Wat de Israelische media schrijven over Oekraïne

IN ISRAEL / Door: JOS HUMMELEN / 17 mrt 2022 ISRAEL MEDIA OEKRAïNE RUSLAND
Israelische verslaggevers hebben een uniek haakje voor hun verhalen vanuit het conflictgebied in Oekraïne. Niet alleen spelen Israelische hoogwaardigheidsbekleders een belangrijke rol en vluchten veel Oekraïners naar Israel, ook de geschiedenis speelt op. Wat is er in Israelische media te lezen over de zich ontvouwende horror in Oekraïne, de relatieve neutraliteit van de regering in Jeruzalem en de oplevende herinnering aan de Tweede Wereldoorlog? 

Bloemen bij de Oekraïense ambassade in Tel Aviv. (bron: Twitter)

Zoals veel media over de hele wereld, is de Israelische pers de afgelopen week bijna alleen maar gericht geweest op de oorlog in Oekraïne. De berichtgeving was meestal een mix van directe rapportage over de oorlog, hartverscheurende ooggetuigenverslagen, onder meer van Israelische verslaggevers die naar de Europese smeltkroes werden gestuurd, en het nauwlettend volgen van de pogingen van Jeruzalem om Oekraïne te steunen zonder het Kremlin al te zeer tegen de haren in te strijken.

Illustratief: de banner die Walla News gebruikt bij artikelen over de Russische invasie van Oekraïne.

De pijn van Oekraïne

‘Duizenden doden’, luidde de kop op de voorpagina van Yedioth Ahronoth op donderdag. De woorden worden kracht bijgezet door een foto van een brandend gebouw in Charkiv dat was beschoten door Russische troepen. Dit beeld is typerend voor de voorpagina’s van het Israelische medialandschap van de afgelopen week. Met Israelische verslaggevers die naar Kyiv, Lviv en elders in Oekraïne zijn gestuurd, richt een groot deel van de reportages uit de eerste hand zich minder op de daadwerkelijke gevechten, die verder weg zijn en worden gedekt door nieuwsdiensten, en meer op de humanitaire ramp die zich ontvouwt.

Het populaire radiostation Galatz interviewt bijvoorbeeld een 10-jarige jongen die met zijn gezin van Kyiv naar Israel vluchtte toen er gevechten uitbraken. “De weg was erg eng, elke seconde hoorde je dreunen, en elke 10 meter was een controlepost met gewapende soldaten. Ik had geen tijd om gedag te zeggen, ik heb amper iets van het huis kunnen pakken”, zegt het jongetje. In dezelfde geest houdt de publieke omroep Kan een videodagboek bij van Rabbi Shmueli Azman en zijn vrouw Dvori, die ook Kyiv ontvluchtten naar Israel. “Er zitten nog zoveel Joden vast in Oekraïne en in Kyiv, dat volledig is gebombardeerd en beschoten”, zegt Dvori. 

Jeruzalems focus op de lange termijn

Terwijl de oorlog woedt in Oekraïne, vindt in Israel een aparte strijd plaats over de pogingen van Jeruzalem om een fragiel evenwicht tussen Oekraïne en Rusland te bewaren. Terwijl Jeruzalem een show heeft gemaakt van alle humanitaire hulp die het stuurt – en die in Oekraïne wordt gewaardeerd – zouden Oekraïners heel graag iets van het Iron Dome-luchtverdedigingssystemen of andere Israelische hightech wapens willen. De Israelische premier Naftali Bennett speelt volgens bronnen intussen een belangrijke rol als mediator.

“We hebben de steun niet nodig, maar we hebben de wapens nodig om onszelf te beschermen”, zegt Maksym Kozytskyy, gouverneur van de oblast Lviv, tegen Lazar Berman van The Times of Israel: “Als we dezelfde kans hadden gehad als Israel, met deze luchtverdedigingssystemen, zouden we in de lucht hebben gezegevierd.”

In Ha’aretz schrijft een ondernemer uit de hoofdstad van Oekraïne: “Vanuit het gezichtspunt van de Oekraïense Joden is de onvoldoende betrokkenheid van Israel bij hun lijden zowel ontgoochelend als ineffectief. Van waar we staan, onder Russisch bombardement, lijkt de staat Israel meer geïnteresseerd in public relations dan in echte actie om ons en ons land te helpen”

Als tegengewicht voor het sentiment in Ha’aretz meldt de website Ynet dat het Israelische leger in ieder geval blij is met het optreden van premier Bennett: “Hogere IDF-functionarissen leggen uit dat dit evenwichtige, realistische en verantwoordelijke standpunten zijn gezien de uitdagingen van het leger. De VS is inderdaad onze grootste bondgenoot, maar de Russen bevinden zich aan de grens en de oorlog met Iran op Syrisch grondgebied is nog niet afgelopen.”

Het volgende citaat van Anshel Pfeffer in Ha’aretz maakt de precaire situatie van Israel duidelijk: “Ja, Israel moet rekening houden met de veiligheid van honderdduizenden Joden die in Rusland en Oekraïne wonen. En met een klein Russisch contingent dat in buurland Syrië opereert, is een zekere mate van strategische voorzichtigheid geboden. Dat is nog steeds geen excuus voor de laffe, tweezijdige non-respons op Poetins misbruik van de herinnering aan de Holocaust wanneer hij beweert deel te nemen aan een campagne van ‘denazificatie’ tegen de ‘neo-nazi-junta’ geleid door een Joodse president in Kyiv.”

Protest in Tel Aviv tegen de Russische invasie van Oekraïne

De herinnering aan de Holocaust

Niet alleen vanwege de aanwezigheid van Joden in het gebied, maar ook vanwege het feit dat het Holocaustmonument van Babyn Yar bijna geraakt was door Russische beschietingen, leven de vreselijke herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog opnieuw op. Israelische media hebben daar ook uitgebreid aandacht voor.

Yad Vashem-directeur Dani Dayan vertelt aan de Times of Israel dat hij al vroeg in het conflict aanzienlijke tegenwerking kreeg van Russische functionarissen over Yad Vashems positie ten aanzien van Poetins ‘denazificatie’-retoriek. Zo ontving Dayan al een protestbrief van de Russische ambassadeur en een publieke reactie van een woordvoerder van het Kremlin. In die laatstgenoemde reactie draaide de Kremlinwoordvoerder de rollen om en wees op de wreedheden tégen etnische Russen en herhaalde Poetin’s mantra over het ‘ontdoen van nazi’s’ uit Oekraïne. Desalniettemin blijft Dayan volhouden: “[De motivatie voor het binnenvallen van Oekraïne, red.] is niet gebaseerd op feiten, het vervormt en bagatelliseert de Holocaust, en we betreuren het.”

De bommen, gericht op een tv-toren nabij het Joodse massagraf Babyn Yar, zorgden voor veel onrust in Israel. David Horovitz van Times of Israel maakte duidelijk dat de bommen die nabij deze belangrijke herdenkingsplek waren gevallen “waarschuwden voor het enorme gevaar dat deze oorlog met zich meebrengt”. Horovitz schreef beeldend hoe deze bommen neerploften op “met bloed doordrenkte aarde.” 

Cnaan Liphshiz van JTA wijst erop dat Zelenskyy ook zijn verhaal aandikte toen hij sprak over raketbeschietingen in de buurt van Uman, een pelgrimsoord voor chassidische joden. Maar hij merkt ook op dat het onlosmakelijk verbonden is met diens strategie om de schade aan Joodse instituties als gevolg van de Russische invasie te benadrukken, als contrast met de nazi-vergelijkingen van Poetin. “Hij gebruikt de Joodse invalshoek – en het is absoluut koosjer”, vertelt de in Oekraïne geboren auteur en voormalig Knessetlid Roman Bronfman hem. Hij voegt eraan toe dat zelfs als Babyn Yar niet werd geraakt, “het niet erg genoeg is dat het gevaar loopt geraakt te worden door Russische bommen? Zelenskyy en zijn mensen gebruiken dit heel terecht om Joden wereldwijd aan te sporen zich uit te spreken.”