De Europese verkiezingen zijn traditioneel gezien de verkiezingen met de laagste opkomst. Voor veel mensen zijn deze verkiezingen een ver-van-hun-bed-show, maar de uitslag van de verkiezingen kunnen wel degelijk invloed hebben op het Europese beleid voor de komende termijn van 5 jaar. Maar hoe werkt het Europees Parlement precies en wat valt er te kiezen als het om Israel, het Midden-Oosten en de Joodse gemeenschap gaat? Wij zetten het voor u op een rij.
In het Europees Parlement zijn 720 zetels te verdelen tussen de 27 lidstaten van de Europese Unie. Iedere lidstaat krijgt een aantal zetels toegewezen naar gelang het aantal inwoners. Nederland krijgt volgens de Europese rekensom 31 zetels toebedeeld. Voor deze 31 zetels gaan wij op 6 juni naar de stembus.
De uitkomst van de verkiezingen zal leiden tot een zetelverdeling tussen de deelnemende partijen, maar dat is nog niet alles. Het Europees Parlement is verdeeld in verschillende fracties, waartoe de Nederlandse politieke partijen behoren. Zo behoren VVD en D66 tot de ‘Renew Europe’ groep en de PVV tot de ‘Identity Group’. Binnen iedere groep wordt fractiediscipline gehanteerd, wat betekent dat de leden geacht worden hetzelfde te stemmen als de rest van hun fractie, behalve de groep waar de PVV toe behoort.
Waar staan onze partijen voor in Europa?
Fractie: Renew Europe
In het verkiezingsprogramma van de VVD wordt de Joodse staat een aantal keren genoemd. Over de verschrikkelijke aanval van 7 oktober wordt gezegd dat het laat zien dat de VVD achter Israel moet staan, dat als democratisch land het recht heeft op zelfverdediging. De barbaarse aanvallen van Hamas laten ook zien dat de dreiging vanuit Jihadistische groepen nog steeds springlevend is en dat ook Europa zich hier tegen moet wapenen. Ook wil de VVD een duurzame vrede tussen Israel en de Palestijnen stimuleren door middel van een twee statenoplossing. De VVD wil zich ook vanuit Europa gezamenlijk gaan wapenen tegen de dreiging van onder andere Iran. Collectieve maatregelen moeten mogelijk zijn als een Europees land het slachtoffer wordt van externe dreiging. Ook wil de partij dat quasi-statelijke organisaties, zoals Hezbollah en Hamas op de Europese terreurlijst komen en dat het sanctiepakket tegen Iran wordt uitgebreid. De VVD wil de mogelijkheid om gezamenlijk ambassadepersoneel van Iran uit te zetten en vliegverbindingen met Teheran te schrappen. De bestrijding van antisemitisme wordt niet genoemd in het programma.
Fractie: De Groenen & Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten
GroenLinks-PvdA volgt de lijn uit de Tweede Kamer en noemt Israel maar liefst 13 (!) keer in haar verkiezingsprogramma. De aanslagen op 7 oktober worden genoemd, maar daarna volgt een zeer negatieve uiteenzetting over de Joodse staat. De linkse combinatiepartij beschuldigt Israel van het collectief straffen van de Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Ook worden de oorlog en de grondinvasie een ‘nietsontziende en disproportionele’ vergelding genoemd. Dit impliceert dat Israel lukraak op burgers vuurt. De strenge militaire protocollen van het Israelische leger staan dit soort wandaden niet toe. De groen-rode combinatie streeft daarnaast naar erkenning van een Palestijnse staat naast die van Israel en noemt alle gebieden op de Westelijke Jordaanoever bezet, hetgeen indruist tegen de Osloakkoorden.
Daarnaast moet de levering van al het militaire materieel aan Israel worden gestopt, zelfs als de oorlogssituatie niet voldoet aan de geest van exportcriteria. Naar eigen invulling dus. Vrede, aldus Groenlinks-PvdA, vereist een Palestijnse staat. Iran wordt in zijn geheel niet genoemd. Antisemitisme wordt kort genoemd als categorie die moet gaan vallen onder een volledig overkoepelende Europese antidiscriminatiewet. Er komt dus geen aparte aanpak voor het virulente antisemitisme sinds 7 oktober.
Fractie: Renew Europe
Over D66 kunnen we ditmaal kort en bondig zijn. Israel, Iran en antisemitisme worden in hun verkiezingsprogramma geheel niet genoemd. De partij legt in haar programma vooral de nadruk op een groen en geopolitiek sterk Europa. Huidige lijsttrekker Gerben-Jan Gerbrandy, die al eerder Europarlementariër was van 2009 tot 2019, werd in 2017 verkozen tot Groenste Politicus van het Jaar. Momenteel heeft D66 slechts één zetel in het Europees Parlement. De huidige Europarlementariër, Samira Rafaela, uit zich op X over de schendingen van mensenrechten door Israel en deelt regelmatig berichten van de VN en UNWRA over de situatie in Gaza. Echter, op haar X-account is weinig te vinden over het geweld tegen de Israelische bevolking en de gijzelaars die nog altijd in Gaza vastzitten.
Fractie: Europese Volkspartij (onder voorbehoud toelating)
Nieuw Sociaal Contract (NSC) doet voor de eerste keer mee aan de Europese verkiezingen en komt naar buiten met een boodschap van efficiëntie. In het verkiezingsprogramma ‘Beperk en Versterk’ worden Israel en antisemitisme niet genoemd. Iran wordt slechts één keer genoemd als een gevaar bij de import van dataproducten. De lijsttrekker van NSC, Dirk Gotink, heeft zich meerdere keren uitgesproken tegen antisemitisme. In een toespraak bij een congres van NSC haalde hij bijvoorbeeld de cijfers uit de “antisemitismemonitor 2023” van CIDI aan. Daarnaast uitte hij na het helikopterongeluk van de Iraanse president Raisi scherpe kritiek op de solidariteitsverklaring van Brussel met Iran. Verder sprak hij zijn verbazing uit over de rector van de UvA die tijdens pro-Palestinademonstraties in het Engels onderhandelde met demonstranten die gezicht bedekkende kleding droegen.
Fractie: Europese Volkspartij
In het partijprogramma van het CDA worden Israel en antisemitisme niet genoemd. Toch kunnen we door eerder stemgedrag zien dat het CDA zich uitspreekt tegen antisemitisme en steun betuigt aan Israel. Daarnaast heeft de partij het belang van duurzame vredesoplossingen benadrukt. Iran wordt tweemaal genoemd als geopolitieke en digitale dreiging. De partij wil graag in Europees verband intensiever samenwerken om deze dreigingen het hoofd te kunnen bieden.
Fractie: Europees Unitair Links/Noord Groen Links
In het verkiezingsprogramma van de Socialistische Partij wordt Israel zes keer genoemd. In grote lijnen is de SP van mening dat de Europese Unie gezamenlijk op moet treden tegen de Israelische bezetting van Palestijnse gebieden. De partij wil zich vanuit Europa hard maken voor de oprichting van een Palestijnse staat. Ook het associatieverdrag tussen Israel en de Europese Unie moet per direct worden beëindigd. Over de strijd tegen antisemitisme en het gevaar van Iran wordt in het verkiezingsprogramma van de SP niets gezegd.
Fractie: Europese Volkspartij (onder voorbehoud toelating)
In het verkiezingsprogramma van de BBB wordt Israel niet genoemd, maar door uitspraken van de fractievoorzitter, Caroline van der Plas, is het duidelijk dat de partij achter Israel staat. Iran komt wel één keer ter sprake onder de kop Buitenlandbeleid, specifiek in het gedeelte over de relatie met China. Hierin wordt Iran genoemd als onderdeel van een groeiend bondgenootschap met China en Rusland, wat volgens de BBB een bedreiging vormt voor de vrije wereld. Antisemitisme wordt één keer genoemd in het programma. De BBB benadrukt dat alle burgers van de Europese Unie gelijkwaardig zijn en vraagt in dit kader aandacht voor het oplaaiend antisemitisme in de EU. Daarnaast pleit de partij voor aandacht voor de erkenning en herdenking van volkerenmoorden, waaronder de Holocaust.
Fractie: Europees Unitair Links/Noord Groen Links
In het partijprogramma van de Partij voor de Dieren wordt Israel zes keer genoemd. In het programma is een aparte paragraaf gewijd aan ‘Steun voor Palestina’. In deze paragraaf wordt ook het geweld van Hamas veroordeeld, maar er wordt vooral gesproken over het opheffen van een blokkade, zodat alle humanitaire hulp naar binnen kan. Er wordt niet gespecificeerd welke blokkade dat is. Alle vormen van militaire ondersteuning van Israel moeten per direct worden beëindigd, evenals de administratieve detentie van Palestijnen. De Partij voor de Dieren spreekt zich ook uit voor de bevrijding van gijzelaars. Verder pleit de partij in haar programma voor strengere sancties tegen Iran, dat dag in, dag uit mensen en vrouwen mishandelt en martelt. Antisemitisme wordt verder in het programma niet besproken.
Fractie: Europese Conservatieven en Hervormers
JA21 staat bekend om haar steun aan Israel en inzet voor de veiligheid van de Joodse gemeenschap in Nederland. In Europa legt de partij de nadruk op onderwerpen als vrijhandel en migratie. In het JA21 verkiezingsprogramma worden Israel, Iran en antisemitisme niet expliciet genoemd. Toch heeft lijsttrekker en Europarlementariër Michiel Hoogeveen zich fel uitgesproken tegen de solidariteit die de EU toonde aan Iran na het dodelijke helikopterongeluk van de Iraanse president Raisi. Daarnaast heeft hij duidelijk stelling genomen tegen de erkenning van de Palestijnse staat in de huidige politieke situatie, en noemde dit een beloning voor de gruwelijke terroristische aanval van Hamas op Israel van 7 oktober.
Fractie: Europese Conservatieven en Hervormers
De SGP is sinds jaar en dag een betrouwbare partner voor Israel en de Joodse gemeenschap in Nederland. Sinds 7 oktober heeft de Tweede Kamerfractie zich veelvuldig uitgesproken tegen de Jodenhaat in Nederland, gevolgd door veel moties. Het verkiezingsprogramma noemt Israel maar liefst 23 keer, waarin de onvoorwaardelijke steun wordt uitgesproken in de strijd tegen Hamas, dat de gijzelaars moeten worden vrijgelaten. Ook moeten Nederland en Europa Jeruzalem erkennen als de ondeelbare hoofdstad van het Joodse volk en moeten de ambassades dan ook zo snel mogelijk worden verplaatst. Daarnaast wordt de destabiliserende rol van Iran in het Midden-Oosten sterk benadrukt. De SGP zet ook sterk in op de bestrijding van antisemitisme in Europees verband en zet daarom in op meer financiële middelen voor de Europese coördinator, maar ook op antisemitisme-vrij onderwijs voor Palestijnse kinderen. De ontmanteling van UNRWA is volgens de partij een cruciale stap daarin.
Fractie: ID-groep
Op dit moment heeft de PVV geen zetels in het Europese Parlement, omdat zij bij de Europese verkiezingen van 2019 geen zetels hebben behaald. Door de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie kreeg de PVV echter een vrijgekomen zetel toegewezen. Europarlementariër Marcel de Graaff, die deze zetel innam, splitste zich in 2022 af en ging verder bij Forum voor Democratie (FvD). Israel, antisemitisme en Iran worden niet expliciet genoemd in het verkiezingsprogramma van de PVV. Echter, zoals partijleider Geert Wilders meerdere keren in de Tweede Kamer heeft benadrukt, staat de PVV onvoorwaardelijk achter Israel. Het Europese verkiezingsprogramma van de partij is zeer beknopt en richt zich voornamelijk op defensie, minder EU en meer geld voor Nederland.
Fractie: niet-fractiegebonden
In het verkiezingsprogramma “Pro-Europa dus anti-EU” van Forum voor Democratie worden Israel en antisemitisme niet genoemd. Het Midden-Oosten werd wel één keer genoemd. FvD pleit namelijk voor een stop op de instroom van migranten uit zowel Afrika als het Midden-Oosten. Zoals de naam van het programma suggereert, wil FvD de macht van Europa beperken en staat het zelfs voor een Nexit, waarbij Nederland uit de EU zou treden. Lijsttrekker Ralf Dekker van FvD veroordeelde tijdens een uitzending van Ongehoord Nederland in oktober 2023 de aanval van Hamas op 7 oktober, maar zag deze niet als rechtvaardiging voor het grootschalig bombarderen van Gaza.
Fractie: Christendemocratische fractie
In het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie wordt antisemitisme genoemd. De ChristenUnie vindt dat de Europese Commissie haar strategie voor het bestrijden van antisemitisme snel moet omzetten in concrete acties, zodat de Joodse gemeenschap veilig kan leven. Ook Israel en het Midden-Oosten worden besproken in het programma, met name onder het onderdeel “Rechtvaardige vrede in het Midden-Oosten.” De ChristenUnie benadrukt dat het onacceptabel is dat onschuldige burgers en kinderen voortdurend in angst leven door de terreur van Hamas. Deze terreur bedreigt niet alleen de inwoners van Israël, maar ondermijnt ook de toekomst van Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Daarom zet de ChristenUnie zich in voor een duurzame oplossing die veiligheid en vrede biedt aan alle mensen in de regio, gebaseerd op internationaal recht en respect voor mensenrechten. Bovendien pleit de ChristenUnie voor een eerlijke behandeling van Israel binnen de EU en in internationale gremia.
Fractie: De Groenen/ Vrije Europese Alliantie
Volt is opgericht in 2017 en staat bekend om de Europese focus, wat zich uit in de aanwezigheid van de partij in meerdere Europese landen. Hoewel Israel niet expliciet wordt genoemd in het verkiezingsprogramma, laten uitspraken van fractievoorzitter Laurens Dassen zien dat de partij voorstander is van een onmiddellijk staakt-het-vuren en de reactie van Israel na 7 oktober als buitenproportioneel beschouwt. De lijsttrekker voor de Europese verkiezingen, Reinier van Lanschot, lijkt dezelfde lijn te volgen door zijn uitingen op sociale media. Antisemitisme wordt wel genoemd in het verkiezingsprogramma, waarin Volt pleit voor meer inzet op antisemitismebestrijding door middel van educatie over de Joodse cultuur en geschiedenis. Het Midden-Oosten blijft echter onbesproken in het partijprogramma.
Fractie: Christendemocratische fractie
Tijdens de Europese verkiezingen van 2019 kreeg 50 Plus één zetel, maar Europarlementariër Toine Manders stapte in 2020 over naar het CDA. Op dit moment heeft 50PLUS dus geen zetel in het Europees Parlement. De huidige lijsttrekker, Adriana Hernández Martínez, richt zich voornamelijk op de bestaanszekerheid van de oudere generatie. Haar uitingen op sociale media gaan vooral over pensioenwetten en AOW. Israël of antisemitisme worden nauwelijks genoemd op haar X-account. Echter, op 11 oktober 2023 deelde ze een bericht waarin werd gesteld dat pro-Palestijnse demonstranten Israel en het Westen haten en dat Nederland het conflict uit het Midden-Oosten aan het importeren is.
Behoord niet tot een fractie
Nederland met een PLAN is een jonge politieke partij die zich richt op samenwerking met diverse partijen en culturen, met een nadruk op eenheid in verscheidenheid en betrokkenheid van personen met specifieke expertise. Lijsttrekker Kok Chen benadrukt het belang van bestaanszekerheid voor lokale en kleine ondernemers. Antisemitisme, Israel en het Midden-Oosten worden niet genoemd in het verkiezingsprogramma.
Fractie: Europese Conservatieven en Hervormers
De aankomende verkiezingen in juni 2024 zullen de eerste verkiezingen zijn waar deze partij aan meedoet. Met een unieke werkwijze, waarbij ze geen vast verkiezingsprogramma hanteren, blijven concrete standpunten over Israël, antisemitisme en het Midden-Oosten van de gehele partij lastig te achterhalen. Desondanks is lijsttrekker Dorien Rookmaker, eerder actief bij D66, FVD en Groep Otten, zeer actief op sociale media waar ze haar standpunten duidelijk kenbaar maakt. Via deze kanalen heeft Rookmaker zich fel uitgesproken tegen het eerbetoon van de EU aan de Iraanse president Raisi en laat zij een pro-Israelisch geluid horen.
Behoort niet tot een fractie
Van de Regio neemt voor de tweede keer deel aan de Europese verkiezingen, nadat ze in 2019 geen zetel hebben behaald. In het verkiezingsprogramma worden Israel en antisemitisme niet genoemd, ook het Midden-Oosten kwam niet aan bod. De partij en lijsttrekker Sent Wierda, die ook al in 2019 aan het roer stond, zijn niet erg actief op sociale media. Hierdoor zijn hun standpunten over Israel en antisemitisme lastig te achterhalen.
Behoort niet tot een fractie
De partij Belang van Nederland is een conservatief-liberale partij opgericht door Wybren van Haga, tevens de lijsttrekker voor de Europese verkiezingen. In het verkiezingsprogramma, getiteld ‘Minder Brussel, Meer Nederland’, worden Israel, antisemitisme en het Midden-Oosten niet genoemd. Echter, in een verklaring op de website van BVNL wordt de aanval van Hamas op Israël beschouwd als een terreurdaad, waarbij benadrukt wordt dat het recht op zelfverdediging niet impliceert dat Israël buitenproportioneel mag reageren.
Fractie: De Groenen/ Vrije Europese Alliantie
De Piratenpartij neemt samen met De Groenen deel aan de Europese Parlementsverkiezingen. Ze streven naar een transparante overheid, meer burgerinspraak en beperkte bedrijfsinvloed door democratisering en vrije toegang tot kennis, terwijl ze de risico’s van digitalisering aanpakken. Lijsttrekker Matthijs Pontier zet zich ook in tegen klimaatverandering. Israel, antisemitisme en het Midden-Oosten worden niet genoemd in het verkiezingsprogramma, maar via sociale media uit de lijsttrekker kritiek op de in zijn woorden buitenproportionele acties van Israel in de huidige oorlog.