Standbeeld Elieser beklad met letters “WLM”

IN ANTISEMITISME / Door: ARON VRIELER / 26 jun 2020 VANDALISME

“Het slavernijverleden maakt deel uit van onze samenleving. Het is niet alleen iets van zwarte mensen, maar ook juist van witte mensen.” Met die woorden citeerde Sergio Bernstein zijn broer Perez Jong Loy, de onlangs overleden antiracismeactivist, eergisteren bij de jaarlijkse herdenking van het slavernijverleden op de begraafplaats Bet Haim. Enkele uren later werd het Elieser-beeld beklad met de letters “WLM”. Het herinnert op pijnlijke wijze aan de hardnekkigheid van verschillende vormen van haat in de samenleving.

De leus “WLM”, oftewel “White Lives Matter”, moge duidelijk zijn: een schoffering van het idee dat zwarten mogen opkomen tegen racistisch onrecht dat hen treft, en op zichzelf een lelijk voorbeeld van hedendaags racisme.

Het hoofd van het standbeeld is met dezelfde rode verf beklad. De politie onderzoekt de zaak.  

Jaarlijks herdacht sinds 2002

Elieser leefde in de 17e eeuw als lid van het huishouden van de Portugees-Joodse dichter en koopman Paulo de Pina. Hij overleed in 1629, en werd begraven op de Portugees-Joodse begraafplaats Bet Haim in Ouderkerk aan de Amstel.

Toen de grafsteen van Elieser in 2002 werd blootgelegd ontstond vanwege de inscriptie het vermoeden dat hij weleens de eerste tot slaaf gemaakte Afrikaan in Nederland kan zijn geweest. Voor Perez Jong Loy was die kennis aanleiding om jaarlijks op de begraafplaats de afschaffing van de slavernij te herdenken bij een nieuw opgetogen standbeeld van Elieser.

Jong Loy stond bekend om zijn activisme tegen racisme en het gebruik van Zwarte Piet, maar ook voor bewustwording over het slavernijverleden en racisme in het algemeen. Hij was een van de oprichters van het inmiddels tot volksfeest geworden Kwakoe festival.

Parallellen

Het belang van bewustwording van het verleden, onder andere door onderwijs, is herkenbaar voor eenieder die zich inzet voor herinneringseducatie over de Holocaust en het antisemitisme.

Neem het voorbeeld van 1873, dat eigenlijk alles te maken heeft met het jaartal 1863. In 1863 werd slavernij in de Nederlandse koloniën afgeschaft. Mensen op plantages als slaaf werkten, moesten er toen echter nog tien jaar verder werken als compensatiemaatregel voor de economische schade die de eigenaren zouden leiden.

Jong Loy was de creatieve bedenker van buttons met het jaartal, die dus een subtiele verwijzing zijn naar de continuïteit van historische processen. In Holocausteducatie wordt over overlevenden van de Sjoa in grofweg drie fases verteld aan leerlingen: hun leven voor, tijdens en na de oorlog. Op die manier dringt door dat de Sjoa geen voltooid verleden tijd is, maar zijn doorwerking heeft op individuen, families en de maatschappij als geheel.

Een bekladding met “WLM” is een pijnlijk teken dat het aan dat zulk bewustzijn nog steeds scheelt. De haat die ruimte krijgt in de afwezigheid ervan belemmert vroeg of laat eenieders rechten en vrijheid van vooroordelen – ongeacht huidskleur of afkomst.

Geschiedenis Elieser onduidelijk

Overigens is het volgens historici onwaarschijnlijk dat Elieser tot slaaf was gemaakt, en of hij van Afrikaanse komaf was. De titel ‘bom servo’ (‘goede dienaar’) op zijn grafsteen zou mogelijk betekenen dat hij een bediende was in het huishouden De Pina. Dat hij Joods was, is vrijwel zeker. In 1617 werd hij opgeroepen om in de synagoge een gebed op te zeggen, doorgaans een teken van respect en waardering.