Onderzoek toont verspreiding antisemitisme op social media aan

Een groot onderzoek van het Britse HOPE not Hate, de Duitse Amadeu Antonio Stiftung en het Zweedse Expo naar de verspreiding van antisemitisme op social media toont aan dat extremistisch antisemitisme zich weet te verspreiden op verschillende social mediaplatforms. De haat neemt verschillende vormen aan op de verscheidene platforms, maar weet in alle gevallen vele mensen te bereiken. Het onderzoek richtte zich op Facebook, Instagram, Youtube, Twitter, Telegram, Reddit, 4Chan en Parler.

Let op: Onderstaande afbeeldingen kunnen als zeer schokkend worden ervaren

Antisemitisme virulent op sociale media

Uit het rapport blijkt dat antisemitisme zich op elk platform voordoet, maar zich ook op elk platform anders manifesteert. Hierbij speelt de strengheid van de moderatie een grote rol. Waar streng gemodereerd wordt gebruikt men eerder codetaal of eufemismen. Met name antisemitisch complotdenken is een groot probleem op onder andere Facebook, Twitter en Telegram. ‘Klassiek’ antisemitisme komt meer voor op Parler en 4Chan. Daarnaast viel op dat ‘traditionele’ Holocaustontkenning terrein verliest aan mensen die de Holocaust belachelijk maken of het historische belang betwisten.

Een van de vele antisemitische comments op Facebook.

De rol van algoritmes noemen de schrijvers van het rapport zorgwekkend, omdat dat kan zorgen voor een sneeuwbaleffect. Daarnaast waarschuwen zij voor de connectie tussen complotdenkers en extreem-rechts, die meer en meer in dezelfde online milieus te vinden zijn. Antisemitische posts werken vooral via algoritmes en verschillende hashtags, waardoor content zich snel en soms gericht kan verspreiden. Het gebruik van codetaal, eufemismen en opzettelijke typfouten blijken keer op keer de moderatie te omzeilen.

Antisemitisme groeit bij complotdenkers

De schrijvers van het rapport waarschuwen voor de groei van antisemitisme bij complotdenkers. Zij komen enerzijds meer en meer in contact met extreem-rechts en anderzijds zien sommigen van hen zichzelf als de ‘nieuwe Joden’. Deze trivialisering leidt tot beelden van mensen met Jodensterren met daarop de tekst “ongevaccineerd”. Daarnaast is er een groei in het idee dat de Joden achter de zogeheten ‘New World Order’ of de ‘Great Replacement’ zitten. Met name George Soros is in dat verband een vaak genoemde persoon.

De rekrutering onder complotdenkers vanuit extreem-rechts was vooral te zien bij de QAnon-scene. Na de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de bestorming van het Capitool werden gedesillusioneerde aanhangers aangesproken door rechtsextreme personen in chatgroepen. Die stelden al snel dat ook QAnon een Joods complot was: “QAnon is a mossad psyop [psychological operation] to lead people astray”, aldus een gebruiker, “Its always the Js [Jews]“.

Holocaustontkenning neemt nieuwe vormen aan 

In het verleden waren Holocaustontkenners vaak bezig om hun theorieën wetenschappelijke gravitas te geven, om het legitiem te doen klinken. Maar op social media is daar nog weinig aandacht voor. Met name wordt de Holocaust belachelijk gemaakt, of vragen mensen zich af waarom iedereen er nog steeds over praat – het wordt gehistoriseerd.

Vanuit extreem-links trivialiseert men de Holocaust daar het niet past in hun denkkaders over klasse; volgens extreem-links kán de arbeidersklasse niet hebben meegedaan aan de industriële massamoord op 6 miljoen Joden. Op islamitische fora wordt de Holocaust gezien als hét excuus voor de Staat Israel, en vergelijkt met Israel graag met de nazi’s. 

Christelijk antisemitisme op YouTube, waarin een gebruiker een filmpje plaatst met een referentie naar een obscuur Bijbelvers.

Op de extreem-rechter flank is men met name druk met trollen: de Holocaust belachelijk maken “voor de lolz”. Zo gaan er op verschillende platforms ‘grapjes’ rond over ovens, “de 6 gorillion” en wordt de Holocaust neergezet als propaganda voor een “schuldcultuur”.

Hitlerverheerlijking op het platform 4Chan.

Elk platform heeft zijn eigen antisemitisme

Elk platform kent zijn eigen vorm van antisemitische posts en comments. Op Facebook kan antisemitisme zich vooral verspreiden via groepen, en alle soorten antisemitisme zijn daar te vinden. Met name in de comments onder bijvoorbeeld nieuwsberichten is antisemitisme virulent aanwezig, helemaal als het om nieuwsberichten over herdenkingen of het Midden-Oosten gaat. Door het gebruik van codetaal tracht men de moderatie te omzeilen.

Antisemitische privégroep op Facebook, antisemieten gebruiken vaak de termen ‘goy’ en ‘goyim’. Deze term hebben zij overgenomen uit oude Hebreeuwse teksten, waar het woord ‘natie’ of ‘naties’ betekent.

Instagram is vooral gericht op het delen van foto’s en video’s, maar ook daar weten antisemieten hun weg te vinden. Door het gebruik van algoritmes en hashtags kan antisemitische content makkelijk verspreid worden en kunnen mensen snel in een feitenfuik belanden. Door het slim gebruiken van bepaalde hashtags weet antisemitische content zich ook een weg te banen buiten de eigen bubbel, waar het vooral jongeren weet te bereiken.

Deze post op Instagram combineert meerdere soorten antisemitisme, waaronder antisemitisch complotdenken over de familie Rothschild en het idee dat Joden de macht over de wereld hebben.

Parler is het nieuwe alternatief voor Twitter, en groeide met name nadat oud-president Trump werd verbannen van Twitter. Het platform biedt complete vrijheid van meningsuiting en kent daarmee de meest heftige vormen van antisemitisme, het antisemitisme ‘bloeit’ daar. Op Parler werkt men ook met hashtags, al gebruikt men ook vaak bekende neo-nazistische afkortingen in hun posts. Doordat de moderatie praktisch afwezig is, hoeven gebruikers hun antisemitisme niet te verbergen achter codetaal of ‘ironische humor’.

Deze gebruiker maakt referenties naar nazistisch gedachtegoed en de Holocaust in deze post op Parler.

Ook op Reddit is antisemitisme aanwezig, zij het meer in de vorm van ‘humor’. De moderatie is de laatste jaren verstevigd en openlijk antisemitische pagina’s (subreddits) zijn gesloten. Maar antisemitisme komt vooral voor als zwarte humor, al zijn de pagina’s r/conspiracy  en r/israelexposed een van de laatste plaatsen waar men wel openlijk antisemitisch durft te zijn. Maar ook onder vrouwenhaters neemt het antisemitisme de laatste tijd gestaag toe.

Antisemitische post gedeeld op de subreddit r/2ME4U, waarin gesteld wordt dat Joden gierig zijn.

Telegram is een alternatief voor whatsapp waarin de vrijheid van de gebruiker een grote rol speelt. Mede hierom kan antisemitisme zich dan ook makkelijk verspreiden. Groepen vol complotdenkers delen content uit groepen vol neo-nazis, er is veel kruisbestuiving. Door het gebruik van kanalen kunnen gebruikers zonder weinig tegenspraak en masse antisemitische posts delen aan hun volgers. Met name de ‘Happy Merchant’ is een graag gebruikt beeld om “de Joden” of “Joodse perversies” mee af te beelden.

Post op Telegram waarin op bizarre wijze allerlei soorten antisemitisme samenkomen.

De allerjongsten op het platform TikTok komen ook steeds meer in contact met impliciete dan wel expliciete Jodenhaat. Het platform, wat voornamelijk draait om het delen van filmpjes, kent antisemitisme voornamelijk in de vorm van ‘grapjes’ over de Holocaust of over Anne Frank. Wederom door het gebruik van hashtags kan dit soort content zich razendsnel verspreiden. Daarnaast was TikTok de plek waar gebruikers afgelopen mei massaal besloten om de escalatie tussen Israel en Hamas als een simpel binair conflict neer te zetten: Israel slecht, Hamas goed. Zo werd Israel neergezet als kindermoordenaar en ging zelfs de hashtag #COVID1948, waarin Israel gezien wordt als virus, even viral. Israelhaat gebeurt ook door het gebruik van emojis, waaronder de volgende: 🇮🇱👞.  Antisemitisme op TikTok is zeer gelaagd en dus niet altijd makkelijk te modereren.

Ook op TikTok gaat de antisemitische ‘Happy Merchant’-meme rond.

Twitter is al jaren een beerput van antisemitisme, dat zich via hashtags en trending topics kan verspreiden. Zowel antisemitisch complotdenken als ‘klassiek’ antisemitisme verspreid zich snel op het platform. Het gebruik van de ((( ))) was ook een tijdje populair op Twitter, totdat Joodse gebruikers het op ironische wijze voor henzelf claimden.

Ook deze Twitter-gebruiker kon het niet laten om allerlei antisemitische buzzwords te benutten in een reactie op ADL-voorman Greenblatt.

Op YouTube verspreidt antisemitisme zich voornamelijk in de reacties onder filmpjes. Zo worden er veel referenties gemaakt naar christelijk antisemitisme, complotdenken en holocaustontkenning. Maar de site kent ook veel gebruikers met openlijk antisemitische usernames die doodleuk antisemitische content op het platform delen. Volgens de schrijvers van het rapport blijft 80% van de antisemitische content gewoon online staan. Met name tijdens livestreams, waarbij gebruikers kunnen chatten met elkaar, is antisemitisme volop aanwezig. Door de afwezige moderatie kunnen gebruikers simpelweg hun haat spuwen, zonder enige repercussies.

Meerdere reacties op YouTube refereren naar verschillende antisemitische concepten en denkbeelden.

De website 4Chan, en dan met name de pagina /pol/, kan gezien worden als dé beerput van het internet. De meeste antisemitische memes vinden hun oorsprong op dit geanonimiseerde blog en verspreiden vanuit daar naar andere websites en platforms. Er is geen moderatie op het platform, mede daarom noemt ADL de website ‘berucht om extreem hoge niveaus van haatdragende retoriek, waaronder racisme, homofobie, islamofobie, blanke suprematie en antisemitisme’. Met name afbeeldingen worden gedeeld op /pol/, waarin klassieke antisemitische beeldtaal een promintente plaats kent. Alle soorten antisemitisme zijn te vinden op deze pagina, waaronder nazistisch antisemitisme, conspiratoir antisemitisme, christelijke antisemitisme en antizionistisch antisemitisme. Op /pol/ is ook meer dan genoeg racisme en misogynie te vinden, maar antisemitisme lijkt de primaire focus van de gebruikers te zijn. De proportie antisemitisme op /pol/ is groter dan die op Twitter, Parler en Reddit. 

Post op 4Chan roept op tot het executeren van Joden wegens ‘misdaden tegen de mensheid’. Wederom gebruik van de ‘Happy Merchant’-meme.

Platforms moeten meer doen om antisemitisme aan te pakken

De meest verontrustende bevinding van dit rapport is dat er extremistisch antisemitisme werd gevonden op elk platform dat werd verkend. Hoewel de hoeveelheid verschillende soorten antisemitisme verschilt tussen platforms, blijft het mogelijk om alle vormen en extremen van antisemitisme op alle platforms te lokaliseren. Hiermee komen jongeren in contact met eeuwenoude haat, die zij misschien niet direct zullen herkennen maar wel zullen internaliseren. 

De bevindingen van dit rapport moeten dienen als een herinnering aan het aanpassingsvermogen en de onuitroeibaarheid van antisemitisme. Het is dus duidelijk dat er nog veel meer moet worden gedaan om antisemitisme online in te dammen. Met de toenemende groei van online platforms die actief zijn ontworpen om haatzaaiende uitlatingen zoals antisemitisme te hosten, te verdedigen en te verspreiden, is effectieve wetgeving vereist om dit probleem effectief aan te pakken.