Wereldwijd schommelden de financiële markten gisteren van diep in het rood tot flink in het groen. De aandelenkoersen laten zich niet anders omschrijven dan een rollercoaster. De volatiliteit op de beurs heeft alles te maken met uitspraken van Donald Trump, die onverwachts aankondigde dat een deal met het Iraanse regime nabij is. Vertegenwoordigers van de Islamitische Republiek doen die berichten af als onzin. Wat zit hier achter? Is het bluf van Trump om negatieve economische gevolgen af te wenden, of kunnen we echt een spoedig einde aan de oorlog verwachten?
Trump is onnavolgbaar inzake de oorlog tegen het Iraanse regime. Het ene moment zet hij in op onvoorwaardelijke overgave, het volgende moment op een deal. De Amerikaanse president toont zich totaal onvoorspelbaar.
The Dealmaker
Trump geldt als een echte dealmaker. Anders dan veel voorgangers in het Witte Huis laat hij zich niet leiden door sterke ideologische overtuigingen. Dat geldt ook op het dossier-Israel. Waar Joe Biden en ook verreweg de meeste presidenten daarvoor golden als overtuigd zionist, valt Trump niet te betrappen op dat soort overtuigingen. Daar ligt ook een risico in verscholen voor de Joodse staat, al heeft Trump natuurlijk ook echt wel veel goede dingen voor Israel gedaan. Trump is afkomstig uit het zakenleven en schreef onder andere het boek ‘The Art of the Deal’. Zo lijkt hij ook naar geopolitiek te kijken: alles is een transactie. Zo maakte hij uiteindelijk eigenhandig een einde aan de Gazaoorlog toen hij vond dat het wel mooi was geweest. Zijn twintigpuntenplan zou de oplossing moeten zijn. De Israeli’s hadden de beslissing eenvoudigweg te accepteren en leken eigenlijk weinig in de melk te brokkelen te hebben.
De hele Groenlandaffaire maakte het karakter van Trump wederom goed zichtbaar. Buiten een ongezonde dosis narcisme kwam ook zijn onderhandelaarsgeest weer bovendrijven. De herhaaldelijke dreigementen met een militaire invasie om Groenland in te lijven deden Europa en de NAVO op zijn grondvesten schudden. Uiteindelijk kreeg de flamboyante president zijn zin: de NAVO-landen beloofden hem plechtig de verdediging van Groenland ingrijpend te versterken. Daarmee had Trump bereikt wat hij eigenlijk wilde bereiken. Het is een draaiboek dat we vaker bij hem zien: gigantisch hoge eisen stellen en forse dreigementen uiten, om vervolgens genoegen te nemen met een meer realistische uitkomst die hij als gunstig ziet voor Amerikaanse belangen.
Amerikaanse belangen
Met Venezuela kwam daar weer een nieuw hoofdstuk bij. In een spectaculaire militaire operatie werd dictator Nicolas Maduro gevangengenomen in zijn paleis en meegenomen daar de Verenigde Staten. Menig militair analist stond perplex van deze buitengewoon indrukwekkende operatie met speciale eenheden. Wie echter dacht dat Trump zou doorpakken en een einde zou maken aan het repressieve regime in Caracas, kwam bedrogen uit. Met Maduro in Amerikaanse hechtenis was in de Amerikaanse belangen voorzien. Zijn adjudant nam het over en moest Washington beloven voortaan veel van de Venezolaanse olie naar de VS te exporteren tegen gunstige voorwaarden. De bevolking van Venezuela bleef in de kou staan.
Toen in januari van dit jaar de knokploegen van de Iraanse ayatollahs mogelijk tienduizenden Iraanse demonstranten doodschoten, berichtte Trump dat Amerikaanse hulp onderweg was. Na enige voorbereidingstijd leek die er ook te komen, toen Israel en de VS de aanval openden op de Islamitische Republiek Iran. De hoop op het omvallen van het regime en het ontstaan van een nieuw, vrij Iran werd nieuw leven ingeblazen. Vanuit Jeruzalem klonken daarover ook wel hoopvolle berichten. De Israelische luchtmacht bestookt bovendien onophoudelijk doelen van de IRGC en Basij, het repressieapparaat van de mullahs. De regering-Trump had het in het begin ook nog wel over regime change, maar daarna leken andere belangen de overhand te nemen. De VS richtten zich militair in elk geval voornamelijk op doelen die de Amerikaanse belangen dienen: het nucleaire programma en de marine van de Islamitische Republiek.
Wispelturige Trump
Washington liet al eens doorschemeren dat het wellicht had gehoopt op een Venezuela-scenario. De Israeli’s liquideerden op de eerste dag van de oorlog opperste leider Khamenei, waarna nog veel meer topofficials van het regime werden geëlimineerd. De Amerikanen grapten vervolgens dat het had gehoopt met een van de secondanten een deal te kunnen maken, maar dat ook alle opvolgers van de opvolgers waren gedood. Daarna draaide Trump weer honderdtachtig graden en was niets minder dan onvoorwaardelijke capitulatie acceptabel. In een deal zou hij niet meer geïnteresseerd zijn.
Nu is de chaos compleet en zet de Amerikaanse president ineens wel weer in op een deal, een vijftienpuntenplan dat een einde zou moeten maken aan de oorlog. Hoe dat eruit ziet is nog volstrekt onduidelijk, maar een ding is glashelder: op Trump valt geen pijl te trekken. De Amerikaanse oorlogsdoelen schommelden al meermaals sinds het conflict uitbrak, maar nu valt er echt geen touw meer aan vast te knopen. Van die onvoorspelbaarheid zijn de Iraniërs mogelijk de dupe. Mocht het resterende Iraanse leiderschap getroffen worden door een rationele opwelling en het op een akkoord gooien met Washington, dan kan het wrede regime in het zadel blijven zitten. De Iraniërs, waarvoor hulp beloofd was, staan dan met lege handen.
Economische motieven
Het hoeft natuurlijk niet uit te lopen op een doemscenario. Het is goed mogelijk dat Trump op dit moment helemaal niet toe is aan een deal met het Iraanse regime, maar enkel probeert de financiële markten letterlijk en figuurlijk in rustiger vaarwater te laten komen. Het Iraanse regime slaat sinds het uitbreken van de oorlog wild om zich heen en vuurt raketten en drones af op de naburige Golfstaten, waarbij ook olie-, gas- en energieinstallaties doelwit zijn. Bovendien heeft het de belangrijke Straat van Hormuz afgesloten, die cruciaal is voor de mondiale toevoer van olie. Dat heeft zijn weerslag op de wereldeconomie. De prijs van olie is door het dak heen gestegen, waardoor ook de beurzen rood kleurden.
Toen Trump eerder verkondigde dat de oorlog bijna voorbij was, daalde de prijs van olie vrijwel meteen. Mogelijk heeft hij gedacht dat kunstje nog eens uit te kunnen halen, want na zijn uitlatingen van gisteren dat een deal dichtbij is, kleurden de beurzen ineens groen. Het is niet ondenkbaar dat er weinig feitelijke basis is voor de beweringen van Trump, maar dat hij zich vooral door economische motieven laat leiden. Vanuit Teheran wordt in elk geval bij hoog en laag ontkend dat er sprake zou zijn van een naderend akkoord. Er zouden wel berichten zijn uitgewisseld via intermediërende landen, maar absoluut geen sprake zijn van een overeenkomst.
Resumerend zijn beide scenario’s mogelijk. Enerzijds is het niet uitgesloten dat Trump zich verkeken heeft op de gevolgen van de oorlog voor zijn populariteit in de VS en de wereldeconomie en nu op zoek is naar een exitstrategie. Anderzijds is het ook niet ondenkbaar dat Trump nog niet van plan is de oorlog te beëindigen, maar nu wappert met een naderend akkoord om straks het Iraanse regime de schuld te geven als dat akkoord uiteindelijk uitblijft. Zo zou hij de Amerikanen toch nog kunnen verkopen dat de oorlog voorlopig nog even doorgaat. Welke van de twee het wordt, is met de onvoorspelbaarheid van Trump eigenlijk onmogelijk te zeggen. Wellicht is er zelfs nog een ander scenario. De onvoorspelbaarheid van Trump is zijn kracht, maar langzaam maar zeker wordt duidelijk dat het soms ook een valkuil kan zijn.