Al sinds de oprichting van Israel in 1948 zien we grote verdeeldheid binnen de Israelische samenleving. Maar die verdeeldheid bestaat eigenlijk al veel langer, en de recent aangetreden overheid en hun voorgestelde wetsveranderingen maken deze verdeeldheid eens temeer zichtbaar.
Credits: Ruth Wasserstein
Israëliet of Israeli?
In de Israelische samenleving bestaat al sinds jaar en dag grote verdeeldheid tussen de orthodoxe, ultraorthodoxe en seculiere gemeenschap. Natuurlijk bestaan binnen deze gemeenschappen ook nog talloze stromingen, maar dit grote schisma in de Israelische samenleving is vooral gestoeld op het verschil tussen gelovig en niet-gelovig. De seculiere gemeenschap in Israel bevindt zich van origine in de bovenste lagen van de samenleving. De zionistische beweging, die uiteindelijk leidde tot de oprichting van de staat Israel, was voor het overgrote deel ook seculier. Deze groep geloofde in de noodzaak van een onafhankelijke Joodse staat, maar niet zoals in de Bijbel staat omschreven.
De orthodoxe en ultraorthodoxe gemeenschappen in Israel volgen juist wél die religieuze lijn als het gaat om Israel. Zij spreken dan ook van het ‘Land’ of ‘Koninkrijk’ Israel, zoals dat in de Bijbel staat omschreven. Deze visie op Israels bestaan is niet het enige hete hangijzer in dit schisma. In de moderne staat speelt de kwestie rondom militaire dienstplicht een grotere rol. De ultraorthodoxe gemeenschap is uitgezonderd van dienstplicht en dat is veel seculiere Israelis een doorn in het oog. Deze discussie vindt zijn oorsprong in de beginjaren van de staat, waar de eerste premier David Ben-Goerion overeenkwam met de toenmalige Israelische opperrabbijn dat de ultraorthodoxe gemeenschap ontzien zou worden van militaire dienst.
Deze wens van de ultraorthodoxe gemeenschap vloeit eveneens voort uit hun religieuze overtuiging én hun visie op het bestaan van Israël. Het merendeel gelooft namelijk dat het bestuderen van de Thora de enige manier is voor bescherming. Door het vervullen van de Joodse geboden zullen zij eeuwig beschermd worden door God: die waakt immers over Zijn volk. Daarnaast achten de ultraorthodoxen het vechten voor Israel niet gerechtvaardigd, zolang de staat overwegend gestoeld is op seculiere waarden en instanties. Daarentegen zijn de orthodoxe en seculiere gemeenschap niet uitgezonderd van dienstplicht en vooral de orthodoxe gemeenschap profileert zich als gemotiveerd militair personeel. Er worden dan ook veel hoge functies bekleed door Religieus-zionistisch Joden.
De nieuwe regering
Met het aantreden van de nieuwe regering heeft Israel haar meest politiek rechtse overheid in de geschiedenis gekregen. Het is echter cruciaal om te begrijpen dat de termen ‘links’ en ‘rechts’ in Israel een andere lading en betekenis hebben dan in de Nederlandse politiek. In Israel wordt de politieke classificatie meestal gebaseerd op twee onderwerpen: religieuze affiliatie en visie op het conflict met de Palestijnen. Links Israel is over het algemeen seculier en voorstander van een tweestaten-oplossing. Rechts Israel is over het algemeen traditioneel tot ultraorthodox en geen voorstander van een Palestijnse staat.
Dit geeft een ander perspectief aan het aantreden van de nieuwe regering. Als u dus in de media leest dat de meest rechtse regering in de geschiedenis van de staat Israel is aangetreden, dan weten we dus dat dit een regering is die overwegend religieus is en geen direct voorstander is van de oprichting van een Palestijnse staat. Zo komt het schisma tussen seculier en religieus dus weer naar de oppervlakte. Naast de internationale kritiek op de nieuwe regering vinden in Tel Aviv wekelijks grote demonstraties plaats tegen hun plannen. Tel Aviv is van oorsprong en tot op de dag vandaag een linkse, seculiere stad. Het is dan ook allesbehalve verbazingwekkend dat deze demonstraties uitgerekend hier plaatsvinden.
Verdeeldheid
Op dit moment zien we het schisma tussen seculier en religieus sterk terugkomen als het gaat over de wetsvoorstellen van de nieuwe Minister van Justitie, Yariv Levin, maar ook bij het bezoek van minister Itamar Ben Gvir aan de Tempelberg. Diezelfde splijtzwam wordt dan weer onmiddellijk zichtbaar. Links, seculier Israel ziet het bezoek van Ben Gvir als gevaarlijk en een provocatie. Rechts, religieus Israel ziet de Tempelberg juist als een rechtvaardige plek voor Joden om te bezoeken. Want waarom zouden Joden immers niet gewoon het recht hebben om hun heiligste plaats te bezoeken?
Deze verdeeldheid zorgt al sinds jaar en dag voor grote tegenstellingen binnen de Israelische maatschappij. Zo is de organisatie ‘Im Tirtzu’ in Israel een uitgesproken voorstander van de annexatie van de Westelijke Jordaanoever en het stichten van een groter Israel. In dat Israel mag overigens dan wel iedereen wonen, ongeacht afkomst, ras of religie. Andere organisaties, zoals B’Tselem, zijn echter faliekant tegen Israelische aanwezigheid op de Westelijke Jordaanoever en spreken zich duidelijk uit voor de oprichting van een Palestijnse staat. Deze organisaties staan dus lijnrecht tegen over elkaar en het is ook juist deze verdeeldheid, die zorgt voor de twijfelachtige koers op weg naar vrede en stabiliteit. Die wens voor vrede en stabiliteit is overigens iets waar rechts en links het wel met elkaar over eens zijn. Het verschil zit hem in de manier waarop zij denken dat dit gerealiseerd zou moeten worden.
Let’s end on a positive note
Het moge duidelijk zijn dat conflicten binnen een samenleving bestaan en dat tegenstellingen de potentie hebben om deze conflicten te doen groeien. Rechts versus links, religieus versus seculier, Palestijns versus Israelisch en zo kunnen we nog wel even doorgaan. Toch is de realiteit genuanceerder dan dat. Binnen iedere stroming vinden we gelukkig mensen, die bruggen willen bouwen en elkaar willen begrijpen. Zo óók binnen de nieuwe Israelische regering. Hoe verklaren we anders de aanstelling van een homoseksuele voorzitter van het parlement, terwijl een aantal regerende partijen vanuit religieuze overtuiging een andere kijk heeft op homoseksualiteit?
En dat is dus hoe een democratie werkt. Tegenstellingen en conflicten bestaan in iedere samenleving, maar begrip, bruggenbrouwers en samenwerken ook. Laten we hopen dat de stemmen van die laatste groep, zowel aan linker- als aan rechterzijde, steeds duidelijker en luider zullen worden gehoord.