Het bombardement op het ziekenhuis in de Gazastrook, waarbij honderden Palestijnen om het leven zijn gekomen, is een regelrechte tragedie. Ziekenhuizen mogen nooit het doel zijn van bombardementen, ook niet als er terroristen in de buurt zijn of onder het ziekenhuis zitten. De hele wereld viel over Israel. De NOS sprong erop als een dekkend paard en beweerde dat het toch echt Israel was! Veel werd in de uren erna duidelijk: het was een mislukte raketlancering door Islamitische Jihad, die andere terroristen.
(Credits: Mohamed Al Masri)
Verificatie is cruciaal
Toen 12 dagen geleden de eerste berichten naar buiten kwamen over Hamas terroristen, die uit Gaza waren gebroken en slachtingen hadden aangericht in nabij gelegen Israëlische kibboetsen en steden, reageerden mensen geschokt. Terecht overigens. De beelden van verbrande lijken, ontvoerde bejaarden, dode baby’s en verkrachte vrouwen deden de kijkers huiveren, maar over het gruwelijkste nieuws bestonden direct twijfels.
Bronnen binnen het Israelische leger, en later ook de woordvoerder van premier Netanyahu, brachten naar buiten dat er 40 baby’s onthoofd zouden zijn door Hamas. Verschillende Nederlandse media reageerden met twijfel over het bericht en waren van mening dat zulk nieuws eerst moet worden geverifieerd. Een uiterst gezonde houding voor welk nieuwsmedium dan ook. Klakkeloos feiten overnemen zonder ze te verifiëren is kwalijk en kan schade aanrichten.
De reactie van verschillende Nederlandse media
De Volkskrant publiceerde op 11 oktober een artikel, waarin zij schreven over het gerucht van de onthoofde baby’s en hoe dat gerucht zich zo snel heeft kunnen verspreiden. Aan de hand van een reconstructie met verschillende Israelische journalisten en militairen, concluderen zij dat er geen hard bewijs is voor deze gruweldaad. Er waren dan ook geen foto’s van. In het artikel levert de Volkskrant kritiek op media die dus wel het nieuws klakkeloos hebben overgenomen. Het blijft te allen tijde belangrijk om nieuws te verifiëren, waar het ook vandaan komt.
Ook het NRC sprak schande over de snelle verspreiding van het nieuws over de onthoofde baby’s zonder daarbij hard bewijs te zien. Daarbij focust de krant zich met name op de houding van de Amerikaanse president Biden die te snel was met het bevestigen van het nieuws, wat hij later overigens weer ontkrachtte. Goede journalistiek wordt onder andere bedreven door de kracht der verificatie en het NRC is hier dus naar op zoek.
Ook de NOS was zeer terughoudend met het berichten over onthoofde baby’s. Wel sprak men over onthoofde lichamen, vermoorde kinderen en ontvoerde ouderen. Dit alles werd gebaseerd op geverifieerd beeldmateriaal. Ook toonde de NOS de beelden van ontvoerde Israëli’s door Hamas. Beelden zijn namelijk een krachtig verificatiemiddel, zeker als ze ook door Hamas zelf worden gepubliceerd.
Groeiende kritiek op Elon Musk
(Credits: Justin Pachecho)
Voordat Elon Musk de scepter zwaaide bij het sociale mediaplatform Twitter, inmiddels omgedoopt tot X, waren er teams actief bezig met het bestrijden van fake news. Geheel in lijn met de libertaire visie van Musk zijn deze teams, sinds zijn aantreden, gemarginaliseerd. De vrijheid van meningsuiting is hierbij belangrijker dan ieder ander grondrecht. Dat is natuurlijk al een interessante discussie an sich.
Al in september waarschuwde de Europese Commissie, het wetgevende orgaan van de Europese Unie, X al dat het platform zich moet conformeren aan de Europese regels voor het bestrijden van fake news. De waarschuwing vond plaats in de context van de Russische invasie van Oekraïne en de grote hoeveelheden aan Russische propaganda die de ronde doen op het sociale mediaplatform.
Nu spoelt het platform weer over met fake news met mogelijk grote gevolgen. Met een klik op de knop nemen mensen nieuws over zonder het te controleren. Dit is sowieso al een gevaar op sociale media, dat wel vaart op snel nieuws, heftige berichten en trending topics. Maar nu, in deze oorlog, levert het direct gevaar op voor de Joodse gemeenschap in Nederland.
Het ziekenhuis dat niet meer is
Eergisteren werd de parkeerplaats van het Al-Ahli Arab Hospital getroffen, waardoor er een explosie ontstond. Het ziekenhuis stond in het noordelijke Gaza-stad waar de gevechten tussen Hamas en Israel al vanaf het begin van de oorlog hevig zijn. Palestijnse media op Telegram berichtten vrijwel meteen over een Israëlisch bombardement op het ziekenhuis. En dit werd in Nederland door verschillende media overgenomen.
Vooral de NOS liet schokkende beelden zien van dode en gewonde Palestijnen. De nieuwszender sprak hier van een ‘vermoedelijke’ luchtaanval en dat het ‘volgens Palestijnse media’ om een Israelische aanval gaat. Ook publiceerde de NOS vrijwel direct de reactie van andere wereldleiders Zij spraken schande over de ‘aanval’ op het ziekenhuis. Natuurlijk wees de NOS niet direct in de richting van Israel, maar door het gebruik van de woorden ‘vermoedelijk’, door meteen de verontwaardigde reacties te tonen van wereldleiders en door direct de mening van een hoogleraar oorlogsstudies te vragen, impliceren zij dat het gaat om een aanval. En die kan natuurlijk maar van één kant komen.
Maar later bleek dat het ziekenhuis niet geraakt was, er was een explosie op de parkeerplaats van het ziekenhuis. Ook het aantal doden is waarschijnlijk volledig onjuist.
Verantwoordelijkheid voor onrust
Meteen na de berichtgeving over het gebombardeerde ziekenhuis gingen mensen in verschillende steden de straat op. In Amsterdam, Rotterdam en Utrecht verzamelden mensen zich met Palestijnse vlaggen om hun steun te betuigen aan de inwoners van de Gazastrook. Iets wat begrijpelijk is en noodzakelijk. In Den Haag verzamelde zich een groep van een aantal honderden mensen bij de Israëlische ambassade. Er moest politie aan te pas komen om de ingang van de ambassade te bewaken en om er voor te zorgen dat de betogers niet, net zoals in Jordanië, de ambassade zouden bestormen.
Daar komt de aap uit de mouw
De zelfde avond en de volgende dag kwamen er berichten vanuit Israël dat het absoluut geen bombardement was. Dit werd gebaseerd op drie zaken. Ten eerste was er geen bevel gegeven om het ziekenhuis te bombarderen. Op de tweede plaats was er geen krater te zien op de plek van inslag, waardoor de explosie niet aan Israëls kon worden toegeschreven. Israëlische bommen op hoge gebouwen zorgen voor kraters in de grond. Als laatste, de omliggende gebouwen zijn nagenoeg ongeschonden gebleven. Daarnaast publiceerde de IDF ook een opname van Hamasterroristen, waarin zij spraken over een mislukte lancering en een video waarin de afzwaaiende raket te zien is. Ook zijn er onafhankelijke beelden te zien van een bewakingscamera uit één van de Israelische kibboetsen aan de rand van de Gazastrook met een afzwaaiende raket en een explosie.
Toch nog even dubbelchecken in Nederland hoor
In Nederland moest het ‘onafhankelijke’ platform Bellingcat, dat onderzoek doet naar online informatie, aanschuiven bij Op1 om te bevestigen dat het toch wel echt om een afzwaaiende raket vanuit Gaza ging. En dat veranderde natuurlijk ook een klein beetje aan de berichtgeving van bijvoorbeeld NOS. Terwijl bevestigde beelden in buitenlandse media al voor grote duidelijkheid hebben gezorgd blijft de NOS vasthouden aan: Wat weten we nu en onafhankelijk onderzoek is nodig en we kunnen ook niet zomaar de beelden geloven. Ook halen ze zogenaamd Israël-deskundige Peter Malcontent aan, die bij de Universiteit Leiden bekend staat als een activistische docent tegen Israel. Nu worden er zinnen gepubliceerd als: we weten het toch niet zeker en de strijdende partijen wijzen nog steeds naar elkaar.
Interessante verschillen
Terecht waren verschillende media in Nederland huiverig om te publiceren over het bericht van onthoofde baby’s. Zulke gruwelheden moeten eerst goed onderzocht worden op waarheidsgehalte en geverifieerd worden door onafhankelijke bronnen.
Een tip voor de grootste nieuwszender des vaderlands: doe dat de volgende keer bij een ontploft ziekenhuis ook!
Van wie kwam dinsdagavond de raket die dood en verderf zaaide in en bij het ziekenhuis in Gaza en de wereld schokte? Stafmedewerker Aline Pennewaard verafschuwt ‘de gretigheid’ waarmee Israel in de berichtgeving direct als dader werd aangewezen. Lees hier het hele artikel in De Telegraaf.