Op 29 december is de nieuwe regering onder leiding van premier Netanyahu ingezworen en daarmee neemt hij het roer over van het demissionaire kabinet van Lapid. Wat betekent dit voor de tweestaten oplossing? Wordt die nu in de ijskast gezet?
Credits: Justass
Geschiedenis
Zelfs voor de oprichting van de staat Israel in 1948 zijn verschillende voorstellen gedaan om tot een langdurige vrede te komen tussen de Joodse en Arabische inwoners van het toenmalige Palestina. Tijdens het Engelse mandaat over het gebied was het de Commissie Peel, die in 1937 het eerste concrete voorstel deed voor een tweestaten oplossing. Ondanks dat dezelfde commissie later het voorstel introk, borduurden de Verenigde Naties hierop verder.
Op 29 november 1947 werd resolutie 181 aangenomen, waarin een tweestaten oplossing werd voorgelegd aan de leiders van de Joodse en Arabische bevolking in Palestina. Dit voorstel werd door de Arabische leiders niet geaccepteerd, wat uiteindelijk leidde tot een burgeroorlog tussen beide kampen. Na het uitroepen van de staat Israel, door David Ben Gurion, leidde dit zelfs tot een interstatelijke oorlog met de Arabische buurlanden. Tot op de dag van vandaag wordt er door de internationale gemeenschap aangedrongen op een tweestaten oplossing. Ook een meerderheid van de Israelische bevolking is voorstander van zo’n oplossing. De toekomst kan er echter heel anders uitzien. Om te begrijpen waarom, moeten we eerst terug naar de recente geschiedenis.
Verschillende conflicten en dynamiek
Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen het conflict van Israel met de Arabische buurlanden en de Palestijnse bevolking. Hoewel zij over het algemeen verbondenheid voelen door een gemeenschappelijke etniciteit en religie, bestaat er met betrekking tot relaties met de Joodse staat een verschil.
Het verschil wordt getypeerd door de benadering van een gewapend conflict en de kosten, die zo’n conflict met zich meebrengen. De beroemde militaire historicus, Carl Gottfried von Clausewitz, schreef in zijn boek – ‘Over Oorlog’ – dat het voeren van oorlog simpelweg het bedrijven van politiek is, maar dan met andere middelen. Als de kosten vervolgens te hoog worden, is het niet meer rendabel om dus op deze manier politiek te bedrijven. Denk bij hoge kosten aan het verliezen van manschappen, militaire voertuigen, grondgebied, maar ook de invloed op de binnenlandse economie. In het licht van Clausewitz zijn theorie heeft Israel in 1978 vrede gesloten met Egypte en in 1994 met Jordanië. Maar met de Palestijnse bevolking op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza ligt het anders.
Aanhoudend conflict en groeiend wantrouwen
Een interstatelijk conflict kent een hele andere dynamiek dan een conflict binnen de landsgrenzen tussen twee volkeren. Beide volkeren maken claims op het grondgebied en zijn het tot op heden niet eens geworden over een oplossing. Maar wederom laat de geschiedenis ons zien, dat er wel degelijk onderhandelingen en voorstellen zijn geweest.
Natuurlijk kennen we allemaal het moment dat de Israelische premier Yitzhak Rabin en PLO-leider Yasser Arafat elkaar de hand schudden en de Oslo-akkoorden tekenden. Deze akkoorden werden gezien als een absoluut hoogtepunt na decennia van geweld. Oslo moest de weg vrij maken voor het oprichten van een Palestijnse staat. Vrijwel meteen na het tekenen van de akkoorden in de jaren negentig werd het akkoord echter gekaapt door extremisten uit beide kampen. Rabin werd vermoord door een Joodse extremist en aanslagen vanuit Palestijns kamp gingen door en intensiveerden uiteindelijk.
Credits: Flickr
De volgende gesprekken vonden plaats tijdens de Tweede Intifada tussen de Israelische premier Ehud Brak en Yasser Arafat. Tijdens de onderhandelingen op Camp David in 2000, met Amerikaanse bemiddeling, leken beide leiders op een respectvolle en vriendschappelijke manier met elkaar om te gaan. Ook hier kunt u zich waarschijnlijk een beroemde foto nog voor de geest halen. Na een pauze gaan de leiders weer naar binnen en is het duidelijk dat Barak en Arafat plezier hebben. Toch mislukken de onderhandelingen, omdat twee onderwerpen onbespreekbaar lijken. Terugkeer van Palestijnse vluchtelingen zou de demografie ingrijpend veranderen en volledig Jeruzalem als Israelische hoofdstad is ook onmogelijk. Zo keren beide leiders met lege handen naar huis.
Credits: Flickr
De dialoog blijft
Ondanks eerdere mislukkingen en het aanhoudende geweld tussen beide partijen, gaan Israel en de Palestijnen in 2007 toch weer met elkaar om de tafel. De Israelische premier Olmert en de leider van de Palestijnse Autoriteit Abbas besluiten elkaar te ontmoeten om te praten over een duurzame vrede, maar weer mislukken de onderhandelingen. Weer kunnen beide partijen elkaar niet vinden met betrekking tot de status van Jeruzalem en de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen. Daarnaast is de bouw van Israelische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever een doorn in het oog voor de Palestijnse Autoriteit. Zij weigert dan ook verder te praten. Volgens de Israelische premier, Olmert, zijn beide partijen nog nooit zo dichtbij een overeenkomst geweest. Het mocht alleen wéér niet baten.
Toch wel twee staten?
De gesprekken tussen Olmert en Abbas zijn de laatste directe gesprekken geweest tussen beide kampen met enig uitzicht op succes. Sinds 2007 is de context waarin het conflict zich bevindt ook sterk veranderd. Dit heeft weer alles te maken met Hamas, die in een kortstondige burgeroorlog met Fatah de macht greep op de Gazastrook. Hamas wordt door Israel, Europa en de Verenigde Staten Amerika gezien als een terroristische organisatie. Hierdoor besloot Israel een blokkade op te werpen aan de grenzen met Gaza.
Deze tweestrijd heeft ook voor een behoorlijke verdeeldheid onder de Palestijnen gezorgd. Buiten het feit dat er vele andere politieke en/of gewelddadige groepen actief zijn op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook, presenteren Hamas en de Palestijnse Autoriteit zich allebei als de vertegenwoordigers van de Palestijnen. Het moge duidelijk zijn dat Israel de Palestijnse Autoriteit ziet als de rechtmatige vertegenwoordiging van de Palestijnen, maar in de praktijk zorgt de onderlinge verdeeldheid voor veel problemen en onzekerheden.
Of toch niet?
De eis op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen, de status van Jeruzalem, de bouw van nederzettingen, en de onderlinge Palestijnse verdeeldheid zorgen voor een grote impasse in de zoektocht naar een oplossing in de vorm van twee staten. Daar komt nu nog het voornemen van de nieuwe regering bij.
De nieuwe regering heeft namelijk afgelopen woensdag verklaard, dat het Joodse volk een exclusief recht heeft op alle gebieden in het Land van Israel. Hier wordt veelal een referentie gemaakt naar het koninkrijk Israel uit de bijbel. Dit druist natuurlijk in tegen het internationale standpunt én die van de meeste vorige Israelische regeringen. Zoals u hierboven heeft kunnen lezen, wordt de tweestaten oplossing al sinds de jaren 30 gepredikt. Eerst door de Engelsen, toen door de VN en vervolgens ook door Israel. En zoals we inmiddels ook weten, hebben die voorstellen tot op heden niet geleid tot een duurzame en stabiele vrede. Het lijkt er dan ook op dat de nieuwe regering het over een andere boeg gaat gooien.
De vraag blijft dan natuurlijk wat er met het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen gebeurt. We moeten voorzichtig zijn om meteen een oordeel te vellen over een regering. Beoordeel een boek niet naar zijn kaft, luidt het eeuwenoude spreekwoord. En als wij bij willen dragen aan stabiliteit, vrede en veiligheid in Israel voor ál haar inwoners, zullen wij daarin het voortouw moeten nemen.