‘De Moslimbroederschap is een spectrum’

Hamas eist de aanslag bij Ariel op, waarbij één dode viel. “Dit is nog maar het begin,” volgens de leider van de Moslimbroederschap in Gaza. De macht en het gezag van de Moslimbroederschap neemt bijna overal in het Midden-Oosten sterk af, behalve onder de Palestijnen. Hoe zit de moslimbroederschap in elkaar en hoe verhoudt Hamas zich hiertoe? Kiki Santing van de Rijks Universiteit Groningen specialiseerde zich in de Moslimbroederschap en is te gast in Mizrach.

De Moslimbroederschap ofwel kortweg ‘De Broederschap’  is de naam van een wereldwijde soennitische islamitische politiek-religieuze beweging waartoe verschillende islamistische sociale en politieke organisaties en partijen in het Midden-Oosten gerekend worden. De organisatie is in 1928 in Egypte opgericht door de islamitische geleerde en onderwijzer Hassan al-Banna. Na de Zesdaagse Oorlog, met als uitkomst een zware Arabische nederlaag tegen Israel, werd het islamisme populairder ten opzichte van het Arabische nationalisme. Het oprichtingshandvest stelt dat Hamas de afdeling van de Moslimbroederschap is in ‘Palestina’, Hamas wordt door onder andere de EU en VS als terroristische organisatie gezien.

Turkije en de Moslimbroeders
De Moslimbroeders hebben hun hoofdkwartier in Istanbul, maar zijn hun toekomst daar niet zeker. Kiki Santing zegt daarover in Mizrach: “Die relatie tussen de Moslimbroeders en de AKP van Erdogan lijkt openlijk steeds slechter te worden. Ik weet ook dat er interne spanningen zijn over welke koers te varen. Dat heeft er ook mee te maken dat Turkije toenadering zoekt, tot onder andere Egypte, wat automatisch een ‘anti-moslimbroeder-zet’ is. Daarnaast zoekt Turkije ook toenadering tot Israel.” Turkije onderneemt stappen om weer een ambassadeur naar Cairo te sturen. Sinds de coup van al-Sisi heeft Turkije geen ambassadeur meer in Egypte.

De geschiedenis tussen Turkije en Egypte is complex. Santing: “Dat heeft ermee te maken dat Turkije zich aanvankelijk opwierp als een soort beschermheer voor de Moslimbroeders. Veel Moslimbroeders zijn daarom daarnaartoe gevlucht. Maar wat we de laatste jaren natuurlijk ook zien is dat Turkije steeds meer isoleert, vooral internationaal. Ook is Turkije in een grote economische crises belandt. We zien dus dat Erdogan toenadering zoekt tot nieuwe bondgenoten in de regio en dat zijn veelal tegenstanders van de Moslimbroeders.” 

Kiki Santing van de Rijksuniversiteit Groningen

Hamas
Hamas is misschien wel de bekendste groep Moslimbroeders. “Hamas is een van de aftakkingen van de Moslimbroederschap en natuurlijk één van de radicalere aftakkingen. Hamas komt voort uit het gedachtengoed en het is één van de kanten van het brede spectrum van wat we Moslimbroederschap noemen.” Santing benadrukt in Mizrach dat Hamas een zeer gewelddadige kant heeft, maar dat de Moslimbroederschap ook zeer gematigd kunnen zijn, zoals in Tunesië.

Hoe extreem Hamas is, bleek eens te meer uit de meest recente speech van Yahyah Sinwar, de hoogste leider van de Gazaanse aftakking van de Moslimbroeders (zie twitterdraadje hieronder). 

Guardians of the Wall
Het is bijna een jaar geleden sinds de Gaza-oorlog in mei 2021. Sindsdien is Hamas zich aan het voorbereiden voor de volgende grote escalatie en werpt zich steeds meer op als autoriteit, ook op de Westelijke Jordaanoever. Hierbij bindt Hamas letterlijk en figuurlijk de strijd met de Fatah aan. Zo was er op de Tempelberg een enorm spandoek van Hamas te zien tijdens de laatste periode van deze Ramadan. Fatah probeert Hamas-vlaggen en spandoeken te verwijderen, maar hun populariteit lijkt te groeien.

Meer weten over Hamas? Luister deze podcast.