Het kreeg vorige week minder aandacht, maar opnieuw sleepten drie ngo’s de Nederlandse staat voor de rechter. Hun eis is dat Nederland nog verder gaat om te voorkomen dat F-35 onderdelen in Israel terechtkomen. De uitspraak wordt 12 juli verwacht. De drie ngo’s zijn Oxfam Novib, Pax en The Rights Forum. In februari oordeelde het Gerechtshof Den Haag in een controversiële uitspraak het volgende: “Gelast de Staat uiterlijk binnen 7 dagen na betekening van dit arrest iedere (feitelijke) uitvoer en doorvoer van F-35 onderdelen met eindbestemming Israël te (doen) staken”. De staat is tegen deze uitspraak in cassatie gegaan en in september zal de Hoge Raad deze zaak behandelen.
Geen rechtstreekse levering meer
Naar aanleiding van het vonnis van februari is Nederland gestopt met het rechtstreeks leveren van F-35 onderdelen aan Israel. Maar de drie organisaties betogen dat er nog steeds Nederlandse onderdelen voor de F-35 terecht kunnen komen bij Israel. Dat gebeurt dan bijvoorbeeld via de Verenigde Staten. De Nederlandse staat betoogde dat in dit geval Amerika de eindbestemming is van het onderdeel. Dat Amerika daarna het onderdeel verwerkt, bewerkt en vervolgens aan Israel levert doet daar volgens de staat niet aan af.
Nederland stelt dat het niet mogelijk is om te tracken waar de Nederlandse onderdelen voor gebruikt worden. De drie partijen betoogden bij monde van hun advocaat Liesbeth Zegveld dat dit wel degelijk mogelijk is, maar dat Nederland dat niet wil doen.
Voldongen feiten
De Nederlandse staat koos ervoor om opnieuw niet in te gaan tegen alle beschuldigingen die tegen Israel worden geuit. Dat was een strategie die de landsadvocaat ook toepaste in februari. Dat is een strategie met risico’s, zo bleek uit dat vonnis. De eisende partij (in dit geval de drie ngo’s) moet daarbij de zaak neerzetten. Zij hebben daar allerlei ‘feiten’ naar voren gebracht, bijvoorbeeld rapporten van OCHA. Die rapporten zijn gebaseerd op gegevens van Hamas. Omdat de staat deze feiten niet of onvoldoende weersproken heeft gaat het gerechtshof uit van deze feiten.
Hoe problematisch dat is kan het volgende voorbeeld laten zien: Het gerechtshof stelde vast dat Israel ziekenhuizen aanvalt en zegt dan: “terwijl volgens het humanitair oorlogsrecht ziekenhuizen te allen tijde worden ontzien en beschermd”. Dit is echter juridisch aantoonbaar onjuist, want artikel 19 van de vierde Geneefse Conventie zegt over de bescherming van ziekenhuizen het volgende: “De bescherming waarop burgerziekeninrichtingen recht hebben, zal niet eindigen, tenzij daarvan, buiten haar menslievende taak, gebruik wordt gemaakt voor het plegen van voor de vijand schadelijke handelingen”. En dat is precies wat Hamas doet. Maar omdat de staat dat niet heeft weersproken gaat het hof uit van de feiten zoals dit eenzijdig naar voren is gebracht.
Dezelfde strategie heeft de staat opnieuw toegepast. Geen verweer op de feiten, alleen een technisch-juridisch verhaal over Amerika als eindbestemming van F-35 onderdelen. Dat maakt het verweer van de staat een stuk minder sterk dan het betoog van advocaat Liesbeth Zegveld. Terwijl er voldoende ruimte was om de feiten te bestrijden, aan de hand van informatie die Israel naar buiten heeft gebracht.
Uitspraak
Het wordt nu afwachten wat de kortgedingrechter gaat beslissen. Saillant detail is dat het dezelfde rechter was die de eisen van de drie organisaties eerder had afgewezen (in hoger beroep is dat toen teruggedraaid). Maar het zou zo maar kunnen zijn dat de rechter nu wel meteen meegaat in het betoog van Oxfam Novib en consorten, omdat hij ook gehouden is aan de uitspraak van het gerechtshof. Dat zou een verdere klap zijn voor het kabinet en voor de veiligheid van Israel. Juist nu met de bedreigingen van Hezbollah heeft Israel de F-35 meer dan ooit nodig.