Het was moeilijk te missen. Afgelopen maand publiceerde het Vlaamse tijdschrift Humo een schokkende column, geschreven door de populaire Belgische auteur Herman Brusselmans. Deze tekst veroorzaakte terecht publieke verontwaardiging en leidde tot juridische stappen tegen het tijdschrift. Dit incident was aanleiding voor mensenrechtenactivist Dan Sobovitz, voormalig adviseur van Europees Commissaris Maroš Šefčovič en bestuurslid van het Brusselse seculiere Joodse Gemeenschapscentrum (CCLJ), om in het Amerikaanse blad Politico zijn reactie te geven.
Credits: Dirk Annemans
In de gewraakte passage stond:
Ik zie een beeld van een huilend en schreeuwend Palestijns jongetje dat helemaal buiten zinnen om z’n onder het puin liggende moeder roept, en ik beeld me in dat dat jongetje m’n eigen zoontje Roman is, en de moeder m’n eigen vriendin Lena, en ik word zo woedend dat ik iedere Jood die ik tegenkom een puntig mes los door de keel wil rammen
Volgens Sobovitz is hier geen sprake meer van satire of een politiek standpunt, maar van een directe oproep tot geweld. Sobovitz uit zijn verontwaardiging over het feit dat, ondanks het verwijderen van het artikel, zowel Brusselmans als de redactie van Humo blijven vasthouden aan hun standpunt. Zij rechtvaardigen de woorden als “satire” en beschuldigen critici ervan de tekst uit zijn context te halen. Sobovitz benadrukt echter dat er geen enkele context is waarin dergelijke expliciete haatdragende uitlatingen gerechtvaardigd kunnen worden, ongeacht of ze gericht zijn tegen Joden of een andere groep.
Vrijheid van meningsuiting heeft grenzen
Volgens Sobovitz is vrijheid van meningsuiting een fundamentele pijler van een gezonde democratische samenleving. Kritiek op regeringsbeleid, inclusief dat van de Israëlische regering, is niet alleen toegestaan, maar ook essentieel voor een open debat. Sobovitz heeft veel tijd besteed aan het verdedigen van legitieme kritiek op Israël, of hij het daar nu mee eens was of niet. Discussies over mogelijke oorlogsmisdaden, de bezetting van Palestijns grondgebied en zelfs oppositie tegen het zionisme moeten mogelijk zijn. Het gaat hier immers om politiek debat over nationale bewegingen en hun impact.
Maar Brusselmans’ tekst gaat ver voorbij politieke kritiek. Hij overschrijdt een morele grens door alle Joden in de diaspora verantwoordelijk te houden voor het beleid van de Israëlische regering. Dit is net zo onrechtvaardig als elke moslim verantwoordelijk houden voor de daden van het regime in Iran, of elke Belg voor de wreedheden in Congo. Wat Brusselmans schreef, gaat niet over satire of een politiek standpunt: het is een aanzet tot geweld.
Blinde haat in een vrije samenleving
Brusselmans’ tekst ontmenselijkt Joden door hen te reduceren tot naamloze, abstracte vijanden, zonder enige vorm van onderscheid of nuance. Zelfs in zijn poging om zogenaamd te “contextualiseren” dat niet elke Jood slecht is, blijft zijn taal doordrenkt van haat. De Jood die hij beschrijft, ongeacht diens opvattingen over het Israëlische beleid, wordt gereduceerd tot een object van minachting en verachting.
CIDI onderschrijft Sobovitz’ standpunt. Vrijheid van meningsuiting mag nooit worden gebruikt om haat te rechtvaardigen. Kritiek op regeringen of religies is een recht, maar oproepen tot geweld tegen groepen mensen op basis van hun identiteit is een gevaarlijk en destructief pad. Als samenleving moeten we duidelijk de grens trekken tussen vrije meningsuiting en haatspraak. Het recht om je mening te uiten houdt niet in dat je het recht hebt anderen te ontmenselijken of geweld aan te moedigen. Dit zijn de grenzen die we moeten respecteren om een veilige en inclusieve samenleving te waarborgen.