrook. Dit verklaart hoe het komt dat tussen de Syrische vluchtelingen die Nederland bereiken ook Palestijnen zijn. De UNRWA-vluchtelingenkampen lijken totaal niet op de tijdelijke vluchtelingenkampen van de UNHCR; met hun stenen huizen lijken ze meer op buitenwijken of dorpen.

  1. Hoe komt UNRWA aan haar geld?

UNRWA heeft een budget van zo’n $1,5 miljard. Ter vergelijking, het budget van de UNHCR, met zo’n 6.000-8.000 medewerkers, verantwoordelijk voor zo’n 17 miljoen vluchtelingen is ongeveer het dubbele hiervan. De VN-organisatie wordt door een aantal donorlanden gefinancierd. De grootste bijdragen komen van de VS, Canada, de EU, Groot-Brittannië en Zweden. Nederland betaalde bijna 20 miljoen euro in 2017. Het budget wordt vastgesteld aan de hand van het aantal door UNRWA “bediende” mensen. Dit is een van de redenen dat er verschillende getallen circuleren over het aantal inwoners van de kampen.

De VS betaalt een derde van het UNRWA-budget (zo’n 135 miljoen dollar). Gisteren verklaarde de VS slechts 60 miljoen te gaan overmaken. Zo hoopt de VS de Palestijnen onder druk te zetten om over vrede met Israel te gaan onderhandelen.

  1. Hoe veel vluchtelingen vallen onder de verantwoordelijkheid van UNRWA?

Als gevolg van de unieke overerfelijkheid (zelfs adoptiekinderen worden automatisch ‘vluchteling’) en de voordelen van het UNRWA-vluchtelingschap is het aantal Palestijnse ‘vluchtelingen’ vanaf 1950 toegenomen van 750.000 tot niet minder dan vijf miljoen Palestijnen in ballingschap in 2017. Uit demografische berekeningen kan overigens worden opgemaakt dat het oorspronkelijk maximaal 650 duizend vluchtelingen kan hebben betroffen. De VN Mediator on Palestine ging in september 1948 uit van 472 duizend. Het unieke voorzieningenpakket had echter een grote aanzuigende werking.

Ook over de huidige aantallen is er veel onduidelijkheid.  Worden de Palestijnen in bijvoorbeeld Saudi-Arabië ook meegeteld? En in Libanon? Volgens de officiële informatie van het UNWRA wonen er momenteel 532.000 Palestijnen in twaalf verschillende vluchtelingenkampen. Uitgaande van een interview met Hamas-ambtenaar Barka eind 2017, zouden het circa 282.000 moeten zijn.

  1. Waarom een andere regeling voor de Palestijnen?

De Palestijnse vluchtelingen werden in 1949 beloofd dat ze terug zouden keren nadat de Arabische troepenmacht het piepjonge Israel zou hebben vernietigd. Nu worden ze als politiek én demografisch wapen tegen de Joodse staat ingezet. Vele Palestijnen willen dat de wereld zich houdt aan de eis dat alle vluchtelingen/ ontheemden en ál hun nakomelingen zich uiteindelijk in Israel zouden moeten kunnen vestigen. Deze bepaling heeft geleid tot de ‘hospitalisering’ van de vluchtelingen en hun nakomelingen en draagt bij aan de kunstmatige instandhouding van het Palestijnse vluchtelingenvraagstuk.

Intussen heeft Israel vele vluchtelingen (en anderen) opgenomen uit Europa en de Arabische landen (deze worden overigens niet meer vluchteling genoemd). Dit  vraagstuk is dan ook het grootste obstakel bij vredesonderhandelingen; de belangen van de vluchtelingen komen niet overeen met die van de andere Palestijnen.