Deze week zijn er weer voorbeelden van een trend binnen het medialandschap: activisme verpakken als journalistiek. In NRC en Trouw ging het over Gaza, waarbij het activisme van de auteurs duidelijk naar voren kwam. Het is een miserabele ontwikkeling, waarbij met name over het Israelisch-Palestijns conflict bewust wordt gekozen voor activisme in plaats van serieuze journalistiek.
Rondom het Israelisch-Palestijns conflict maakt journalistiek steeds meer plaats voor activisme. Bij Trouw en NRC was dat deze week goed weer zichtbaar.
Schone schijn
In NRC schreven Derk Walters en Lucia Admiraal, die twee weken eerder blunderden met desinformatie over ‘een aarden wal van 17 meter hoog’ die Israel in Gaza zou bouwen, over het Vredesplan van Trump voor Gaza. Dat artikel is doorspekt van activisme.
De auteurs werpen de schijn op van een serieuze uiteenzetting, door te wijzen op ‘analisten’ die een een-tweetje zien tussen de VS en Israel. Zo komt eerst Yehuda Shaul aan het woord, die gepresenteerd wordt als ‘onderzoeker bij de Israelische denktank Ofek.’ Deze Shaul is echter ook oprichter van Breaking the Silence, een Israelische stichting die niet onder stoelen of banken steekt zeer anti-Israel te zijn. Die achtergrond wordt verzwegen door NRC, waardoor het de schijn wekt de balans te bewaken door een Israelische en een Palestijnse ‘analist’ aan het woord te laten. Shaul is echter allesbehalve neutraal, en al helemaal niet representatief voor Israeli’s.
De Palestijnse analist die wordt aangehaald is Muhammad Shehada, die wordt gepresenteerd als verbonden aan denktank European Council of Foreign Relations. Het ECFR geniet een uitstekende reputatie. De andere, dubieuze betrekkingen van Shehada worden echter niet vermeld. Zo is Shehada ook verbonden aan Al Jazeera en +972 Magazine, kanalen die hun animositeit ten aanzien van Israel niet verhullen. De meest problematische betrekking van Shehada is echter bij Euro-Med Human Rights Monitor, een uiterst controversiële organisatie gelieerd aan Hamas.
Witwassen van terreur
Niet geheel verrassend laat deze Shehada dan ook merken begrip te hebben voor de terreurgroep. Zo zegt hij dat het ontwapenen van Hamas ‘neerkomt op de volledige criminalisering van het Palestijnse verzet’. Deze ‘analist’ ziet Hamas dus als verzetsgroep, niet als terreurbeweging.
Dat lijkt ook voor NRC zelf, of in elk geval Walters en Admiraal te gelden. Zo wordt Hamas geen terroristische organisatie, maar eufemistisch ‘militante groep’ genoemd. Dat is opmerkelijk, ten eerste omdat de krant er doorgaans geen moeite mee heeft om Israel zonder enige twijfel of terughoudendheid te beschuldigen van genocide, etnische zuivering en andere ernstige misdaden. Ten tweede is de voorzichtige formulering ten aanzien van Hamas merkwaardig omdat het op elke denkbare terreurlijst voorkomt.
Het hele artikel is een aanklacht tegen Israel en doorspekt van subjectiviteit en activisme, verpakt als serieus stuk. Wie goed leest, ziet dat de auteurs hun eigen – negatieve – mening over Israel aan de lezer opdringen. Van een kwaliteitskrant mag je beter verwachten.
Reclame voor Gazadonaties
Ook in Trouw werd een podium geboden aan Gaza-activisme. Dat gebeurde op opmerkelijke wijze, door de opiniepagina aan te wenden voor het werven van donaties aan Gaza. Crowdfunder Louise Koopman kreeg de ruimte om op de opiniepagina een tekst gepubliceerd te krijgen die niet opiniërend was. Wervend was het daarentegen wel: in het hele artikel kwam welgeteld één linkje voor, die leidde naar een donatiepagina voor Gaza.
Verder viel er geen stellingname te bespeuren en geen debat aangezwengeld. Dat is curieus, want Trouw zegt over ingezonden opinies te streven naar het plaatsen van ‘stukken die een heldere stelling bevatten, die wordt onderbouwd met frisse argumenten.’ Daar is hier geen sprake van.
Activisme in de journalistiek
De voorbeelden uit NRC en Trouw laten een teleurstellende ontwikkeling zien: kranten die meer bezig zijn met het ventileren van hun eigen activisme. We zien dit activisme juist vaak als het gaat om het conflict tussen Israel en de Palestijnen. Matti Friedman benoemde onlangs in een lezing het pijnpunt: veel journalisten zien het als hun taak, of zelfs hun plicht, om ‘de onderdrukten’ bij te staan en hun geluid te laten horen. Dat verklaart waarom juist rondom Gaza dat activisme zo duidelijk zichtbaar wordt.
Het Israelisch-Palestijns conflict wordt steeds vaker platgeslagen als een simpel geval van onderdrukkers tegen onderdrukten, naar het binaire wereldbeeld van Marx. Omdat Palestijnen in dat idee de onderdrukten zijn, wordt journalistiek rondom dat thema zo activistisch van aard. Maar activisme hoort niet thuis in een krant. Die moet zich bezig houden met het aanbieden van objectieve, gedegen artikelen waarmee lezers zelf een eigen mening kunnen vormen. Lezers verdienen beter dan dit.