1948, Exodus en Wieringermeerse pioniers

Toen de staat Israel op 14 mei 1948 was uitgeroepen, was het Concertgebouw in Amsterdam te klein voor de menigte van duizenden mensen die het wilden vieren. In de maanden ervoor en daarna maakten Nederlandse Joden de lange, moeilijke reis naar de staat in wording, die sommigen opnieuw langs de concentratiekampen voerde waar zij eerder bijna vermoord waren. En van hen waren sommigen ter voorbereiding opgeleid tot kibboetsnik in het Joodse Werkdorp in de Wieringerpolder.

De opkomst was zo groot, dat álle zalen in gebruik genomen werden, en dan nog niet iedereen in het gebouw paste. Collectie Joods Historisch Museum Amsterdam: JHM 02368-02

“De stichting van de republiek Israël is een medicijn voor onze vergiftigde jonge zielen,” sprak een enthousiaste student die op de viering afkwam. Verschillende bronnen spreken van een opkomst tussen de 4.000 en 10.000 personen. In ieder geval pasten zij niet met zijn allen in het Concertgebouw, ook toen alle zalen werden geopend voor de bijeenkomst. Zoveel Israelische vlaggen werden op die straathoek nog nooit gezien, behalve bij huldigingen van Ajax op het Museumplein.

Joodse bootvluchtelingen

Ter gelegenheid van de oprichting van de eerste Joodse staat sinds de Bar Kochba-opstand, reisden veel Joodse Nederlanders nog verder dan Amsterdam. In 2014 werd een aantal Nederlandse Israeli’s geïnterviewd voor een documentaire van de EO, Een rest keert weer. Zij maakten vlak na de Tweede Wereldoorlog de gevaarlijke en illegale boottocht naar wat toen het Britse Mandaat Palestina heette. Samen met zo’n 4.500 andere Joodse bootvluchtelingen vertrokken zij vanuit Frankrijk richting Haifa, aan boord van het overvolle, aftandse schip Exodus. De Britten lieten nauwelijks Joodse vluchtelingen Palestina in, maar dat weerhield hen niet.

Aan boord van dit landingsvaartuig, de Af Al Pi Chen (‘Ondanks Alles’) reisden 434 mensen in 1946 naar Israel. Museum voor Clandestiene Immigratie & Marine, Haifa.

Na een reis van tien dagen werd het schip onderschept en geënterd door de Britse marine, binnen 40 kilometer van haar bestemming. De opvarenden werden in drie schepen afgevoerd, eerst naar Frankrijk, toen naar Hamburg, in de Britse bezettingszone van Duitsland, omdat er in Duitsland interneringskampen voorhanden waren. Vanuit die kampen, waaronder het voormalige concentratiekamp Bergen Belsen, wisten duizenden toch hun weg te vinden naar het huidige Israel, sommigen vóór en sommigen na de oprichting van de staat. “Ik weet niet meer precies hoe ik dat gedaan heb. Ik vertrok in een lijkwagen,” aldus mevrouw Marty van Collem. Niet voor niets is het museum van de Israelische marine in Haifa tevens een Museum voor Clandestiene Immigratie én Marine. 

Pioniers in de Wieringermeer

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog ontstond ook in Nederland een vluchtelingenkamp, voor Duitse en Oostenrijkse Joden die de nazi’s probeerden te ontlopen. Het Joodse Werkdorp Nieuwe Sluis werd in 1934 opgericht in de toen nieuw drooggemalen Wieringerpolder. Daar werden de vluchtelingen voorbereid op een eventuele emigratie met een landbouwkundige opleiding, en avondlessen in ‘Palestinakunde’: geografie, joodse geschiedenis en Hebreeuws. Het pas ontstane land van de Noord-Hollandse polder moest net zo getemd worden als de Israelische woestijn. “Het was erger dan armoede, er was niets. Op dat moment werd ik me bewust van de betekenis van de Bijbels tekst ‘de aarde was woest en ledig'”, volgens voormalig bewoner Werner Zwillenberg.

Uiteindelijk emigreerden 205 van de in totaal 690 leerlingen van het Werkdorp naar Palestina. Enkelen, zoals de heer Zwillenberg, kregen een Nederlandse verblijfsvergunning en overleefden de oorlog in Nederland. 48 vluchtelingen slaagden erin om nog na 1940 de toekomstige staat Israel te bereiken, helpen stichten en opbouwen. Van de 315 bewoners die bij het uitbreken van de oorlog in het werkdorp zaten, hebben uiteindelijk 175 de oorlog niet overleefd.

Al sinds 1974 zet CIDI zich in Nederland in voor eerlijke berichtgeving over Israel. Omdat wij geen IRL feest kunnen houden voor Jom Ha’atsmaoet, houden wij om 19.30 uur een online bijeenkomst met politiek en militair analist Majoor Elliot Chodoff. Tot vanavond!