Avraham Burg: Israel moet genezen van Sjoa-verslaving

CIDI organiseerde gisteren samen met het Menasseh Ben Israel Instituut en uitgeverij Ambo|Anthos in De Balie in Amsterdam een lezing van Avraham Burg over zijn nieuwe boek ‘De Holocaust is voorbij – afrekenen met Hitlers erfenis’. Volgens Burg moet de Holocaust minder prominent worden in de Israelische politiek en maatschappij.

In plaats daarvan moet Israel wereldwijd een humanistische visie vanuit Joods perspectief uitdragen om ‘een licht onder de volkeren’ te zijn. De avond die 190 bezoekers trok, werd ingeleid door CIDI-directeur Ronny Naftaniel, die Burg omschreef als ‘een man van wijsheid, moed en de schrijver van een interessant boek’, dat geschreven is ‘uit bezorgdheid voor het overleven van Israel’ – ‘een utopistisch denker terwijl Israel met extreem gevaarlijke vijanden te maken heeft’.

Burg vindt dat Israel de ervaringen met de Holocaust moet gebruiken om wereldwijd te waarschuwen tegen volkerenmoord, vervolging en racisme. Nu wordt volgens Burg de Holocaust in Israel gemonopoliseerd tot een exclusief Joods lijden. In de politiek lijdt dat tot beleid dat uitgaat van een altijd vijandige buitenwereld.

Ook vergelijken Israeli’s hun situatie vaak met die van de Joodse gemeenschap vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Burg: ‘maar het Israel van nu is absoluut niet in dezelfde positie, het is tijd voor Israel om eigenwaarde te krijgen en uit het slachtofferschap te stappen’.

Burg vergelijkt Israel met de Duitse Weimar republiek: onverschilligheid leidde ertoe dat extremisme kon opkomen terwijl politieke macht statusgebonden was en minderheden uit de hogere echelons werden uitgesloten. Burg waarschuwt voor eenzelfde trend in Israel waarbij extremistische, nationalistische en religieuze leiders volgens hem aan invloed winnen.
 
Burgs boek leidde in Israel tot grote ophef. Burg: ‘In Israel hangen we de vuile was liever niet buiten, maar we zijn er zo bang voor geworden dat we hem ook binnen niet meer uithangen en dan gaat het stinken’, zei Burg.

Volgens Burg is de Israelische bevolking collectief getraumatiseerd – Israeli’s van Marokkaanse of Irakese afkomst evenzeer als Israeli’s van bijvoorbeeld Duitse afkomst. Hij signaleert dit in de dagelijkse frequentie waarmee de Holocaust voorkomt in de Israelische media en in het publieke debat. 

De remedie? Burg pleit voor een nogal onpolitieke oplossing: liefde. Liefde van Israeli’s tegenover de wereld is volgens Burg noodzakelijk om Israel levend te houden, in plaats van het aanhouden van angst als leidraad. Hij pleit voor wereldwijde dialoog en inclusiviteit.

Over het utopische wereldbeeld van Burg kwamen verschillende vragen uit het publiek. Wat bijvoorbeeld als de utopie van de één, de volkerenmoord op de ander impliceert? En hoe ziet Burg concreet de Joodse rol in wereldwijd Holocaustonderwijs? Zoals Burg bij aanvang beloofde, werden de vragen moeiteloos gepareerd – een antwoord bleef uit.

Burg noemt zichzelf een utopistische Jood. Het is de vraag of Burgs utopische wereldbeeld de test van de realiteit kan doorstaan.