Antisemitisme sijpelt door in Russisch narratief

Nu de oorlogsinspanning van Rusland in Oekraïne zich uitbreidt, doet openlijk anti-Joodse retoriek zijn intrede in de reguliere media van het land, schrijft Cnaan Liphshiz van JTA. Liphshiz ziet bijvoorbeeld een populaire Russische talkshowhost die in de uitzending Joden noemt als “onvoldoende patriottisch” en wijst op een denktank die een prominente Joodse filosoof ervan beschuldigt uit hebzucht de kant van Oekraïne te kiezen. Inmiddels is een significant percentage Joden uit Rusland gevlucht, onder andere naar Israel.

Roman Bronfman maakt zich zorgen over antisemitisme in Rusland.

Naarmate de farce van het bestrijden van nazi’s in Oekraïne steeds meer ontmaskerd wordt, worden steeds meer antisemitische stijlfiguren gebruikt. De verschuiving in de retoriek over Joden in de Russische media begon ongeveer twee maanden geleden, volgens Roman Bronfman, een voormalig Israelisch parlementslid die een boek heeft gepubliceerd over het Jodendom na de Sovjet-Unie. Dat was ongeveer toen het nieuws verscheen dat Oekraïense troepen met succes de opmars van Russische troepen op Oekraïens grondgebied hadden gestopt. Sindsdien hebben ze Russische troepen teruggedrongen uit sommige gebieden die de Russen hadden veroverd. “Op het moment dat de stabiliteit van het regime werd bedreigd, werd een Joods doelwit gekozen,” zei Bronfman. “In veel opzichten is dit een herhaling van meerdere episodes in de Russische geschiedenis, waaronder de laatste dagen van Stalin.”

Joden als ‘buitenlandse agent’

In juli somde Vladimir Solovjov, een populaire talkshowhost die zelf Joodse voorouders heeft, in de uitzending de namen op van Joden die hij verweet geen “vaderlandsliefde” te hebben. Dat was rond dezelfde tijd dat Rusland de lokale activiteiten van het Joods Agentschap voor Israel, dat emigratie van Joden naar Israel faciliteert, begon te beëindigen. De rechtszaak over deze kwestie loopt nog.

Liphshiz schrijft dat, naarmate de oorlogsmachine van Poetin sputtert, er steeds meer antisemitische retoriek voorkomt in Rusland. In een artikel van 18 september in Moskovskij Komsomolets, een Russisch dagblad, stelde een ervaren schrijver genaamd Dmitry Popov een lijst samen van bekende Joden die hij “buitenlandse agenten” noemde, een term die de Russische regering vaak gebruikt voor haar vermeende vijanden. Hij voegde er sarcastisch aan toe dat de Joden op een dag een regering zouden kunnen vormen in “het mooie Rusland van de toekomst” – ogenschijnlijk nadat Poetin is afgetreden.

Meer bewijs van een verschuiving in de tolerantie voor antisemitische retoriek kwam vorige week toen Bernard-Henri Lévy, een prominente Frans-joodse journalist en filosoof die een uitgesproken voorstander is van Oekraïne, het door oorlog verscheurde land bezocht. De Strategic Culture Foundation, een Russische conservatieve denktank die vaak wordt geciteerd in de reguliere media in Rusland en daarbuiten, publiceerde een klaagzang over Lévy waarin taal wordt gebruikt die doet denken aan het klassieke antisemitisme van de 19e en 20e eeuw. “Deze 74-jarige Franse burger, geboren in een familie van Algerijnse Joden, ruikt bloed met zijn neus en vliegt er zonder dralen op af – en voor goed geld”.

Antisemitisme leeft op in onzekere tijden

De opleving van het antisemitisme voegt zich bij de krachten die ervoor hebben gezorgd dat tienduizenden Russische Joden hun land hebben verlaten sinds Poetin de Oekraïne is binnengevallen. Ongeveer 20.000 mensen, of 15% van de geschatte Joodse bevolking van Rusland, zijn in 2022 van Rusland naar Israel geëmigreerd onder de wet op terugkeer voor Joden en hun familieleden. Israelische autoriteiten bereiden zich voor op meer vluchtelingen uit Rusland, nu de exodus door Poetin’s mobilisatie zichtbaar wordt.

“De antisemitische retoriek die we nu zien, het loslaten van het taboe eromheen, zijn waarschijnlijk niet rechtstreeks door Poetins regering gestuurd. Evenmin als de perceptie dat Poetin om Joden geeft. Dit zijn zaken van een algemene sfeer,” stelt Bronfman. “Ambtenaren en de algemene bevolking lezen tussen de regels door hoe ze de Joden moeten behandelen. En die boodschap verandert langzaam.”

Luister naar Mizrach via Google Podcasts voor achtergronden bij het nieuws uit het Midden-Oosten.