Door: René Zwaap
Het Centrum voor Informatie en Documentatie Israel (CIDI) in Den Haag dringt er in een deze week verzonden brief aan minister Hirsch Ballin van Justitie op aan dat Nederland stappen onderneemt om de van oorlogsmisdaden verdachte John Demjanjuk voor het gerecht te brengen, eventueel in Nederland.
Eerder deze maand werd bekend dat Duitsland Demjanjuk wil berechten voor medeplichtigheid aan de moord op 29.000 Joden uit Nederland in Sobibor, tussen april en juli 1943. Hiermee reageerde de Duitse onderzoeksrechter Thomas Walther op het afwijzen van Demjanjuks beroep tegen uitwijzing uit de VS op 15 mei 2008. De VS wil de in Oekraïne geboren Demjanjuk deporteren omdat hij zijn oorlogsverleden bij zijn immigratie verborgen heeft gehouden. Demjanjuk (88) stond eerder terecht in Israël, waar hij in eerste instantie ter dood werd veroordeeld vanwege misdaden begaan in het concentratiekamp Treblinka, waar hij bekend zou hebben gestaan als ‘Ivan de Verschrikkelijke’. De veroordeling werd ongedaan gemaakt toen uit de archieven van de KGB bleek dat deze bijnaam toebehoorde aan een andere kampbewaker. Demjanjuk werd vrijgesproken en mocht terug naar de VS. Vervolgens dook Demjanjuk’s naam op in het register van kampbewakers van het concentratiekamp Sobibor in Oost-Polen. Voor de Duitse autoriteiten was dat aanleiding om zijn uitlevering te vragen.
Ook Spanje toonde belangstelling in een proces tegen Demjanjuk. De in Brussel gevestigde mensenrechtenorganisatie Equipo Nizkor verzocht het Spaanse Nationale Hof een aanklacht in te dienen tegen vier veronderstelde voormalige concentratiekampbewakers, onder wie Demjanjuk. Maar in Nederland bleef het stil. Volgens Elise Friedmann van het CIDI, zou Nederland gezien het feit dat het hier gaat om de moord op 29.000 Nederlandse Joden er alles aan moeten doen om Demjanjuk in Nederland veroordeeld te krijgen. ‘Omdat bovendien een groot deel van de Joodse gemeenschap in Nederland juist in Sobibor is vermoord, bevreemdt het ons dat wij tot nu toe niets mochten vernemen over een Nederlands verzoek om zijn uitlevering,’ schrijft zij aan Hirsch Ballin.
Volgens hoogleraar internationaal strafrecht Harmen van der Wilt van de Universiteit van Amsterdam zou Nederland inderdaad kunnen vragen om de uitlevering van Demjanjuk. ‘In principe vervolgt Nederland alleen oorlogsmisdadigers als deze zich bevinden op Nederlands grondgebied, maar in de Wet internationale misdaden, wordt een uitzondering gemaakt voor misdaden die tegen Nederlandse burgers in het buitenland zijn begaan. In dat geval geldt een universaliteitsbeginsel, hoewel er dan nog juridische complicaties zijn.’
Geen stappen
Het parket van het Openbaar Ministerie in Arnhem, dat met de opsporing van oorlogsmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog is belast, laat weten dat er tot dusver geen stappen zijn ondernomen om Demjanjuk in Nederland berecht te krijgen. Volgens Sobibor-overlevende Jules Schelvis, voorzitter van de Stichting Sobibor, toont de Nederlandse Justitie geen belangstelling. Schelvis: ‘In de jaren tachtig getuigde ik in processen in het Duitse Hagen tegen Karl Frenzel, een van de beulen van Sobibor. Ik heb toen officier Brilman, die indertijd was belast met de vervolging van oorlogsmisdadigers, aangeschreven om bij het proces aanwezig te zijn, maar ik kreeg zelfs nooit een reactie. Blijkbaar interesseert het de Nederlandse autoriteiten geen zier.’
Bron: PM