CIDI
Verleden, heden en toekomst van CIDI
Meneer de minister president, your excellencies, Ambassadors Margalith, Sobel, Michalowski, Kinar, Mr Israel Singer,
Vrienden van CIDI, dames en heren,
In oktober 1973, nadat de legers van Egypte en Syrië, Israel waren binnengevallen, op Jom Kippoer, Grote Verzoendag, de heiligste Joodse dag, werd in de Amsterdamse Koopmansbeurs een massale pro-Israelbijeenkomst georganiseerd.
Onder de duizenden aanwezigen waren ook politieke kopstukken, waaronder de toenmalige minister van Defensie Henk Vredeling.
Premier Joop den Uyl had al eerder de terugtrekking van alle Arabische troepen tot achter de bestandslijnen van 1967 geëist.
Deze en andere uitingen van solidariteit met Israel leidden al snel tot Arabische repercussies, in de vorm van politieke druk en een olieboycot.
Velen van u herinneren zich het fenomeen van de autoloze zondag, die werd ingevoerd om energie te sparen.
Eigenlijk werd met die olieboycot een cesuur aangebracht in de Nederlands-Israelische relaties.
Zo kwam er onmiddellijk na de oorlog, tijdens de Europese topconferentie van 6 november, een eind aan de zelfstandige Nederlandse Midden-Oostenpolitiek.
Na de gebeurtenissen van 1973 werd ook de publieke sympathie voor Israel geleidelijk aan ondergraven door onbekendheid met de complexiteiten van het Arabisch-Israelisch conflict.
Israel werd door velen niet meer gezien als David in gevecht met de Arabische Goliath, maar als een probleem dat ook de Nederlandse belangen kon beschadigen.
Een niet op diepgaande achtergrondkennis gebaseerde sympathie werd in toenemende mate ingeruild voor een evenmin op diepgaande kennis gebaseerde kritische opstelling, en soms zelfs irritatie en vijandigheid.
De blinde sympathie van voor de oorlog veranderde in kritische solidariteit.
Vanzelfsprekendheden werden ter discussie gesteld, bepaalde zaken behoefden uitleg.
Zelfs de “drie nee’s” van Khartoem uit 1967 leken te zijn vergeten, het Arabische nee tegen onderhandelingen, nee tegen vrede met Israel, en nee tegen de erkenning van de Joodse staat.
Maar Israel is voor de Joodse gemeenschap niet zo maar een staat; het is voor Joden de garantie dat de verschrikkelijke gebeurtenissen van 1933 tot 1945 zich nooit meer zullen herhalen.
Het bestaan van Israel is niet alleen van essentieel belang voor haar eigen bewoners, maar tevens voor het kunnen voortbestaan van de Joodse gemeenschappen elders in de wereld.
Mocht het voortbestaan dáár in het gedrang komen, dan moet er altijd een democratische joodse staat zijn die hen een veilige haven kan bieden.
Aantasting of ontkenning van het bestaansrecht van Israel ondermijnt de positie van alle Joden.
Tegen deze achtergrond kwamen op 8 december 1973 professor David Simons en Meester R.A. (‘Bob’) Levisson bij elkaar in Den Haag.
Simons was hoogleraar staats- en administratief recht en lid van de rijkscommissie Grondwetherziening.
De jurist Levisson, die van beroep drukker was, stond bekend om zijn grote kennis van het jodendom. Later zou hij van de liberaal-joodse gemeenschap zelfs de rabbijnentitel ontvangen.
Samen besloten zij het CIDI op te richten.
CIDI staat voor Centrum Informatie en Documentatie Israel. Ondanks een uiteindelijk veel breder takenpakket is die naam tot op de huidige dag gehandhaafd.
De stichting stelt zich ten doel, zo zeggen de statuten, “ten behoeve van de Nederlands-Joodse gemeenschap het Nederlandse publiek voor te lichten en kennis te bevorderen over Israël, het Midden-Oosten en overige aangelegenheden waarbij Joden betrokken zijn en het verrichten van al het geen met het bovenstaande verband houdt.”
Het initiatief van Simons en Levisson werd in de volle breedte door Joods Nederland gesteund en in het bestuur van de organisatie kregen dan ook vertegenwoordigers van alle belangrijke stromingen uit de Joodse gemeenschap zitting.
Bob Levisson werd tot directeur van het CIDI aangesteld.
Na enige omzwervingen verhuisde de organisatie in 1987 definitief naar de huidige locatie in de Jagerstraat, op loopafstand van de Tweede Kamer.
Een doorbraak voor het jonge CIDI in de publieke meningsvorming was het onderzoek dat de organisatie instelde naar het afgeven van zogenaamde niet-Joodverklaringen door Nederlandse bedrijven en hun meedoen aan de Arabische boycot van joodse en Israelische bedrijven.
Begin 1978 werd over die zaken een zwartboek geschreven door Ronny Naftaniel.
En nu ik hem toch noem, mag niet onvermeld blijven dat Ronny al langer dan 25 jaar bij het CIDI werkt, sinds 1980 als onvolprezen directeur en gezicht van onze organisatie.
De actie rond het zwartboek van het CIDI leidde tot een parlementair debat en tot wetgeving.
Nederland was het enige Europese land dat de economische boycot en discriminatie van Joden en Joodse bedrijven strafbaar stelde.
In de loop der jaren heeft het CIDI zich ontwikkeld van een op soms heel assertieve wijze opererend voorlichtings- en documentatiecentrum tot een volwassen maatschappelijke organisatie en een erkend kennisinstituut.
Het assertieve activisme van het CIDI was niet zelden ludiek en vaak zeer effectief.
Zo parkeerde de organisatie ooit een autowrak bij de oprit van de Pauselijke Nuntiatuur in Den Haag.
Op het dak van het wrak was een metershoge davidster bevestigd.
De actie was een protest tegen het met instemming van het Vaticaan plaatsen van een reusachtig kruis naast de hekken van Auschwitz I en het vestigen van een nonnenklooster op die plaats.
Tot aan de minister van Buitenlandse Zaken werden de autoriteiten door de nuntius over de kwestie met de auto aangesproken, maar die stond legaal geparkeerd en bleef dus staan.
Uiteindelijk greep het Vaticaan in, en werd het kruis weggehaald.
Ook veel andere CIDI-acties waren zeer effectief.
Zo slaagde de organisatie er eind november 1988 in een bezoek aan politiek Den Haag van aartsbisschop Hillarion Capucci te dwarsbomen.
Deze geestelijke was in 1974 door Israel tot twaalf jaar cel veroordeeld wegens wapensmokkel voor de PLO.
CIDI had de Tweede Kamer over de achtergrond van Capucci geïnformeerd en geen Kamerlid wenste hem te spreken.
In 2004, verhinderde CIDI de komst naar Nederland van de Pakistaanse moslimextremist Qazi Hoesseini Ahmed.
Die was door de Arabisch Europese Liga AEL uitgenodigd om in Nederland een aantal lezingen te houden.
De minister van Binnenlandse Zaken deelde het oordeel van CIDI dat de heer Ahmed een gevaar vormde voor de openbare orde en de staatsveiligheid.
Op de golven van de tijdgeest werd het ludieke activisme echter steeds minder vanzelfsprekend en ook minder toegepast, terwijl het werkveld van het CIDI steeds breder en gecompliceerder werd.
Zo mag de centrale rol die het CIDI rond de eeuwwisseling speelde in de onderhandelingen over de Joodse tegoeden niet onvermeld blijven.
Dames en heren,
Ik memoreerde het feit dat de Nederlands-Israelische relaties na de Jom Kippoeroorlog zijn veranderd.
Toch bleven vele aspecten van die relaties warm en intensief en voor Israel van uitzonderlijk belang.
Zo bleef Den Haag op voorbeeldige wijze Jeruzalems diplomatieke belangen in de Sovjet-Unie behartigen.
In die hoedanigheid speelde ons land een cruciale rol bij het faciliteren van de Joodse emigratie naar Israel.
Dames en heren,
Gedurende de afgelopen drie decennia heeft CIDI zich ingezet voor de belangen van de Joodse gemeenschap in Nederland; en om begrip te kweken voor door Israel ingenomen standpunten.
De weliswaar pro-Israelische grondhouding belette de onafhankelijke organisatie niet om indien nodig een kritisch geluid te laten horen.
Zo heeft CIDI zich vanaf het begin tegen de Israelische nederzettingenpolitiek verzet.
CIDI functioneerde zowel tijdens Israelische regeringen van rechts als van links.
Het was één van de eerste organisaties die pleitte voor een tweestatenoplossing voor het Midden Oostenconflict.
In betrekkelijk korte tijd is CIDI volwassen geworden.
Begonnen als een klein clubje, waarin Ronny Naftaniel en Hadassa Hirschfeld als een soort duizendpoten, indien mogelijk, de wereldpolitiek trachtten te beïnvloeden, is CIDI thans uitgegroeid tot een goed gestructureerde organisatie, met twéé duidelijke kernactiviteiten:
Informatieverstrekking aan politici en media over het complexe Midden-Oosten conflict, dat zich thans vanzelfsprekend toespitst op het Palestijns-Israelisch geschil, en het bestrijden van antisemitisme in al haar vormen en uitingen.
In het Nederlandse publieke debat over het Midden Oosten neemt CIDI een niet weg te denken plaats in.
Dat publieke debat wordt grotendeels nog steeds beheerst door dezelfde thema’s als 30 jaar geleden: het debat over de aard van het zionisme, over de terugtrekking uit bezette gebieden, en over de Palestijnse eis tot terugkeer.
Toch heeft Israel sinds de Jom Kippoer-oorlog op politiek niveau veel bereikt.
Er zijn vredesakkoorden met Egypte en Jordanië gesloten, een aantal moslimstaten heeft Israel erkend, zo ook de PLO.
Er zijn belangrijke contacten met Turkije en sinds kort met de NAVO
De economische banden met Europa, en met Nederland in het bijzonder, zijn meer dan gezond te noemen.
De bestrijding van racisme en antisemitisme is een tweede hoofddoelstelling van CIDI. Middels het jaarlijkse antisemitisme-rapport wordt de overheid geïnformeerd over antisemitische incidenten van het dan net verlopen jaar.
Dit belangwekkende rapport wordt samengesteld onder leiding en verantwoording van onze zeer gewaardeerde adjunct-directeur Hadassa Hirschfeld.
Ook Hadassa is sinds jaar en dag een van de belangrijkste steunpilaren van de CIDI-organisatie.
De overheid neemt ons antisemitismerapport ter harte.
Toch kan de aanpak van discriminatie door de overheid nog serieuzer worden genomen; nog te vaak blijkt dat aangifte niet leidt tot daadwerkelijke vervolging, of dat vervolging wordt geseponeerd.
Onze samenleving is gebaat bij een heldere en strenge aanpak van discriminatoire uitspraken of handelingen.
Dames en heren,
CIDI is volwassen, maar groeit nog steeds.
Sinds 1992 beschikt CIDI over een afdeling, OPTIN genaamd, die door informatieverstrekking de handelsrelaties tussen Nederland en Israel bevordert.
Aan CIDI’s jaarlijkse collegereeks over Israels buitenlandse politiek voor studenten wordt medewerking gegeven door hoogleraren en universitair docenten van de belangrijkste Nederlandse universiteiten.
Naast de twee eerder genoemde kernactiviteiten zet CIDI zich thans ook in voor de dialoog met Nederlandse moslims.
Op dit moment loopt een unieke cursus ‘Islam voor Joden’ en ‘Jodendom voor moslims’, die CIDI in samenwerking met moslims heeft opgezet.
Na de incidenten in de Amsterdamse wijk De Baarsjes, in mei twee jaar geleden, heeft CIDI het initiatief genomen een voetbaltoernooi voor Marokkaanse en Joodse jongeren te organiseren.
En op 2 mei zullen met medewerking van CIDI enkele bussen met Marokkanen een bezoek aan Westerbork brengen.
Er zijn vragen gesteld over de motivatie van het CIDI om zich juist op het gebied van de dialoog met de islamitische gemeenschap zo actief op te moeten stellen.
Wat heeft die dialoog met Israel te maken?
Welnu, de Joodse gemeenschap van Nederland is verbonden met Israel, maar zal ook in de toekomst een vaste component van de pluriforme Nederlandse samenleving blijven.
Een voortdurende dialoog met de islamitische gemeenschap is daarbij volgens CIDI van niet te onderschatten belang.
Bekendheid met elkaars uitgangspunten, gevoeligheden, normen en waarden, leidt tot een betere, respectvollere samenleving.
Onbekendheid tot verwerpelijke generalisaties, met alle negatieve gevolgen van dien.
De Nederlandse Joden hebben voor hun plaats in de Nederlandse samenleving moeten strijden, net zoals de islamitische Nederlanders dat nu moeten doen.
Uit de Joodse ervaring op dat punt kan de islamitische gemeenschap lering trekken.
Er zijn al praktische stappen gezet op die weg.
Ook zal de kennis die CIDI heeft opgebouwd bij de bestrijding van antisemitisme worden gedeeld met de islamitische gemeenschap in Amsterdam.
U hebt daarover eerder dit jaar in de krant kunnen lezen.
Op het terrein van racisme en antisemitisme bestrijding neemt CIDI het voortouw bij de invoering van het uit Amerika afkomstige scholierenprogramma World of Difference.
Dit programma bestrijdt vooroordelen en laat de meerwaarde zien van het door elkaar leven van verschillende culturen en religies.
Drie jaar geleden heeft het CIDI het initiatief genomen voor de oprichting van een jongerenorganisatie, CIJO genoemd.
Dat is een zeer dynamische, zeer actieve club geworden die in korte tijd veel studenten in heel Nederland heeft weten te bereiken, zowel van Joodse als van niet-Joodse huize.
Ook hier is het geven van eerlijke voorlichting de achterliggende gedachte, maar bovendien het overdragen van de lessen van de geschiedenis.
Helaas is het nog steeds noodzakelijk om het bestaansrecht van de staat Israel uit te leggen.
Het werk dat de heren Simons en Levisson dertig jaar geleden begonnen is niet af.
De zware last van de Joodse geschiedenis, met name die van de Holocaust, raakt direct het bestaansrecht van de Joodse staat.
De vraag is gerechtvaardigd of de Holocaust zich had kunnen voltrekken als de staat Israel tien jaar eerder zou zijn gesticht, als die veilige haven er toen was geweest.
Voor de nieuwe generatie is dat alles geschiedenis, zowel de Holocaust als de stichting van de Staat.
Het is aan ons om ervoor te zorgen dat die geschiedenis geen abstractie wordt.
Het is aan de nieuwe generatie om ervoor te zorgen dat de verschrikkingen van toen zich niet kunnen herhalen.
Voor niemand, voor geen enkel volk.
Tegen die jongeren zou ik hier willen zeggen: het is aan jullie generatie om op basis van overlevering uit te leggen wat mijn generatie, en die van Simons en Levisson, uit eigen ervaringen en waarnemingen kon doen.
CIDI is een open organisatie.
Onder de vrienden van CIDI, maar ook binnen de organisatie zelf, leven er verschillende meningen over het Midden-Oosten,
over Joodse vraagstukken en over de invulling van onze pluriforme samenleving.
CIDI wil met een ieder in debat te treden die bereid is tot een discussie.
Vandaag zult u dan ook verschillende, mogelijk tegenstrijdige meningen horen over de toekomst van de Joodse diaspora.
Wij vinden dat al deze meningen gehoord moeten worden.
De toekomst biedt hopelijk een bestendiging en verdere professionalisering van onze organisatie.
Wij blijven open naar anderen in Nederland, in Europa en in de wereld.
Wij hopen op hervatting van de politieke dialoog in het Midden Oosten.
Wij blijven toegewijd aan vrede voor Israel én voor de Palestijnen.
Wij blijven vechten tegen antisemitisme.
Wij blijven streven naar tolerantie en openheid in de samenleving in het algemeen en op scholen in het bijzonder.
Wij blijven strijden voor en ook namens een krachtige en mondige Joodse gemeenschap in Nederland.
Ook in de komende 30 jaar.
Ik dank u voor uw aandacht en wens u een interessant symposium.
Deze toespraak werd gehouden tijdens de internationale conferentie ‘De Joodse gemeenschap in een veranderende samenleving’, ter gelegenheid van de 30-jarige jubileumviering van CIDI, te Amsterdam.