De man die een fatwa afkondigde tegen Israel, is overleden

Yusuf al-Qaradawi, de facto leider van de Moslimbroederschap, overlijdt op 96-jarige leeftijd. Hoe kijkt de moslimwereld naar zijn erfenis?

al-Qaradawi sprak vanuit zijn studeerkamer in Qatar tot de Oemma. Bron: Wikimedia Commons.

Hij is theoloog, ‘thought-leader‘ en ook een echte popster onder gelovigen. De vele benamingen voor Yusuf al-Qaradawi in de Arabische media na zijn dood laten zien hoeveel rollen de tv-theoloog in de loop van zijn leven vervulde. Het begon allemaal met zijn verzet tegen het Egyptische regime van Gamal Abdel Nasser. Al op jonge leeftijd werd hij keer op keer gearresteerd vanwege zijn preken, en in 2013 ging hij uiteindelijk in ballingschap in Qatar. Een Egyptische rechtbank heeft hem bij verstek ter dood veroordeeld. Maar met de opkomende islamistische bewegingen en dankzij de Qatarese nieuwszender Al Jazeera volgde een miljoenenpubliek hem wekelijks. “Sharia en het leven” was de naam van zijn programma, waarin zowel alledaagse kwesties als de grote politiek aan bod kwamen. “Al-Qaradawi was de stem van de politieke islam. Zijn fatwa’s waren nooit van zuiver religieuze aard, maar waren in lijn met de Qatarese belangen en dienden om de Moslimbroederschap te positioneren,” volgens de Libische journalist Ahmed Elumami. Kort voor de opstand tegen het Libische staatshoofd Muammar al-Gaddafi schakelden de autoriteiten het elektriciteitsnet uit toen al-Qaradawi in de ether ging.

De regimes in Noord-Afrika en het Midden-Oosten zagen Moslimbroeders als al-Qaradawi als de grootste bedreiging voor hun macht. Gaddafi, Ben Ali in Tunesië en Bashar al-Assad in Syrië hebben de sluipende herislamisering van de bevolking, gepropageerd door Al Jazeera en andere satellietzenders uit de Golfstaten, met geweld onderdrukt. Al-Qaradawi gebruikte zijn show om zijn idee te promoten van een groot Arabisch rijk dat zich zou uitstrekken van Marokko tot Irak. Natuurlijk, als een theocratie, vergelijkbaar met wat de ideologen van de Islamitische Staat nastreefden. Zo ging Al-Qaradawi ook uitgebreid tekeer tegen homoseksualiteit. Zijn conservatieve wereldbeeld werd voor miljoenen mainstream via Al Jazeera. In zijn preken gaf hij duidelijk aan dat vrouwen vooral ‘gehoorzaam’ moesten zijn aan hun man. En hij stond het mannen toe om vreemd te gaan.

Fatwa tegen Israel

Maar de aanhangers van al-Qaradawi wijzen op zijn duidelijke afwijzing van het door Al-Qaeda en Islamitische Staat gepropageerde geweld tegen burgers. Anderzijds legitimeerde hij zelfmoordaanslagen tegen Israel door middel van een fatwa. Samen met 50 geleerden uit de regio leidde de Egyptenaar de “Unie van Moslim Juristen”, die de staat Israel het bestaansrecht ontzegt. Al-Qaradawi’s pleidooi voor de Holocaust en haatzaaiende uitspraken tegen de koningshuizen van de Golfstaten hebben zelfs geleid tot het politieke isolement van Qatar zelf.

al-Qaradawi met de Syrische vlag.

De dood van al-Qaradawi betekent het einde van een tijdperk. “Aanhangers van het voormalige regime vieren zijn dood, islamisten rouwen en salafisten hebben gemengde gevoelens”, zo beschrijft journalist Elumami de reacties in Libië op de dood van al-Qaradawi. Hij besluit: “De salafisten domineren het religieuze discours en verwerpen de politisering van de religie die de Moslimbroederschap nastreeft.”

Meer weten over De Moslimbroederschap? Luister naar Mizrach!