#NoDenyingIt: Holocaustoverlevenden in actie tegen haatspraak op Facebook

Overlevenden van de Holocaust zijn een online campagne begonnen waarin ze Facebook oproepen om Holocaustontkenning te erkennen als haatspraak. In video-opnames vragen ze CEO Mark Zuckerberg om actie te ondernemen. “Ze noemen ons leugenaars. Maar we zijn geen leugenaars. We zijn getuigen.”

Er zijn stapels bewijs dat de Holocaust heeft plaatsgevonden. Het ontkennen of bagatelliseren ervan is dan ook een moedwillige belediging aan het adres van de zes miljoen Joden die zijn vermoord door de nazi’s, en diegenen die door geluk of toeval hebben overleefd, ondanks hun ‘misdaad’ dat ze als Joods waren geboren.

Nu, 75 jaar na het einde van de Holocaust, zijn overlevenden een actie begonnen tegen voortdurende Holocaustontkenning op sociale media. Met #NoDenyingIt wordt dagelijks een video geplaatst waarin overlevenden zich direct richten tot Mark Zuckerberg, en hem wijzen op de morele verantwoordelijkheid geen ruimte te bieden voor ontkenning van wat hen is overkomen.

De Claims Conference, een liefdadigheidsorganisatie voor het welzijn van slachtoffers en het in herinnering bewaren van de Holocaust, coördineert de campagne. Volgens Claims Conference gaat het om de eerste digitale campagne gestuwd door Holocaustoverlevenden.

Vanaf 29 juli plaats het iedere dag een video-opname waarin een overlevende aan het woord komt om Mark Zuckerberg te vertellen over hun ervaring met de Holocaust. “There is no denying it,” sluiten ze af.

Marian Turski, een van de deelnemers, lichtte zijn beweegredenen onlangs toe in een artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Een Nederlandse vertaling is via het Nexus Instituut te lezen:

Turski was een jonge man toen een documentairemaker hem uitnodigde mee gaan op een bezoek aan concentratiekampen samen met een groep neonazi’s uit West-Europa. De Joodse Turski zegde toe, ondanks zijn gevangenschap in Auschwitz, gevolgd door dodenmarsen naar Buchenwald en Theresienstadt. Zijn vader en jongere broer overleefden de Holocaust niet.

“Auschwitz is niet uit de lucht komen vallen”, schrijft hij. “Auschwitz is er stapje voor stapje ingeslopen, van kleine discriminatoire voorschriften tot massale genocide.” Volgens Turski gaat het niet om de belediging die hij persoonlijk ervaart, maar het gevaar voor de samenleving als geheel dat uitgaat van ontkenners. “Daarom doe ik vandaag een beroep op u – niet tegen de democratie, maar juist omwille van de democratie – niet toe te staan dat Holocaustontkenners op Facebook opduiken.”

Holocaustontkenning op Facebook

Facebook, in gebruikersaantallen het grootste platform, zegt in haar voorwaarden haatspraak niet te tolereren, en berichten te verwijderen die mensen bedreigen op basis van identiteit of afkomst. Wie Facebook gebruikt wordt gevraagd zich te houden aan een lange lijst aan verboden die het bedrijf als haatspraak interpreteert.

Opvallend genoeg weigert het platform echter tot de dag van vandaag om Holocaustontkenning hieronder te scharen. In een interview in 2018 zei Zuckerberg “diep beledigd” te zijn door Holocaustontkenners, maar ook te denken dat ze het “niet expres verkeerd hebben.” Met andere woorden: het bedrijf definieert Holocaustontkenning als “vrijheid van meningsuiting,” en blijft haar kanalen openstellen voor de verspreiding ervan.

Ontwikkelingen wetgeving

Dat heeft vermoedelijk alles te maken hebben met de omvang van Holocaustontkenning op het platform. Om die activiteit te dwarsbomen, zou inkomsten uit advertenties verminderen, die veruit de grootste inkomensbron zijn van platforms. Afhankelijk van omstandigheden kunnen overheden Facebook dwingen bepaalde uitingen te verwijderen. In de meeste Europese landen, waaronder Nederland, geldt tenslotte een verbod op het openlijk ontkennen van de Holocaust. In hoeverre dit effectief is, blijft echter onduidelijk, aangezien Facebook geen onafhankelijk inzicht biedt in het totaal aan communicatieverkeer op het platform.

Uit een reeks onthullingen in 2017 bleek bijvoorbeeld dat het bedrijf berichten die de Holocaust ontkennen nauwelijks aanpakte – behalve in Frankrijk, Israel, Duitsland en Oostenrijk. In andere jurisdicties bleek Facebook nauwelijks te hoeven vrezen voor vervolging.

In de nasleep van de Tweede Kamernota voor een betere aanpak van antisemitisme heeft minister van Justitie en Veiligheid Grapperhaus laten weten te werken aan een plan om internetbedrijven harder aan te pakken indien ze haatzaaiende berichten niet binnen 24 uur verwijderen.

Begin dit jaar deed de Amerikaanse antisemitismewaakhond ADL een rondgang in een aantal Facebookgroepen om te zien hoe Holocaustontkenning precies voorkomt. Hieruit bleek dat zowel openbare als gesloten groepen bol kunnen staan van gebruikers die ontkennen dat de Holocaust heeft plaatsgevonden, al dan niet op een expliciete manier.

ADL merkt bovendien op dat het merendeel van de gevonden teksten en memes gebruik maken van antisemitische stereotypen in hun claim dat de Holocaust niet zou hebben plaatsgevonden zoals wordt gesteld in menig geschiedenisboek. De donkere episode uit de geschiedenis zou een complot zijn, bedacht door Joden, met als doel er blijvende superioriteit aan te ontlenen en niet-Joden bovendien een schuldgevoel aan te praten.