Het NRC pakt uit met een doemschets, over de staat van de democratie in Israel. Ja, er zijn zeker veel en terechte zorgen over Israel. Maar dat vraag wel om nuance en eerlijkheid. En dat ontbreekt juist bij de NRC. Zij vallen zelf in een valkuil, namelijk dat Israel veel negatiever wordt beoordeeld dan je zou verwachten op basis van de feiten.
Rechtsstaat en democratie
Het artikel van NRC heeft een punt: in de afgelopen vier jaar stond er veel op het spel in Israel. Het democratische gehalte in Israel, dat is zeker veilig. Iedereen in Israel kan stemmen en niemand in Israel wil dat afschaffen. Dat geldt ook voor Arabieren, Druzen, Bedoeïenen en andere minderheden. De commissie die heeft heeft besloten dat Arabische partijen niet mogen meedoen is sterk politiek gekleurd door de huidige coalitie. Helaas hebben zij ervoor gekozen om deze populistische beslissing te nemen, ook omdat ze weten omdat het Israelische Hooggerechtshof dit terugdraait.
De aanvallen van de coalitie waren juist gericht op de macht van het Israelische Hooggerechtshof. Dat vormt in Israel de tegenmacht, tegen de tirannie van de meerderheid. Er is geen Eerste Kamer, zoals in Nederland. Ook heeft Israel geen grondwetten, maar slechts basiswetten. Deze wetten zijn echter eenvoudig aan te passen. Dat maakt de rechtsstaat kwetsbaar. Het Hooggerechtshof mag wetten toetsen en ook afkeuren, als ze in strijd zijn met Israels basiswetten. Om de invloed te vergroten heeft het huidige kabinet verschillende methodes geprobeerd om de positie van het hof te verzwakken, maar tot nu toe zijn de meest directe pogingen tegengehouden door het Hooggerechtshof zelf. Bovendien lieten grootschalige demonstraties in 2023 zien dat Israel zo’n hervorming niet zomaar wil. Dat de hervormingen nog steeds niet zijn doorgevoerd, dat bewijst de kracht van de Israelische rechtsstaat.
Het is buitengewoon cynisch om te suggereren dat Israeli’s alleen opkomen voor democratie en de rechtsstaat als het hen uitkomt. Dat ze niet over de ander, de Palestijn, nadenken heeft heel veel historische redenen. De aanslagen van Hamas hebben een diep trauma gecreëerd in Israel. Het artikel is ook cynisch over de inwoners van Tel Aviv, die van mening zijn dat het land een democratie is. Dat is niet vreemd, want het is ook zo.
Lijstjes
De lijstjes laten een ander beeld zien van Israel dan het beeld dat NRC schetst. De krant verwijst naar ‘Varieties of Democracy’, gelieerd aan de universiteit van Göteborg. Sinds 2023 scoort Israël niet meer in de hoogste categorie. Maar in dat rijtje staan ook landen zoal Canada, de VS en het VK. Bovendien schuurt Israël nog steeds tegen de hoogste categorie aan. Dat is nog steeds een baken van democratie in het Midden-Oosten, aldus de universiteit: “The Middle East and North Africa is the most autocratic region in the world. Only 2% of the population reside in an electoral democracy – Israel, which lost status of a liberal democracy in 2023”.
Nog dubieuzer zijn de opmerkingen van NRC over gedode Palestijnse journalisten. Al meerdere keren bleek dat gedode ‘journalisten’ achteraf toch lid waren van een terreurorganisatie, veelal Hamas of Palestijns Islamitische Jihad. Het ‘Committee to Protect Journalists’ moest diverse namen van de lijst met journalisten afhalen. Maar daar hoor je NRC niet over. Het lijkt niet door te dringen dat Gaza geen open samenleving is met onafhankelijke journalisten, die de waarheid op het oog hebben. Persvrijheid bestaat niet onder het gezag van Hamas.
En ja, de journalistiek in Israel staat onder druk. Maar dat zien we eigenlijk in alle Europese landen. Maar de krant Ha’aretz bestaat nog steeds in Israel en Israelische filmmakers hebben de film Naza gemaakt. Hoe het afliep met Palestijnen die kritiek hebben op Hamas, dat zagen we na de wapenstilstand vorig jaar. Grootschalige executies waren het lot van vele Palestijnen, zonder proces. Het is ondenkbaar dat een journalist uit Gaza kritiek zou uiten op Hamas.
Oorlog
Dat brengt ons bij wellicht het belangrijkste punt. In de afgelopen drie jaar was Israel in oorlog. Deze week was het drie jaar geleden dat Hamas de terreuraanval uitvoerde op 7 oktober 2023. Deze gebeurtenis heeft nog steeds enorme invloed op Israel. Het ontwrichtte de samenleving, net als de langdurige oorlogen. Maar op enige compassie vanuit het NRC hoeft Israel niet te rekenen. Nergens wordt deze achtergrondschets gegeven. Dat het land ondanks al deze oorlogen, de politieke verdeeldheid en de economische uitdagingen nog steeds een democratie is, dat kan ook een reden zijn voor een compliment. Het artikel van NRC bevat slechts zurige kritiek en dat is onterecht.
Het is een trend die we vaker zien. Uit onderzoek in 2026 bleek dat 76% van de Nederlanders een ongunstig beeld heeft van Israel. Het is aan een krant om hier eens doorheen te prikken, maar dat is niet besteed aan het NRC. In eerder onderzoek bleken veel Nederlanders Israel te zien als grootste bedreiging van de wereldvrede. Dat vraagt om journalistieke tegenspraak. Maar het artikel van NRC laat slechts zien hoe dat beeld heeft kunnen ontstaan en kan blijven bestaan.
Ja, de zorgen over Israel blijven bestaan. En die zijn heel reëel. Maar dat moet wel in het juiste perspectief geplaatst worden.