Uitspraak van het Internationaal Gerechtshof spaart kool en geit en beschadigt Israel

Een salomonsoordeel staat voor een wijs oordeel in een moeilijke kwestie: een compromis waarmee beide partijen uit de voeten kunnen. Zo kijkt het Nederlandse kabinet naar het oordeel van het Internationaal Gerechtshof over het opleggen van voorlopige maatregelen aan Israel vanwege de oorlog in de Gazastrook. Maar is die uitspraak van het Hof inderdaad een salomonsoordeel? Het leidt namelijk nu al tot schade voor Israel.

Schade

Die schade is nu al zichtbaar. Zo oordeelde het Gerechtshof Den Haag medio februari dat Nederland geen F-35-onderdelen meer mag leveren aan Israel. Oxfam Novib, één van de initiatiefnemers van de rechtszaak, verklaarde dat andere landen vergelijkbare zaken gaan starten. Een week later waren er hoorzittingen bij het Internationaal Gerechtshof over een andere zaak die over Israel gaat. Daar was de beschuldiging van genocide veelvuldig te horen. Het is onwaarschijnlijk dat er geen andere zaken zullen volgen om Israel verder te isoleren.

Intentie

Israel is door Zuid-Afrika voor het Internationaal Gerechtshof gedaagd na de beschuldiging dat de Joodse staat het Genocideverdrag schendt. Een uitspraak over deze zaak zal mogelijk jaren op zich laten wachten. Zuid-Afrika vroeg daarnaast om ‘voorlopige maatregelen’, die ervoor moeten zorgen dat in de tussentijd niet alsnog genocide wordt gepleegd.

Het Gerechtshof heeft criteria ontwikkeld die bepalen wanneer het voorlopige maatregelen kan opleggen. Zo moest Zuid-Afrika onder andere aannemelijk maken dat Israel’s handelen inderdaad strijdig is met het Genocideverdrag. Hét kenmerk van genocide is de overduidelijke intentie om een andere groep te vernietigen.

Het Gerechtshof stelt in haar voorlopige uitspraak dat deze intentie belangrijk is. Maar vervolgens lijkt het Hof bij de beoordeling hiervan alleen te kijken naar het bewijs dat Zuid-Afrika heeft aangeleverd. Het Hof gaat namelijk niet in op de tegenbewijzen van Israel en stelt slechts dat de claim van Zuid-Afrika ‘aannemelijk’ is. Een inhoudelijk en afgewogen oordeel over de intentie van Israel ontbreekt. Waarom? Het Hof zegt er gewoon niets over. In de uitspraak van 26 januari is niet zichtbaar dat het Gerechtshof de tegenbewijzen van Israel heeft meegewogen. Daarom pakt het oordeel nadelig uit voor de Joodse staat.

Maatregelen

Vervolgens moest het Hof beslissen over de op te leggen maatregelen. Zuid-Afrika wilde dat Israel zou worden opgelegd onmiddellijk te stoppen met de militaire operatie in Gaza. Het Hof koos hier echter niet voor. Waarom? Daar zegt het Hof wederom niets over, terwijl Zuid-Afrika dit als eerste en belangrijkste maatregel had gevraagd. Het niet opleggen van deze maatregel zal voor Zuid-Afrika teleurstellend zijn geweest. De door het Hof opgelegde maatregelen bestaan slechts uit het herinneren van Israel aan de verplichtingen die het heeft op grond van het Genocideverdrag.

Een tussenoplossing

Het blijft speculeren waarom het Gerechtshof deze keuze heeft gemaakt. Het meest waarschijnlijk is dat de rechters een compromis nastreefden dat recht doet aan het immense leed van de Palestijnen. Zuid-Afrika kan stellen dat het Hof duidelijk zegt dat het aannemelijk is dat Israel genocide pleegt. Israel kan zeggen dat de uitspraak een bevestiging is van het recht om zichzelf te verdedigen.

Lange termijn

Het was rechtvaardiger geweest als het Hof had uitgesproken dat het niet aannemelijk is dat Israel genocide pleegt, zoals de Duitse rechter Nolte deed. Hij schreef dit letterlijk in zijn aanvullende verklaring bij de uitspraak van het Hof. Het vonnis lijkt nu gebalanceerd, maar op de lange termijn zal het oordeel nadelig zijn voor Israel.

Geen salomonsoordeel

Het oorspronkelijke salomonsoordeel was bedoeld om de waarheid boven tafel te krijgen. Dat is echter niet zo bij het oordeel van het Internationaal Gerechtshof. Deze uitspraak heeft met name als doel om de kool en de geit te sparen en leidt uiteindelijk vooral tot reputatieschade voor Israel. Salomo besloot na zijn eerste oordeel tot een ander, rechtvaardig oordeel te komen. Die mogelijkheid heeft het Hof nog bij haar definitieve uitspraak. Hoewel de schade voor Israel tegen die tijd waarschijnlijk al geleden is.