Op 27 januari is het Holocaustdag. Deze door de VN ingestelde wereldwijde herdenking van de Sjoa wordt in Nederland gemarkeerd door lezingen, discussies en de altijd indrukwekkende bijeenkomst van het Nederlands Auschwitz Comité in het Wertheimpark in Amsterdam. Overlevenden van de nazi-verschikkingen leggen daar samen met vele jonge Nederlanders bloemen bij het spiegelmonument van Jan Wolkers. Ook de ambassadeurs van Duitsland, Oostenrijk en Polen leggen een krans. Uit respect voor de doden, uit schaamte of uit hoop op een betere wereld zonder racisme en discriminatie.
Onlangs is de discussie opgelaaid of op de nationale dodenherdenking op 4 mei op de Dam niet ook de ambassadeur van Duitsland moet worden uitgenodigd. De Joodse gemeenschap is hierover verdeeld. De argumenten tegen de aanwezigheid van de Duitse ambassadeur zijn niet goed vol te houden in hete licht van zijn jaarlijkse rol op de Auschwitzherdenking. Bovendien heeft Duitsland er op vele manieren blijk van gegeven schuldbewust te zijn en elke herhaling van het duistere verleden af te wijzen. Maar dit terzijde. Frappant in die diescussie was de opstelling van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Dat meende dat het uitnodigen van de Duitse ambassadeur buiten de orde is, omdat 4 mei een nationale herdenking is. Alsof de officiële aanwezigheid van enkele buitenlandse representanten te midden van duizenden geïnteresseerde Nederlanders het nationale karaktere van de herdenking in gevaar zou brengen!
De reden van de formalistische opstelling ligt dieper, zo blijkt uit een artikel van de directeur van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, Nine Nooter, in de Volkskrant. Op 4 mei wil het Comité alle Nederlandse slachtoffers van conflicten herdenken. Tachtig organisaties “zitten naast elkaar in onderlinge verbondenheid, en zonder dat er sprake is van een hiërarchie van leed”, aldus Nooter. Daarmee worden de Nederlandse Joden of Zigeuners, die louter vanwege hun afkomst vergast zijn en verzetsstrijders in dezelfde categorie geplaatst als Nederlandse soldaten die in vredesoperaties zijn gesneuveld. Zeker; bij de nabestaanden is het leed even groot. Maar wat denkt het Comité hiermee maatschappelijk te bereiken? Een waarschuwing tegen racisme, dat altijd weer op de loer ligt, of tegen oorlog op zich? Dat is een gevaarlijke illusie. Want wie alles wil herdenken en daarbij geen onderscheid maakt in de oorzaken van leed, herdenkt in wezen niets. Men leert de samenleving niets voor de toekomst. Als ik moet kiezen tussen een dergelijke a-historische ‘nationale’ herdenking, zonder Duitse ambassadeur, en de warmte van de Auschwitzherdenking met Duitse ambassadeur, dan is dat niet moeilijk. Op 4 mei mijd ik de Dam.
door Ronny Naftaniel